Słuchaj
więcej
Historia

Hieronim Dekutowski ps. Zapora - żołnierz niezłomny

07.03.2016 06:00
Szczątki legendy polskiego podziemia Hieronima Dekutowskiego odnaleziono w 2012 roku na Powązkach. Został zamordowany przez bezpiekę 7 marca 1949. Ciało wrzucono do zbiorowej bezimiennej mogiły.
Audio
  • 15'55
    Wspomnienie o majorze Hieronimie Dekutowskim - archiwalna audycja Ireneusza Haczewskiego. Wypowiedzi Zuzanny Kurasowej - siostry H. Dekutowskiego; Stanisława Wnuka, pseud. "Opal" - zastępcy mjr H. Dekutowskiego oraz żołnierza H. Dekutowskiego, pseud. "Sokół" (RWE, 20.03.1990)
Żołnierze ze zgrupowania mjr. Hieronima Dekutowskiego Zapory; stoją od lewej: NN, Stanisław Łukasik Ryś; Aleksander Sochalski Duch; mjr Hieronim Dekutowski Zapora; Zbigniew Sochacki Zbyszek, por. Jerzy Karcz Bohun. Źr.: Żołnierze wyklęci. Antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 roku. Oficyna Wydawnicza Volumen
Żołnierze ze zgrupowania mjr. Hieronima Dekutowskiego "Zapory”; stoją od lewej: NN, Stanisław Łukasik "Ryś”; Aleksander Sochalski "Duch”; mjr Hieronim Dekutowski "Zapora”; Zbigniew Sochacki "Zbyszek”, por. Jerzy Karcz "Bohun”. Źr.: "Żołnierze wyklęci. Antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 roku". Oficyna Wydawnicza Volumen

Major Hieronim Dekutowski ps. Zapora, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, oficer Armii Krajowej, członek Delegatury Sił Zbrojnych i Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość", cichociemny, kawaler orderu Virtuti Militari zginął 7 marca 1949.

Jego najstarszy brat zginął jako legionista w wojnie polsko-bolszewickiej. - Ten duch brata bohatera do końca towarzyszył młodemu Hieronimowi - mówił Ireneusz Haczewski na antenie Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.

Walczył od pierwszych dni wojny

Lubiany przez rówieśników, szybko trafił do harcerstwa. Maturę zdał jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Był ochotnikiem w wojnie obronnej 1939 roku, mając zaledwie 20 lat. Następnie przedostał się do Francji i walczył w szeregach 2. Dywizji Strzelców Pieszych, a po jej kapitulacji został ewakuowany do Wielkiej Brytanii i wcielony do plutonu czołgów 3. Batalionu I Brygady Strzelców.

W Anglii trafił do ośrodka szkoleniowego cichociemnych, tam w marcu 1943 roku złożył przysięgę i przybrał pseudonim "Zapora". W nocy z 16 na 17 września 1943 został przerzucony na teren Polski w rejonie Pułtuska. Naczelny Wódz awansował go do stopnia podporucznika rezerwy.

Początkowo dowodził kompanią w 9. pułku piechoty Inspektoratu AK Zamość. Z polecenia Komendanta Okręgu AK Lublin Kazimierza Tumidajskiego "Marcina" stanął na czele Kedywu Inspektoratu Lublin-Puławy. W ramach akcji "Burza" przeprowadził szereg akcji zbrojnych, często brawurowych, ochraniał też sztab Komendy lubelskiego Okręgu AK. W sierpniu 1944 roku podjął nieudaną próbę przedostania się na pomoc walczącej Warszawie.

Aktywny opór wobec terroru NKWD i UB

Na początku 1945 roku, zgodnie z postanowieniem Komendy Okręgu AK Lublin, Hieronim Dekutowski skoncentrował żołnierzy zagrożonych aresztowaniami i przystąpił do akcji odwetowych wobec wojsk NKWD i organów władzy ludowej. Pół roku później został awansowany przez dowództwo Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj do stopnia majora. Podporządkowano mu wszystkie oddziały leśne w okręgu lubelskim.

Jesienią 1945 roku po powstaniu antykomunistycznego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, które było naturalnym spadkobiercą Delegatury Sił Zbrojnych, major Dekutowski jako komendant oddziałów leśnych był odpowiedzialny za dywersję i akcje skierowane przeciwko organom komunistycznego aparatu represji w województwie lubelskim. Z czasem obszar jego działania rozszerzył się na tereny Rzeszowszczyzny i świętokrzyskiego.

Po ogłoszeniu przez komunistów amnestii w lutym 1947 roku Hieronim Dekutowski zaprzestał prowadzenia akcji zbrojnych i w czerwcu się ujawnił.

Wolał uciec niż się poddać

Zagrożony aresztowaniem podjął próbę ucieczki poza granice kraju. 16 września 1947 został jednak zatrzymany wraz z siedmioma kolegami w miejscowości Nysa przez funkcjonariuszy bezpieki z Katowic.

Od tej chwili rozpoczyna się prawie sześciomiesięczny okres tortur w katowniach UB. Hieronim Dekutowski przeszedł okrutne śledztwo w centralnym więzieniu MBP przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 15 września 1948 został skazany na siedmiokrotną karę śmierci. Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. "Zapora" do samego końca nie pozostawał bierny, jeszcze przed wykonaniem wyroku podjął nieudaną próbę ucieczki z celi więziennej. Został stracony 7 marca 1949 w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Pochowano go w tajemnicy w nieznanym przez lata miejscu.

Zobacz serwis "żołnierzewyklęci.polskieradio.pl">>>

Zapomnieni bohaterowie

Szczątki Hieronima Dekutowskiego odnaleziono latem 2012 roku w kwaterze "Ł" Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie.

- Oni mieli zostać wymazani z polskiej historii. Teraz powracają do naszej świadomości. Każde nowe nazwisko powoduje, że to, co chcieli osiągnąć zbrodniarze, czyli zapomnienie, pochowanie w nieznanym miejscu, zostaje przezwyciężone. Oni powracają i wraz z nimi powraca historia ich życia - mówił prezes IPN Łukasz Kamiński.

Krystyna Frąszczak, siostrzenica pułkownika Hieronima Dekutowskiego żałowała, że żadna z sześciu sióstr "Zapory" nie doczekała odnalezienia brata. Podkreślała zarazem, że ustalenie tożsamości brata matki to wielkie wydarzenie dla jej rodziny. - Gdyby parę lat temu ktoś powiedział, że jego szczątki zostaną odkryte i zidentyfikowane, to byśmy nie uwierzyli - powiedziała Frąszczak. Siostrzenica Hieronima Dekutowskiego dodała, że pułkownik jest bohaterem i mimo ciężkich czasów w Polsce, rodzina nigdy w niego nie zwątpiła.

mk

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak
Henryk Sienkiewicz

Czytaj także

Uderzać o świcie siedemnastego!

16.09.2013 06:00
Tajny rozkaz Klimenta Woroszyłowa nr 16634 dotarł do sowieckich oddziałów zgromadzonych w strefie przygranicznej pod koniec dnia 16 września i nakazywał niemal natychmiastowy atak na Polskę.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Hubalczycy nigdy się nie poddali

23.09.2014 07:00
75 lat temu, 23 września 1939 Henryk Dobrzański, ps. Hubal, utworzył w Górach Świętokrzyskich pierwszy oddział partyzancki. Była to jedyna jednostka wojsk II Rzeczpospolitej, która nigdy się nie poddała.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zamach na Franza Bürkla - jednego z najbardziej bestialskich oprawców z Pawiaka

07.09.2015 06:00
7 września 1943 roku w Warszawie żołnierze Armii Krajowej dokonali udanego zamachu na SS-Oberscharführera Franza Bürkla, znanego z sadyzmu zastępcę komendanta więzienia na Pawiaku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Danuta Siedzikówna "Inka" - sanitariuszka wyklętych

25.08.2016 16:00
- Bardzo pragnęła, by po wyroku śmierci ktoś bliski dowiedział się, że zachowała się jak trzeba - mówił historyk Piotr Szubarczyk o Danucie Siedzikównie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Żołnierze Wyklęci przez władzę i historię

01.03.2015 00:05
- Byli wyklęci już w 1939 roku, kiedy Polska, mimo traktatów o pomocy wojskowej po napaści hitlerowskich Niemiec, została opuszczona przez Francję i Wielką Brytanię - przypomina historyk Mateusz Wyrwich.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dziewczyny wyklęte. Walczyły i ginęły jak mężczyźni

03.03.2015 04:10
- Kobiety inaczej wspominają konspirację niż mężczyźni. Bardziej patrzą na rannych, ratowanie ludzkiego życia, a nie na to kto wygrał - mówi Szymon Nowak.
rozwiń zwiń