X
Aby nas słuchać lub oglądać potrzebujesz najnowszego Adobe Flash Player | Pobierz Flash
POLSKIE RADIO - HISTORIE DOBRZE OPOWIADANE OD 90 LAT
Historia

Dzień Polskiego Państwa Podziemnego

27.09.2011
Służba Zwycięstwu Polsce, założona w 1939 roku, była zalążkiem Polskiego Państwa Podziemnego, które było ewenementem w okupowanej Europie.
Posłuchaj
22'24
00'17 Generał Tokarzewski o tworzeniu struktur podziemnych

11 września 1998 roku Sejm RP ustanowił 27 września Dniem Polskiego Państwa Podziemnego.Tego samego roku odbyły się pierwsze obchody święta. W uchwale posłowie podkreślili, że Sejm Rzeczpospolitej "wyraża szczególną wdzięczność i szacunek twórcom, ofiarnym działaczom podziemnych struktur państwa polskiego, a także tym wszystkim, którzy w wyjątkowo trudnych warunkach, z narażeniem życia walczyli o niepodległość ojczyzny".

Fenomen Podziemnego Państwa

W czasie II wojny światowej tylko w Polsce powstały tak rozbudowane podziemne struktury administracyjne i wojskowe, cieszące się akceptacją większości społeczeństwa.

W nocy z 26 na 27 września 1939 roku, tuż przed kapitulacją Warszawy, grupa oficerów z gen. Michałem Karaszewiczem-Tokarzewskim, zawiązała konspiracyjną organizację Służba Zwycięstwu Polski. Tak powstał zalążek Polskiego Państwa Podziemnego, które było ewenementem w skali okupowanej Europy. Nigdzie nie powstały tak rozbudowane struktury administracyjne i wojskowe, cieszące się akceptacją większości społeczeństwa.

Dowódca SZP wspominał, że od pierwszego dnia konspiracji przystąpiono do rozbudowy struktur SPZ na wszystkich szczeblach.

 

Więcej na temat Armii Krajowej

 

W ciężkiej okupacyjnej rzeczywistości Państwo Podziemne z powodzeniem przejęło wszystkie obowiązującego go funkcje. Przedstawiciele Stronnictwa Ludowego, Polskiej Partii Socjalistycznej, Stronnictwa Narodowego oraz Stronnictwa Pracy tworzyli podziemny parlament. W latach 1940-43 zwany Politycznym Komitetem Porozumiewawczym, przekształconym w Krajową Radę Polityczną, a w 1944 roku w Radę Jedności Narodowej. Powołany został Delegat Rządu na Kraj, który kierował zakonspirowanym aparatem administracji cywilnej na szczeblu centralnym, w województwach i powiatach. Do lipca 1944 roku powstało 18 departamentów, które organizowały zakazane przez okupantów dziedziny życia. 
Tajne komplety

Wobec zamknięcia przez okupanta szkół średnich i wyższych rozwinięto sieć tajnego nauczania. Według obliczeń w 1944 roku na poziomie podstawowym uczyło się 1,5 miliona dzieci, w tajnych szkołach średnich 100 tysięcy uczniów, w na poziomie wyższym około 10 tysięcy studentów. W tajnych drukarniach wydawano prasę, literaturę i podręczniki. W czasie okupacji ukazywało się ponad 1500 tytułów prasowych. Pod koniec wojny wychodziło jednocześnie ponad 600. Od listopada 1939 roku wydawano Biuletyn Informacyjny, redagowany przez Aleksandra Kamińskiego pismo, wydawane było w 1944 roku w 40 tysiącach egzemplarzy.

Organizowano konspiracyjne koncerty, przedstawienia teatralne, wieczory autorskie i wykłady naukowe. Działalności opiekuńcza przejawiała się w organizowaniu stypendiów, zapomóg i posiłków dla potrzebujących. Przy czym korzystano tu z pomocy jawnie działających organizacji, takich jak Czerwony Krzyż i Rada Główna Opiekuńcza.

Z myślą o przyszłej Polsce

Departamenty Delegatury prowadziły również studia przygotowujące rozwój i rozbudowę Polski po odzyskaniu niepodległości. Opracowane zostały między innymi plany repolonizacji odzyskanych Ziem Zachodnich i Północnych, czy też reformy rolnej. Wymiarem sprawiedliwości i upowszechnianiem zasad zachowania się pod okupacją zajmowało się Kierownictwo Walki Cywilnej. Tajne rozprawy prowadzone był przez sędziów, a oskarżonemu przysługiwał obrońca. Za kolaborację z okupantem, w zależności od ciężaru gatunkowego karano bojkotem, upomnieniem, chłostą i wreszcie śmiercią.

Struktury wojskowe

W 1940 roku SZP przekształcona została w Związek Walki Zbrojnej, a następnie rozkazem Naczelnego Wodza z 14 lutego 1942 roku w Armię Krajową. Głównym zadaniem AK było przygotowanie powstania w momencie załamania się Niemiec. Stojącego na czele AK Podziemny przemysł zbrojeniowy produkował materiały wybuchowe, pistolety maszynowe, granaty, miny, butelki samozapalające oraz tysiące sztuk amunicji. AK w broń i materiały konieczne do prowadzenia działań bojowych była również zaopatrywana dzięki zrzutom lotniczym. Istotnym elementem działalności AK był wywiad i kontrwywiad. Do największych sukcesów podziemia wojskowego należało między innymi zlokalizowanie produkcji niemieckich pocisków rakietowych V1. 

Akcje bojowe

Do walki bieżącej powołano w 1940 roku Związek Odwetu, a poza granicami Rzeczpospolitej na zapleczu frontu wschodniego, utworzono w 1941 roku organizację dywersyjną Wachlarz. W końcu 1942 roku z połączenia tych formacji powstało Kierownictwo Dywersji – Kedyw pod komendą płk. Emila Fieldorfa ps. "Nil". W powiązaniu z AK działała podziemna organizacja Związku Harcerstwa Polskiego - Szare Szeregi, której starsi członkowie, przeszkoleni wojskowo brali udział akcjach bojowych Kedywu. Do najsłynniejszych należy przeprowadzona w 1943 roku akcja pod Arsenałem. Armię Krajową wspomagali także tzw. Cichociemni, wyselekcjonowani żołnierze Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, z których 316 po specjalnym przeszkoleniu przerzucono drogą lotniczą do kraju. W 1944 roku Armia Krajowa liczyła około 380 tysięcy członków, z których pod broń udało się postawić 110 tysięcy. Podczas wojny w walce, więzieniach i obozach zginęło około 60 tysięcy żołnierzy AK.

Represje

Od maja 1944 do maja 1945 do obozów sowieckich wywieziono ponad 30 tys. akowców, z których niemal połowa zaginęła bez śladu. W latach 1945-55 w ramach represji komunistycznego Urzędu Bezpieczeństwa aresztowano ich około 40 tysięcy.

(pd)

Zapraszamy do wysłuchania audycji z cyklu "Tajna historia Polski". Olga Braniecka rozmaiwa o strukturach cywilnych Polskiego Państwa Podziemnego z dr Waldemarem Grabowskim. 

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Tajemnice skrytek

Dokumenty Polskiego Państwa Podziemnego ukrywane były w bardzo nietypowych miejscach.

Wydrążona drewniana laska, bibularz czy maskotka-małpka - to nietypowe miejsca ukrywania dokumentów Polskiego Państwa Podziemnego, przedstawione podczas konferencji w stołecznym Archiwum Akt Nowych.

Towarzyszyły one przedstawieniu odnalezionych w ostatnim czasie dokumentów archiwalnych Polskiego Państwa Podziemnego - archiwum Komendy Obszaru Warszawskiego i Podokręgu Zachodniego, archiwum Kancelarii Komendy Okręgu Warszawskiego oraz archiwum Stefanii Aluchny ps. Czajka, kierowniczki kancelarii szefa Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej gen. Antoniego Chruściela "Montera".

Jednym z najcenniejszych znalezisk ostatnich miesięcy, zaprezentowanym podczas konferencji, był odnaleziony na jesieni 2008 na ul. Filtrowej podczas remontu mieszkania nieznany zbiór ponad 400 stron dokumentów archiwum Komendy Obszaru Warszawskiego i Podokręgu Zachodniego z lat 1944-45, które zostały przekazane do Muzeum Powstania Warszawskiego. Znaleziono tam raporty, meldunki, rozkazy, instrukcje konspiracyjne, wyroki wojskowych sądów specjalnych, korespondencja pomiędzy komendantem i szefami poszczególnych komórek, listy agentów gestapo, sprawozdania czy spis agentów NKWD zrzucanych na teren Polski.

W kamienicy przy ul. Filtrowej w Warszawie archiwum Kancelarii Komendy Okręgu Warszawskiego, odnaleziono dokumenty, meldunki i raporty z lat 1940-43 oraz archiwum Stefanii Aluchny ps. Czajka, kierowniczki kancelarii szefa Okręgu Warszawskiego AK, gen. Antoniego Chruściela "Montera". Archiwum to zostało przekazane do zbiorów Archiwum Akt Nowych przez wnuka siostry Aluchny, Mirosława Kido. Archiwalia zawierają dokumenty, listy, zdjęcia oraz jej pamiętnik z okresu okupacji, opisujący kulisy pracy w konspiracji i sposób ukrywania dokumentów.

Kpt. Józef Rybicki

Kpt. Józef Rybicki "Andrzej" (z przodu po prawej) bezpośrednio po akcji opanowania kościoła św. Krzyża i Komendy Policji dnia 23 sierpnia, na terenie posesji Komendy Policji, źr. Wikipedia 

Hanna Rybicka, córka szefa Kedywu Okręgu Warszawskiego AK Józefa Rybickiego, zaprezentowała zbiór dokumentów Kedywu oraz małą zabawkę-małpkę, w której przenoszono ukryte meldunki. Okazało się, że jej ojciec miał wiele skrytek, w których ukrywał dokumenty, m.in. w drewnianym parapecie okna, w szafie, w stolnicach czy w podwójnych dnach teczek. - W czasie Powstania część tych skrytek uległa zniszczeniu, a ojciec zebrał resztę dokumentów - listy, rozkazy, sprawozdania - i wywiózł je pod Warszawę do Płochocina, gdzie zakopał je w słoiku w ziemi w fundamentach budynku. Po latach udało mi się je odnaleźć i oddać w ręce konserwatorów. Stanowią one część tej kancelarii gen. Chruściela, która zaginęła - podkreślił Rybicka.

W różnego rodzaju skrytkach ostatnimi czasy odnaleziono szereg ważnych zbiorów archiwalnych Polskiego Państwa Podziemnego. Jednym z nich jest archiwum Dowództwa Narodowych Sił Zbrojnych odnalezione w skrytce zlokalizowanej wewnątrz szafy biurowej stojącej w gabinecie rektora Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Dokumenty Batalionu "Zośka" pochodzące z tzw. Skrytki "Giewonta" (Mirosława Cieplaka), odnalezione w skrytce przy ul. Kwiatowej. Dokumenty Zbrojnego Pogotowia Narodu (ukryte w przewodzie wentylacyjnym domu jednorodzinnego w Warszawie, przy ul. Boleckiej) oraz dokumenty finansowe 4 Rejonu VII Obwodu "Obroża" AK ukryte w skrytce zlokalizowanej w skrzynce dla ptaków umieszczonej na terenie leśnictwa w Otwocku-Świdrze.

(PAP/pepe)

Czytaj także

Młodzi bohaterowie

Fundacja Filmowa Armii Krajowej zaprezentowała fragmenty filmu "Oni szli Szarymi Szeregami".

Film miał być zaprezentowany w rocznicę powstania Szarych Szeregów 27 września, jednak z powodu kłopotów finansowych nie udało się dokończyć obrazu.

27 września 1939 roku Związek Harcerstwa Polskiego przeszedł do konspiracji pod wojenną nazwą "Szare Szeregi". Młodzież podzielono wówczas na 3 grupy. Najmłodsi "Zawiszacy" mieli od 12 do15 lat , starsi należeli do "Bojowej Szkoły" mieli od 16 do18 lat, najstarsi należeli do "Grup Szturmowych" i byli pełnoletni.

Reżyser filmu Mariusz Malec mówi, że obraz przedstawia mało znane losy najmłodszych konspiratorów do czasu wybuchu Powstania Warszawskiego.

 


Film jest fabularyzowanym dokumentem, historie konspiratorów opowiada 16 członków Szarych Szeregów. Tadeusz Filipkowski - członek Szarych Szeregów, a obecnie prezes Fundacji Filmowej Armii Krajowej - podkreśla, że ten film jest opowieścią o jego pokoleniu skierowaną do dzisiejszej młodzieży.


Przewodniczący Stowarzyszenia Szarych Szeregów profesor Wojciech Wolski cieszy się, że młodzi ludzie będą mogli niebawem zobaczyć taki film.

Premierę filmu zaplanowano na koniec listopada.

IAR/W.Banach/dabr

Czytaj także

Wychowawca kilku pokoleń

Aleksander Kamiński bez patosu i zadęcia potrafił przekazywać najważniejsze wartości.

15 marca 1978 roku zmarł Aleksander Kamiński, pisarz, pedagog i działacz harcerski, w czasie okupacji współorganizatora Szarych Szeregów. Pokoleniom rodaków profesor Kamiński jest znany jako autor "Kamieni na szaniec", książki opisującej walkę młodych Polaków przeciwko niemieckiemu okupantowi.

Aleksander Kamiński redagował podziemny Biuletyn Informacyjny, współtworzył Szare Szeregi, kierował Organizacją Małego Sabotażu Wawer. Po latach na antenie Polskiego Radia wspominał swoją młodość, która przypadła na czas wojny.

Aleksander Kamiński podkreślał, że działalność organizacji młodzieżowej w czasie okupacji była możliwa dzięki patriotycznej postawie całego społeczeństwa.

Od 1945 do 1948 roku Aleksander Kamiński był wiceprzewodniczącym ZHP, a w latach 1956 -1958 - przewodniczącym Naczelnej Rady Harcerskiej. Pracował w katedrze pedagogiki społecznej Uniwersytetu Łódzkiego. Tytuł profesorski otrzymał w 1969 roku. Za działalność na rzecz ojczyzny został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Polonia Restituta oraz Krzyżem Walecznych.

Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/E.Leo/dok.