Historia

Cenzura – narzędzie w rękach władz PRL

Ostatnia aktualizacja: 05.07.2017 06:00
- Cenzura to klucz do zrozumienia istoty każdego totalitaryzmu. Można sobie wyobrazić totalitaryzm bez terroru policyjnego, bez takiego albo innego aparatu władzy, ale nie bez cenzury – mówił w Polskim Radiu RWE były cenzor, Tomasz Strzyżewski.
Audio
  • "Cenzura zdemaskowana” – rozmowa Aliny Grabowskiej z Tomaszem Strzyżewskim – byłym pracownikiem Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk na temat dokumentów cenzury. (RWE, 18.04.1978)
  • Rozmowa Aliny Grabowskiej z Tomaszem Strzyżewskim, byłym pracownikiem Głównego Urzędu Kontroli Prasy Publikacji i Widowisk delegatury krakowskiej, na temat m.in. pracy pracy cenzora. (RWE, 1978)
  • Rozmowa Aliny Grabowskiej z Tomaszem Strzyżewskim, byłym pracownikiem Głównego Urzędu Kontroli Prasy Publikacji i Widowisk delegatury krakowskiej, na temat m.in. stosunku cenzor - autor. (RWE, 1978)
  • Wypowiedź pisarza Tadeusza Konwickiego na temat cenzury w PRL
Każdy cenzor z Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk miał swoją sygnaturę, podawaną w stopce redakcyjnej publikacji (podkreślone na czerwono).
Każdy cenzor z Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk miał swoją sygnaturę, podawaną w stopce redakcyjnej publikacji (podkreślone na czerwono).Foto: KGGucwa/wikipedia/lic. CC

Dekret o utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk wszedł w życie 5 lipca 1946 roku. Urząd ten był jedną z najważniejszych instytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Za jego pośrednictwem władze partyjne sterowały propagandą, nie dopuszczając do rozpowszechniania niewygodnych dla siebie informacji i treści. Instytucja zajmowała się kontrolą między innymi publikacji prasowych, radiowych i telewizyjnych, wydawnictw książkowych, filmów czy spektakli.

O omijaniu cenzury w czasach PRL przez tzw. drugi obieg wydawniczy dowiedz się więcej na stronach serwisu specjalnego Polskiego Radia >>>>>>

Do zadań lokalnych oddziałów GUKPiW należała także kontrola punktów z urządzeniami poligraficznymi i kserograficznymi drukarni oraz zakładów produkujących pieczątki. Poszczególne ośrodki cenzury ściśle współdziałały z lokalnymi Komitetami Wojewódzkimi PZPR, Służbą Bezpieczeństwa i innymi instytucjami odpowiedzialnymi za kontrolę życia społeczno-politycznego w PRL.
Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk został powołany w 1946 roku na mocy dekretu uchwalonego przez Krajową Radę Narodową. W 1981 roku dekret ten został zastąpiony przez Ustawę o Kontroli Publikacji i Widowisk.

Cenzura obowiązywała we wszystkich krajach obozu socjalistycznego. W środowiskach twórczych szybko wypracowano metody omijania zakazów i ograniczeń cenzury. Decyzja o jej zniesieniu była jednak jednym z pierwszych postanowień nowego rządu utworzonego w 1989 roku. 11 kwietnia 1990 roku Sejm uchwalił ustawę o zniesieniu cenzury.
Pod koniec istnienia GUKPiW zatrudnionych w tej instytucji było 465 osób, a planowany na 1990 rok budżet na jej utrzymanie wynosił blisko pięć miliardów ówczesnych złotych. Ostatecznie GUKPiW został zlikwidowany w kwietniu 1990 roku, ale już od zwycięstwa Komitetów Obywatelskich "Solidarności" w wyborach 4 czerwca 1989 roku w praktyce nie pełnił swojej funkcji.

Rozmowy z Tomaszem Strzyżewskim, cenzorem, który w latach 70. uciekł do Szwecji i opublikował tam dokumenty, które ze sobą zabrał, w serwisie - Radia Wolności >>>

mk

Zobacz więcej na temat: cenzura HISTORIA POLSKA PRL
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

"3 x TAK", czyli wielkie kłamstwo

Ostatnia aktualizacja: 30.06.2017 06:07
To referendum stało się symbolem manipulacji i fałszowania wyborów w powojennej Polsce przez komunistów.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Trzydziestu czterech w obronie kultury polskiej

Ostatnia aktualizacja: 14.03.2017 06:03
14 marca 1964 Antoni Słonimski złożył w Urzędzie Rady Ministrów dwuzdaniowy list protestacyjny przeciw cenzurze, który później określano, z powodu liczby sygnatariuszy, jako "List 34".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Andrzej Wajda: w moim życiu byłem trzy razy w cenzurze

Ostatnia aktualizacja: 07.06.2013 08:00
Z okazji mijających 23 latach od likwidacji cenzury w Polsce swoimi spostrzeżeniami podzielił się reżyser Andrzej Wajda.
rozwiń zwiń