Historia

Paweł Jasienica - obrońca historii prawdziwej

Ostatnia aktualizacja: 19.08.2017 06:00
- Chodzi mi tylko o to, by dzieje polskie opowiedzieć. Nie roszczę sobie najmniejszych pretensji do rangi naukowca, nie jestem też popularyzatorem wiedzy. Zwyczajna literacka opowieść, tyle tylko, że stroniąca od wszelkiej fikcji - mówił o swojej pracy Jasienica.
Audio
  • Paweł Jasienica - Audycja Kai Kamińskiej poświęcona sylwetce Pawła Jasienicy (Polskie Radio 01.05.1996)
Tablica upamiętniająca Pawła Jasienicę przy ul. Dąbrowskiego 75B w Warszawie, autor:Adrian Grycuk, źr. Wikimedia CommonsCC
Tablica upamiętniająca Pawła Jasienicę przy ul. Dąbrowskiego 75B w Warszawie, autor:Adrian Grycuk, źr. Wikimedia Commons/CC

19 sierpnia 1970 zmarł Paweł Jasienica - wybitny historyk, który postawił sobie za cel opisanie dziejów Polski aż do Powstania Styczniowego. Niestety nie zdążył.

Paweł Jasienica -
Audycja Kai Kamińskiej poświęcona sylwetce Pawła Jasienicy  (Polskie Radio 01.05.1996)
-Chodzi mi tylko o to, by dzieje polskie opowiedzieć. Nie roszczę sobie najmniejszych pretensji do rangi naukowca, nie jestem też popularyzatorem wiedzy. Zwyczajna literacka opowieść, tyle tylko, że stroniąca od wszelkiej fikcji – mówił o swojej pracy Jasienica.
105 lat temu, 10 listopada 1909 przyszedł na świat Paweł Jasienica wybitny historyk, badacz dziejów Polski.
Beynar-Jasienica
Naprawdę nazywał się Leon Beynar. Przyszedł na świat w rodzinie o patriotycznych korzeniach: jego przodkowie brali udział w powstaniu styczniowym. Pseudonim przyjął dopiero w Krakowie po wojnie, by nie narażać rodziny, która pozostała w Wilnie. Beynar był żołnierzem podczas wojny obronnej 1939 roku, działał w konspiracji jako członek AK, podczas akcji „Burza” jego oddział został rozbity w walkach z Armią Czerwoną, a przyszły badacz dziejów Polski trafił do niewoli i został wcielony do Ludowego Wojska Polskiego. Zdezerterował, został członkiem oddziału Zygmunta Szelendzielarza „Łupaszki”, wkrótce został jego zastępcą. Ranny w nogę, kurował się we wsi Jasienica.
W PRL
Obawy okazały się słuszne: Jasienica został aresztowany w Wilnie w 1948 roku podczas odwiedzin u znajomych z konspiracji. Uwolniony, przeprowadził się z Krakowa (gdzie pracował w „Tygodniku Powszechnym”) do Warszawy. Tam, od 1955 przez krótki okres współpracował ze stowarzyszeniem „Pax”.
Prawdziwa historia
W 1960 roku Jasienica wydał „Polskę Piastów”, a trzy lata później „Polskę Jagiellonów”. Obie książki przyniosły Jasienicy niezwykłą popularność.
- On miał nostalgię do Polski silnej, do siły w polityce. Uważał, że było wielkim nieszczęściem, że Polska nigdy nie mogła osiągnąć tego stanu. Tylko za Jagiellonów – mówił w audycji z 1996 przyjaciel Jasienicy, Stanisław Stomma.
W książkach Jasienicy, wbrew czasom, brak było w nich obowiązującej wówczas marksistowskiej ideologii. -Opracowując książkę, starałem się dochować wierności przekonaniu, które stanowi istotny składnik mego poglądu na świat. Przekonaniu, że zwyczajna, ile rzetelna informacja, to jedno z najważniejszych zadań jakie sobie człowiek może wytyczyć – mówił Jasienica.
Zaszczuty przez władzę, zdradzony przez żonę
Jasienica podpisał w 1964 List 34, wyrażający protest intelektualistów wobec cenzury. W 1968 roku sprzeciwił się zdjęciu „Dziadów” z afisza. Wówczas autora zaatakował publicznie sam Gomułka: oskarżył go o  mord na ludności cywilnej podczas jego działania w „bandzie Łupaszki”. Jasienicę potępiano publicznie, stałą obserwację podjęli agenci SB. W 1969 ożenił się z Zofią O’Bretenny, która jako tajny współpracownik SB przez cały okres znajomości donosiła na męża.
Celem Jasienicy było opisanie dziejów Polski po powstanie styczniowe. Nie udało mu się, zmarł 19 sierpnia 1970

Naprawdę nazywał się Leon Beynar. Przyszedł na świat 10 listopada 1909 w rodzinie o patriotycznych tradycjach: jego przodkowie brali udział w powstaniu styczniowym. Pseudonim przyjął dopiero po wojnie, by nie narażać rodziny, która pozostała w Wilnie. Był żołnierzem podczas wojny obronnej 1939 roku, działał w konspiracji jako członek AK, a podczas akcji "Burza" jego oddział został rozbity w walkach z Armią Czerwoną. Przyszły badacz dziejów Polski trafił do niewoli i został wcielony do Ludowego Wojska Polskiego. Zdezerterował, wstąpił do oddziału Zygmunta Szelendzielarza "Łupaszki". Wkrótce został jego zastępcą. Ranny w nogę, kurował się we wsi Jasienica.

Posłuchaj audycji Kai Kamińskiej o Jasienicy

Obawy okazały się słuszne: Jasienica został aresztowany w Wilnie w 1948 roku podczas odwiedzin u znajomych z konspiracji. Uwolniony, przeprowadził się z Krakowa, gdzie pracował w "Tygodniku Powszechnym" do Warszawy. Tam, od 1955 przez krótki okres współpracował ze stowarzyszeniem "Pax".

Prawdziwa historia

W 1960 roku Jasienica wydał "Polskę Piastów", a trzy lata później "Polskę Jagiellonów". Obie książki przyniosły mu niezwykłą popularność. - On miał nostalgię do Polski silnej, do siły w polityce. Uważał, że było wielkim nieszczęściem, że Polska nigdy nie mogła osiągnąć tego stanu. Tylko za Jagiellonów - mówił w audycji z 1996 przyjaciel Jasienicy, Stanisław Stomma.

W książkach Jasienicy, wbrew obowiązującym w PRL regułom, brak było marksistowskiej ideologii. - Opracowując książkę, starałem się dochować wierności przekonaniu, które stanowi istotny składnik mego poglądu na świat. Przekonaniu, że zwyczajna, ile rzetelna informacja, to jedno z najważniejszych zadań jakie sobie człowiek może wytyczyć - mówił Jasienica.

Zaszczuty przez władzę, szpiegowany przez żonę

Był jednym z członków i późniejszych prezesów Klubu Krzywego Koła. W 1964 roku podpisał List 34, wyrażający protest intelektualistów wobec cenzury. W 1968 roku sprzeciwił się inscenizacji "Dziadów" ze sceny Teatru Narodowego. Wówczas autora zaatakował publicznie sam I sekretarz PZPR Władysław Gomułka: oskarżył go o  mord na ludności cywilnej podczas jego działania w „bandzie Łupaszki”. Jasienicę potępiano publicznie, został poddany stałej inwigilacji przez Służbę Bezpieczeństwa. W 1969 ożenił się z Zofią O’Bretenny, która jako tajny współpracownik SB donosiła na męża.

 

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

50 lat temu zginął ostatni partyzant Rzeczpospolitej

Ostatnia aktualizacja: 20.10.2013 11:51
21 października 1963 r. w Majdanie Kozic Górnych na Lubelszczyźnie od kul ZOMO zginął Józef Franczak ps. Lalek, sierżant WP, żołnierz ZWZ-AK.
rozwiń zwiń

Czytaj także

62 lata temu zlikwidowano Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego

Ostatnia aktualizacja: 07.12.2016 06:10
7 grudnia 1954 reżim komunistyczny w Polsce ogłosił sensacyjny dekret o likwidacji znienawidzonego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

WiN. Cicha konspiracja w ciężkich czasach komuny

Ostatnia aktualizacja: 01.03.2017 22:25
- Założeniem Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" było podtrzymywanie oporu wśród polskiego społeczeństwa, jego uświadamianie o prawdziwej roli komunistów i przekonywanie do poparcia wszystkich partii, które dążyły do niepodległości - mówi historyk dr Sławomir Poleszak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Prace poszukiwawcze pod „ścianą straceń”. „Tam zginął mjr Łupaszka”

Ostatnia aktualizacja: 19.07.2017 11:57
Prof. Krzysztof Szwagrzyk, kierujący pracami na warszawskiej „Łączce”, rozpoczął prace poszukiwawcze w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL. W Polskim Radiu 24 o sprawie mówił Jacek Pawłowicz, dyrektor placówki.
rozwiń zwiń