Historia

Trudna misja Jana Olszewskiego

06.12.2013 07:00
- Współpracowałem z panem prezydentem Wałęsą przez 11 lat. Jego styl, bardzo specyficzny, jest mi dobrze znany. Na ogół nie miało to szczególnego znaczenia i ułożymy sobie wzajemne relacje - powiedział Jan Olszewski na antenie radia BBC po tym, jak został desygnowany na premiera.
Warszawa 17.12.1991. Konferencja prasowa Jana Olszewskiego, na której ogłosił rezygnację z misji tworzenia rządu. PAP
Warszawa 17.12.1991. Konferencja prasowa Jana Olszewskiego, na której ogłosił rezygnację z misji tworzenia rządu. PAPFoto: Witold Jabłonowski
Posłuchaj
17'23 Jan Olszewski o konstruowaniu rządu i relacjach z Lechem Wałęsą - aud. Roberta Kozaka z Sekcji Polskiej radia BBC (grudzień 1991)
01'18 Powołanie rządu Jana Olszewskiego - fragm. "7 dni w kraju i na świecie" (29.12.1991)
więcej

Lech Wałęsa desygnował Jana Olszewskiego na premiera 5 grudnia 1991 r., gdy nie powiodła się misja, zaproponowanego przez prezydenta kandydata, Bronisława Geremka. Nie udana była też próba pozostawienia na stanowisku dotychczasowego premiera, którym był Jan Krzysztof Bielecki. W tej sytuacji Sejm, 6 grudnia 1991r., zaakceptował kandydaturę Jana Olszewskiego. On także z powodu niemożności utworzenia większościowej i trwałej koalicji złożył rezygnację z powierzonej mu misji. Posłowie jednak rezygnacji Olszewskiego nie przyjęli. Gabinet złożony z przedstawicieli pięciu partii prawicowych udało się powołać dopiero 23 grudnia.

O konstruowaniu rządu i relacjach z Wałęsą Jan Olszewski mówił w audycji Roberta Kozaka z Sekcji Polskiej radia BBC w 1991 r. - W tym momencie ja dopiero otrzymuję materiały dotyczące bieżącego stanu gospodarki - powiedział. - Nie ukrywam, że spodziewałem się rzeczy złych, ale jest jeszcze gorzej niż myślałem.

Rozmowa dotyczyła nie tylko kwestii gospodarczych. Dziennikarz pytał też o dekomunizację. - Otóż dekomunizacja po czterdziestu kilku latach rządów komunistycznych to nie jest sprawa jednego aktu prawnego - stwierdził Olszewski. - To jest głęboka przebudowa właściwie wszystkich struktur życia publicznego i tę przebudowę będziemy musieli prowadzić. Mam nadzieję, że będziemy to robić z dużą intensywnością i w miarę szybko.

Od początku sytuacja Jana Olszewskiego w roli premiera nie była łatwa. Prezydent Lech Wałęsa podkreślał, że powierzył mu tę misję wbrew sobie. Przy zatwierdzaniu jego kandydatury najliczniejszy klub parlamentarny, jakim była Unia Demokratyczna, wstrzymał się od głosu. Do tego dochodziła trudna sytuacja w kraju.

- To nie jest sytuacja łatwa - przyznał Jan Olszewski. - Dlatego też będziemy usiłowali poszerzyć bazę wsparcia dla polityki rządu. Będziemy chcieli do tej polityki pozyskać wszystkie demokratyczne ugrupowania w Sejmie. I dodał:

- Cały problem polega na tym, że są w tej chwili grupy, bardzo nawet liczne, które poniosły wyrzeczenia. Stawiają one tych ludzi na granicy egzystencji i od nich trudno będzie wymagać więcej. Ale są też grupy, które poniosły ofiary mniejsze albo nawet zyskały na zmianie i trzeba starać się, by one także partycypowały w poniesieniu ciężarów tej transformacji.

Rząd Jana Olszewskiego został odwołany przez Sejm w nocnym głosowaniu z 4 na 5 czerwca 1992 r., kilkanaście godzin po wykonaniu przez ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza uchwały Sejmu o ujawnieniu tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa (tzw. lista Macierewicza).

Posłuchaj, co po swoim wyborze na premiera mówił Jan Olszewski.

Zajrzyj na strony serwisu ”Radia Wolności”>>>

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

20 lat temu upadł rząd Jana Olszewskiego

04.06.2012 06:00
Bezpośrednią przyczyną było ujawnienie tzw. "listy Macierewicza". Był to spis kilkudziesięciu osób, których nazwiska znalazły się w archiwach, jako tajnych współpracowników SB.
Premier Jan Olszewski
Premier Jan OlszewskiFoto: print screen
Posłuchaj
00'25 Antoni Macierewicz o nocy teczek
00'25 Antoni Dudek o roli Lecha Wałęsy w obaleniu rządu
00'23 Jan Olszewski wspomina upadek rządu
00'31 Przemówienie sejmowe Jana Olszewskiego
00'14 Sejmowe wystąpienie Stefana Niesiołowskiego
00'20 Pismo prezydenta Lecha Wałęsy w sprawie odwołania rządu Jana Olszewskiego
09'04 Konferencja prasowa premiera Jana Olszewskiego i szefa UOP – Piotra Naimskiego. Nagranie z 4 czerwca 1992 roku.
04'27 Rozmowa z Januszem Korwinem-Mikke 4 czerwca 1992
01'18 Prezydent Lech Wałęsa ostrzega
05'22 Rozmowa z Leszkiem Moczulskim o uchwale lustracyjnej
więcej

20 lat temu, 4 czerwca podczas słynnej "Nocy teczek" upadł rząd premiera Jana Olszewskiego. Na  "liście Macierewicza" widniały nazwiska osób zajmujących wysokie stanowiska państwowe, między innymi ówczesnego prezydenta Lecha Wałęsy. Listę przesłał do Sejmu minister spraw wewnętrznych Antoni Macierewicz. Był to tajny dokument lecz jego zawartość szybko trafiła do parlamentarzystów, a następnie do mediów. Nazwana "listą agentów" spowodowała gwałtowną reakcję elit politycznych. Centroprawicowy gabinet Olszewskiego po niespełna 5 miesiącach pracy został odwołany przez Sejm. Było już trzy kwadranse po północy, 5 czerwca 1992 roku. Macierewicz wykonując uchwałę lustracyjną Sejmu z końca maja, przesłał ową listę do parlamentu rano 4 czerwca. Wniosek o votum nieufności dla rządu zgłosił w imieniu Unii Demokratycznej, Kongresu Liberalno-Demokratycznego i Polskiego Programu Gospodarczego Jan Maria Rokita, a nieformalnie poparł go Sojusz Lewicy Demokratycznej.
Poparcie dla rządu cofnął również prezydent Lech Wałęsa.
Odwołując nieudolny jego zdaniem rząd Olszewskiego, desygnował na premiera szefa PSL Waldemara Pawlaka. Przed głosowaniem wniosku o odwołanie rządu, parlament stał się miejscem jednych z najbardziej dramatycznych wydarzeń okresu III Rzeczpospolitej. Posłowie Michał Boni i Antoni Furtak, którzy byli na liście Macierewicza, zostali odwiezieni do szpitala z objawami ataku serca. Jacek Piechota z SLD złożył wniosek do prokuratury o ściganie Macierewicza. Prezydent Wałęsa publicznie oświadczył, że "rozpoczęto w trybie nagłym akcję lustracyjną", która stosowana wybiórczo destabilizuje państwo, a potem przesłał do Sejmu wniosek o odwołanie premiera. Misję utworzenia kolejnego gabinetu otrzymał Waldemar Pawlak, lider Polskiego Stronnictwa Ludowego. Nie udało mu się jednak zdobyć większości w Sejmie. W lipcu 1992 roku premierem została Hanna Suchocka z Unii Demokratycznej.
Gabinet Olszewskiego został powołany 23 grudnia 1991 przez Sejm I kadencji, to jest pierwszy w III Rzeczypospolitej wybrany w pełni wolnych wyborach. Rząd działał w nowej sytuacji międzynarodowej, 8 grudnia przestał istnieć ZSRR. To skłoniło ekipę Olszewskiego do podjęcia działań w celu integracji Polski z NATO i Wspólnotami Europejskimi. Rozpoczęto negocjacje w sprawie wycofania armii rosyjskiej z Polski. 16 grudnia Polska podpisała układ stowarzyszeniowy ze Wspólnotami Europejskimi. Rząd Olszewskiego rozpoczął proces dekomunizacji w wojsku i ministerstwie spraw wewnętrznych. Odnotował sukcesy w kwestiach ekonomicznych, jak powstrzymanie inflacji, porządkowanie finansów publicznych, porozumienie z Międzynarodowym Funduszem Walutowym i Bankiem Światowym, a także w rozwiązywaniu sporów zbiorowych ze związkami zawodowymi. Dyskusyjne były natomiast, działania rządu w rolnictwie czy podwyższenie taryf celnych. Zmieniono koncepcję prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, a zahamowanie tego procesu spowodowało otwarty konflikt rządu z ugrupowaniami liberalnymi w parlamencie. Konsternację wywołało wysunięcie przez Lecha Wałęsę niekonsultowanych z rządem, koncepcji NATO-bis i EWG-bis, które podważyły euroatlantycki kurs ekipy Olszewskiego.