Historia

Jan Nowak-Jeziorański – legendarny kurier z Warszawy

Ostatnia aktualizacja: 02.10.2017 06:01
2 października 1914 urodził się Jan Nowak-Jeziorański. Legendarny kurier z Warszawy, pisarz i polityk, wieloletni dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.
Audio
  • Relacja ze spotkania w Klubie Radia Wolna Europa w przeddzień 5. rocznicy śmierci Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Wspomnieniami dzielą się: Władysław Bartoszewski, Jacek Taylor, Stefan Bratkowski, Adolf Juzwenko i Jan Andrzej Dąbrowski - audycja Karoliny Wichowskiej. (PR, 19.01.2010)
  • Spotkanie w warszawskim Klubie Radia Wolna Europa w 1. rocznicę śmierci Jana Nowaka Jeziorańskiego. Tadeusz Mazowiecki wspomina J. Nowaka-Jeziorańskiego - audycja dokumentalna Aliny Grabowskiej. (PR, 25.01.2006)
Jan Nowak-Jeziorański, dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa w latach 1952-1976
Jan Nowak-Jeziorański, dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa w latach 1952-1976 Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

- Wraca do Polski najwybitniejszy ambasador Polski od czasów Ignacego Paderewskiego, który na terenie Stanów Zjednoczonych działał na rzecz sprawy polskiej. Wraca budowniczy mostów respektowanych zarówno przez prezydentów Stanów Zjednoczonych, jak i przez najwybitniejsze autorytety kościelne i polityczne Polski – mówił prof. Władysław Bartoszewski w sierpniu 1989 roku przy okazji powitania Jana Nowaka-Jeziorańskiego na lotnisku w Warszawie. Była to jego pierwsza wizyta w Polsce od czasów II Wojny Światowej.

''

Działalność konspiracyjna

Urodził się 2 października 1914 w Berlinie jako Zdzisław Jeziorański (Jan Nowak to jeden z jego pseudonimów okupacyjnych). W młodości aktywnie działał w harcerstwie. Ukończył studia ekonomiczne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

W trakcie kampanii wrześniowej został wzięty do niewoli niemieckiej podczas walk nad Bugiem. Jednak udało mu się zbiec w trakcie transportu jeńców do Niemiec. Powrócił do Warszawy, gdzie kontynuował działalność konspiracyjną w Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej. Uczestniczył w akcji "N". Polegała ona na kolportowaniu wśród Niemców antynazistowskich materiałów propagandowych w ich ojczystym języku. W tym czasie poznał łączniczkę AK Jadwigę Wolską "Gretę" – swoją przyszłą żonę.

Od 1943 roku kursował między Warszawą a rządem polskim w Londynie jako kurier Komendanta Głównego AK.

Brał udział w Powstaniu Warszawskim, po którego upadku udało mu się zbiec do Londynu, gdzie po zakończeniu wojny rozpoczął pracę w Radiu BBC, a następnie w Radiu Wolna Europa.

Mówi Radio Wolna Europa

3 maja 1952 w Monachium, gdzie mieściła się siedziba Radia Wolna Europa, poprowadził pierwszą audycję w języku polskim.

- Niezwykle podziwiałem linię Nowaka, szczególnie w październiku i po październiku 1956 roku – mówił w archiwalnej audycji Karoliny Wichowskiej ze spotkania Klubu Radia Wolna Europa z 2010 roku Tadeusz Mazowiecki. - Druga rzecz, na którą bym przy tej okazji wskazał, to umiejętność czytania między wierszami. To co my mozolnie przeciskaliśmy, często w sporach z cenzurą, RWE umiała rozszyfrowywać.

Funkcję dyrektora polskiej rozgłośni sprawował do grudnia 1975 roku.

Posłuchaj archiwalnych nagrań Jana Nowaka-Jeziorańskiego w serwisie - RADIA WOLNOŚCI >>>

Rzecznik spraw polskich

Po tym okresie emigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie wraz z prof. Zbigniewem Brzezińskim stał się wytrwałym rzecznikiem spraw polskich. Za rządów Jimmy’ego Cartera i Ronalda Reagana był konsultantem amerykańskiej Rady Bezpieczeństwa Narodowego. W tym czasie zaangażował się w pomoc dla polskiej opozycji demokratycznej i Solidarności.

Był jednym z architektów wejścia Polski do NATO w 1991 roku, prowadząc w tej sprawie skuteczny lobbing wśród urzędników amerykańskich.

– Niczym Sienkiewicz miał dar przykuwania uwagi czytelnika i rozmówcy. Widziałem z jaką czcią politycy amerykańscy wysokiego szczebla go traktują i z jakim podziwem na niego spoglądają - wspominał Jacek Taylor, wykonawca testamentu Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Powrót do kraju

W Polsce , po raz pierwszy od czasów II wojny światowej, pojawił się w sierpniu 1989 roku na zaproszenie prezydenta Lecha Wałęsy. Z Janem Nowakiem-Jeziorańskim spotkał się też ówczesny premier Tadeusz Mazowiecki: - Treści tej rozmowy oczywiście nie pamiętam - wspominał po latach - ale musiała ona w dużej mierze dotyczyć niezwykłości tej chwili, tego, że pierwszy raz spotykam się z byłym dyrektorem Wolnej Europy w urzędzie Rady Ministrów, bo tam mnie właśnie odwiedził.

Do ojczyzny Jan Nowak-Jeziorański wrócił na stałe w 2002 roku, aktywnie angażując się w życie polityczne kraju. Komentował bieżące wydarzenia, promował integrację Polski z Unią Europejską i rozwijanie kontaktów ze wschodnimi sąsiadami.

– Wielkie miał zasługi w wejściu państw bałtyckich do NATO, bardzo zabiegał o wsparcie sprawy białoruskiej, rozumiał sprawy Ukrainy. Chciał wielkiej otwartej Rzeczypospolitej nawiązującej do najlepszych swoich tradycji w historii. Mówił też wyraźnie o pewnych słabościach i niegodziwościach – powiedział Jan Andrzej Dąbrowski z kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Jan Nowak-Jeziorański zmarł 20 stycznia 2005 roku w Warszawie.

mjm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

”Akcja N” - konspiracja w konspiracji

Ostatnia aktualizacja: 25.07.2013 07:00
- Do ”Akcji N” włączył mnie znajomy sprzed wojny, Leonard Jankowski ps. Mazur, który wiedział o moich kontaktach, doświadczeniu w przekraczaniu granicy, dostępie do kolejarzy i dokumentów kolejowych – wspominał Stanisław J. Witkowskim ps. Żbik.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zagłuszali radio przez 36 lat

Ostatnia aktualizacja: 01.01.2017 06:07
1 stycznia 1988 zakończyła się wieloletnia akcja związana z zimną wojną – zagłuszanie Rozgłośni Radia Wolna Europa.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Tyszkiewicz - twórca redakcji muzycznej Wolnej Europy

Ostatnia aktualizacja: 07.11.2014 07:00
- Wreszcie, w 1961 dostałem wiadomość od pana Nowaka, że mogę przyjeżdżać, że mogę otwierać redakcję muzyczną. To była dla mnie wiadomość tak wspaniała, to było moje marzenie - wspominał początki działania redakcji muzycznej Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Jan Tyszkiewicz, jej twórca.
rozwiń zwiń