Historia

Zmarł Tadeusz Różewicz, wybitny polski poeta

24.04.2014 17:15
Tadeusz Różewicz był jednym z najwspanialszych polskich poetów, dramaturgów i prozaików. Autor słynnej "Kartoteki" zmarł dziś we Wrocławiu.
Na zdjęciu archiwalnym z czerwca 1966 r. poeta, dramaturg, prozaik, scenarzysta Tadeusz Różewicz
Na zdjęciu archiwalnym z czerwca 1966 r. poeta, dramaturg, prozaik, scenarzysta Tadeusz RóżewiczFoto: PAP/CAF/Stanisław Moroz
Posłuchaj
30'01 Dialogi Poetów, cz.1 - o teatrze
26'02 Dialogi Poetów, cz.2 - o szukaniu formy
37'21 Dialogi Poetów, cz.3 - o emigracji, partyzantce i szkolnych podręcznikach
29'07 Dialogi Poetów, cz.4 - o Krakowie
27'17 Dialogi Poetów, cz.5 - o wzajemnym podziwie
więcej
Zmarł Tadeusz Różewicz
Zmarł Tadeusz Różewicz

Tadeusz Różewicz urodził się 9 października 1921 roku. Pierwsze utwory publikował jeszcze przed 1939, między innymi w czasopismach "Pod znakiem Marii" i "Czerwone Tarcze". Jednak za debiut Różewicza uważa się, wydany po wojnie, zbiór wierszy pt. "Niepokój".

Od 1968 roku poeta mieszkał we Wrocławiu, publikował głównie na łamach "Twórczości", "Odry" i "Dialogu". W ostatnim dziesięcioleciu ukazały się m. in. poematy: "Nożyk profesora", "Szara strefa" i "Wyjście".

Spotkanie poetów
Tadeusz Różewicz, o czym dobrze wiedzą osoby, które go znały, nie lubił udzielać wywiadów. Te, które udało się zarejestrować są zdawkowe. Prawdziwym skarbem w Archiwum Polskiego Radia jest rozmowa, którą przeprowadziła z Tadeuszem Różewiczem oraz Czesławem Miłoszem Renata Gorczyńska. Nagranie "Dialogi poetów" zostało zarejestrowane w krakowskim Teatrze im. Juliusza Słowackiego latem 1999 roku.

Sceneria rozmowy była niezwykła. Poeci zasiedli w garderobie słynnego aktora Ludwika Solskiego.
- Dla mnie jest to niespodzianka – stwierdził Tadeusz Różewicz. - Niezbadane są wyroki, nie spodziewałem się, że będę z Czesławem Miłoszem w garderobie Solskiego siedział na kanapie.
Pytany o rolę, jaką najchętniej by zagrał, Różewicz odpowiedział: - Z ”Hamleta” dziś wybrałbym prawdopodobnie rolę Poloniusza. Natomiast 30 lat temu zagrałbym najchętniej Fortynbrasa. A z polskiego repertuaru wcieliłbym się w postać Papkina z ”Zemsty” Aleksandra Fredry.

Czas wojny

”Dialogi poetów” to wywiad rzeka. Nagranie składa się z pięciu części. Renata Gorczyńska pytała swych rozmówców o lata młodości i czasy okupacji. Różewicz w czasie wojny należał do Armii Krajowej, działał pod pseudonimem "Satyr". Był także redaktorem podziemnego czasopisma "Czyn Zbrojny". W 1942 roku ukończył konspiracyjny kurs podchorążych. Rok później poeta ruszył z podziemia akowskiego do walki z bronią w ręku w lasach w Kieleckiem.

- Ponieważ ja kończyłem konspiracyjną Szkołę Podchorążych - powiedział - 14 lub 15 sierpnia 1943 roku zostałem skierowany do oddziału partyzanckiego obwodu AK Radomsko. Spakowałem co miałem, a nie miałem właściwie niczego i wymaszerowałem do lasu. I dodał: - Życie w konspiracji było życiem w podziemiu, to było ukrywanie się, to były fałszywe dowody. Przekroczywszy posterunek, zameldowałem się: "Panie komendancie, kapral podchorąży ”Satyr” melduje się posłusznie na rozkaz".

Wiersz

Nz.: Wiersz Tadeusza Różewicza ”Pisałem” na ścianie budynku przy Oude Vest 79, Leiden, Holandia. Wikimedia Commons/dp. Fot.: Tubantia
Smykałka do pisania
Po roku pobytu w partyzantce Tadeusz Różewicz napisał swoją debiutancką książkę. - Była to jedyna książeczka, którą napisałem nie tyle na rozkaz, co na polecenie. "Słuchajcie tam podchorąży, macie tam smykałkę do pisania, weźcie no ołówek, papier. Trzeba dla chłopaków coś napisać". Potem to się rozwinęło w książeczkę zatytułowaną ”Echa leśne”.
Obu poetów bardzo rozbawiło pytanie Renaty Gorczyńskiej o to, czy wyobrażają sobie zamianę ról i sytuacje, w której to Tadeusz Różewicz zostaje poetą emigracyjnym, a Czesław Miłosz idzie walczyć jako leśny partyzant.
Miejsce w polskiej literaturze
"Nie ma polskiej poezji i polskiej mowy bez Tadeusza Różewicza", powiedział kiedyś Kazimierz Wyka, i trudno o lepszą syntezę znaczenia jego twórczości dla rodzimej literatury.
Tadeusz Różewicz, jeden z najbardziej znanych na świecie polskich poetów, jest autorem ponad 50 tomów wierszy, przetłumaczonych na kilkadziesiąt języków. Do jego najważniejszych zbiorów poetyckich należą: debiutancki "Niepokój" oraz "W łyżce wody", "List do ludożerców", "Twarz" i "Równina".
Osobne miejsce w jego dorobku literackim zajmuje twórczość sceniczna. Napisał między innymi tak głośne dramaty, jak: "Kartoteka", "Stara kobieta wysiaduje" i "Na czworakach", wystawiane na scenach całego świata. W jego sztukach elementy realistyczne przenikają się z teatrem absurdu.

Tadeusz

Nz.: Tadeusz Różewicz na spotkaniu z czytelnikami w Pradze. 2007. Wikimedia Commons/dp. Fot.: Rapas
”Kartoteka” i inne utwory
- A jaką rolę pełni łóżko w Pana sztukach teatralnych - dopytywała Renata Gorczyńska. - Łóżko było ważnym elementem ”Kartoteki” - usłyszała w odpowiedzi. - Zauważyła pani, że od czasów ”Kartoteki” coraz więcej bohaterów siedzi i leży? W urzędzie patentowym powinienem był to swoje łóżko zastrzec - zaśmiał się poeta.
Różewicz był laureatem wielu nagród i wyróżnień. W 1999 roku otrzymał Nagrodę Literacką im. Władysława Reymonta za twórczość całego życia, a w 2000 roku nagrodę Nike za tomik wierszy "Matka odchodzi”. Otrzymał też "Złote Berło" przyznane przez Fundację Kultury Polskiej.
Pierwsze lektury, a wśród nich baśnie braci Grimm i Andersena, ideały kobiecego ciała, studenckie wybryki, spotkania z Jarosławem Iwaszkiewiczem - posłuchaj jedynego w swoim rodzaju, pełnego anegdot wywiadu z dwoma wielkimi Twórcami: Tadeuszem Różewiczem I Czesławem Miłoszem.

 

 

bs

Komentarze1
aby dodać komentarz
Bernanos2014-04-25 08:10 Zgłoś
Proszę się nie gniewać, ale do Państwa tekstu wkradł się błąd, ponieważ słowo "nie zbadane" są wyroki... piszemy łącznie: SJP PWN - niezbadany "niedający się wyjaśnić". Pozdrawiam A.W.
Komitet Obrony Robotników

Czytaj także

Tadeusz Różewicz nie żyje. Rozbijał wszystkie stereotypy i formuły

24.04.2014 09:01
– Był pisarzem nieufnym w stosunku do wszelkich zastanych form. Jako twórca nigdy nie osiadł na laurach – tak wybitnego poetę wspominał Janusz Drzewucki, krytyk literacki. Tadeusz Różewicz zmarł w wieku 93 lat.
Tadeusz Różewicz
Tadeusz RóżewiczFoto: PAP/Stanisław Moroz
Posłuchaj
13'05 Opowieść Jana Stolarczyka - edytora, przez wiele lat redaktora naczelnego Wydawnictwa Dolnośląskiego we Wrocławiu
13'01 Gawęda Marii Dębicz o popularności, jaką cieszą się poezja i dramaty Tadeusza Różewicza wśród młodych odbiorców oraz o fascynacji poety malarstwem
14'31 Opowieść Janusza Drzewuckiego - krytyka literackiego, poety, dziennikarza i wydawcy
13'55 Gawęda Andrzeja Zawady - profesora Uniwersytetu Wrocławskiego, historyka literatury i krytyka
12'30 Opowieść Tadeusza Dąbrowskiego, który w 2006 roku z rąk Tadeusza Różewicza otrzymał "Małe berło" - nagrodę Fundacji Kultury Polskiej
więcej

- Od lat planowałem napisanie autobiografii, ale to zbyt łatwe - pisał Tadeusz Różewicz w posłowiu do zbioru swoich wierszy "Niepokój". I dodawał: - Niech wybór poezji zastąpi autobiografię.
Tadeusz Różewicz nie żyje - serwis specjalny >>>
Wyłaniający się z tekstów literackich portret poety jest rzecz jasna niezwykle złożony, czasem wewnętrznie sprzeczny. Poeta wciąż kwestionuje samego siebie, a jednocześnie próbuje - z ułomków, fragmentów, resztek - tworzyć "poezję nową", taką, która być może "gnieździ się w milczeniu".
A jaki był sam autor, obecny za tymi tekstami: za niezliczonymi już wierszami, za dramatami i formami z pogranicza - jaki był Tadeusz Różewicz? O autorze "Kartoteki", o spotkaniach z jego twórczością i z samym poetą opowiadają jego przyjaciele i znajomi.
– On chciał być w środku życia, w strefie pośredniej między czernią a jasnością – mówił Jan Stolarczyk – edytor, przez wiele lat redaktor naczelny Wydawnictwa Dolnośląskiego we Wrocławiu, krytyk literacki, redaktor i autor opracowań wielu książek Tadeusza Różewicza. W swojej gawędzie o wrocławskim poecie wspominał również m.in. o jego szczególnym poczuciu humoru, ulubionych przechadzkach do zoo i uwadze skierowanej do tego, co najprostsze i często niezauważalne.
O Tadeuszu Różewiczu opowiadali również: Maria Dębicz - historyk teatru, znawczyni twórczości autora "Kartoteki", od lat zajmująca się jej recepcją na świecie, Janusz Drzewucki - krytyk literacki, poeta, dziennikarz i wydawca, Andrzej Zawada - profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, historyk literatury i krytyk oraz Tadeusz Dąbrowski - poeta, krytyk literacki, redaktor, który w 2006 roku z rąk Tadeusza Różewicza otrzymał "Małe berło" - nagrodę Fundacji Kultury Polskiej.
Audycje przygotowały Dorota Gacek i Elżbieta Łukomska.

Czytaj także

Tadeusz Różewicz nie żyje. "Spełniał wszystkie kryteria, by otrzymać Nobla"

24.04.2014 12:11
Był skromnym człowiekiem, pisał o rzeczach najważniejszych - tak Tadeusza Różewicza wspomina Piotr Dobrołęcki z magazynu literackiego "Książki".
Na zdjęciu archiwalnym z 25.06.2009 r. poeta Tadeusz Różewicz w trakcie przyznaniu mu tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach
Na zdjęciu archiwalnym z 25.06.2009 r. poeta Tadeusz Różewicz w trakcie przyznaniu mu tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w KielcachFoto: PAP/Piotr Polak
Posłuchaj
00'19 Piotr Dobrołęcki z magazynu literackiego "Książki": Tadeusz Różewicz spełniał wszystkie kryteria, by otrzymać literackiego Nobla
00'14 Piotr Dobrołęcki z magazynu literackiego "Książki": Różewicz pisał o rzeczach prostych, a jednocześnie doniosłych (IAR)
więcej

Tadeusz Różewicz znany polski poeta i dramaturg zmarł w czwartek w wieku 92 lat.
Literaturoznawca podkreśla, że poeta w swojej twórczości poruszał tematy na pozór najprostsze.
- Pisał o rzeczach bardzo prostych, a jednocześnie niezwykle doniosłych. Jego twórczość wydaje się łatwa do czytania, ale potem, jak się człowiek chwilę zastanowi, to jest bardzo głębokie - mówi Dobrołęcki.
Publicysta zaznacza, że Tadeusz Różewicz w pełni zasłużył, by dołączyć do grona polskich noblistów: Czesława Miłosza i Wisławy Szymborskiej.

TADEUSZ RÓŻEWICZ NIE ŻYJE - serwis specjalny >>>
- W moim poczuciu zawsze brakowało Tadeusza Różewicza jako tego trzeciego, który spełniał wszystkie kryteria dla tej nagrody. Może nie miał takiego szczęścia, jak dwoje laureatów, ale myślę, że jego popularność jest bardzo duża - wyjaśnił.

Różewicz nie żyje. "Świat stracił jednego z największych poetów" >>>
Różewicz to autor ponad 50 tomów wierszy, przetłumaczonych na kilkadziesiąt języków. Do jego najważniejszych zbiorów poetyckich należą: debiutancki "Niepokój" oraz "W łyżce wody", "List do ludożerców", "Twarz" i "Równina". Był również autorem "Poematu otwartego" oraz "Spadanie, Non-stop-show".
Osobne miejsce w jego dorobku literackim zajmuje twórczość sceniczna. Napisał między innymi tak głośne dramaty, jak: "Kartoteka", "Stara kobieta wysiaduje" i "Na czworakach", wystawiane na scenach całego świata.

IAR, bk

Czytaj także

Zmarł Tadeusz Różewicz. "To jest koniec pewnej epoki"

24.04.2014 14:02
Odszedł największy z żyjących polskich poetów. Tak o Tadeuszu Różewiczu mówili w TVP Info Jerzy Jarzębski, historyk i krytyk literatury polskiej i poeta Tomasz Jastrun.
Na zdjęciu archiwalnym z 1956 r. poeta, dramaturg, prozaik, scenarzysta Tadeusz Różewicz
Na zdjęciu archiwalnym z 1956 r. poeta, dramaturg, prozaik, scenarzysta Tadeusz RóżewiczFoto: PAP/CAF
Posłuchaj
00'31 Poeta Tomasz Jastrun: śmierć Różewicza to koniec epoki (IAR)
00'25 Jerzy Jarzębski, historyk i krytyk literatury polskiej: Różewicz był największym żyjącym poetą polskim (IAR)
więcej

Jerzy Jarzębski podkreśla, że mimo swojej wielkości, zachował prywatność.
- Był wielkim świadkiem XX wieku, bo brał udział w wojnie, był świadkiem tego, co się działo po wojnie w Polsce. Jednocześnie był człowiekiem prywatnym, nie chciał się angażować, nie był osobowością polityczną, miano mu to czasami za złe - wspominał Jarzębski.
Tomasz Jastrun nazywa Różewicza geniuszem.

Tadeusz Różewicz nie żyje. Rozbijał wszystkie stereotypy i formuły >>>
- Nie doceniałem go w młodości, teraz widzę całą siłę tej poezji. To jest koniec jakiejś epoki. Odszedł ostatni z grupy wielkich poetów, wielkiej trójki: Herbert, Szymborska i Różewicz - zaznaczył poeta.

TADEUSZ RÓŻEWICZ NIE ŻYJE - serwis specjalny >>>
Tadeusz Różewicz, jeden z najbardziej znanych na świecie polskich poetów zmarł we Wrocławiu. Miał 92 lata.

"Nie ma poezji bez Różewicza"

Urodził się 9 października 1921 roku. W czasie wojny należał do Armii Krajowej, działał pod pseudonimem "Satyr". Był także redaktorem podziemnego czasopisma "Czyn Zbrojny". W 1942 roku ukończył konspiracyjny kurs podchorążych.

Tadeusz Różewicz nie żyje. Jego wiersze przetrwają >>>
Pierwsze utwory publikował jeszcze przed wojną, między innymi w czasopismach "Pod znakiem Marii" i "Czerwone Tarcze". Jednak jego pierwszy, powojenny zbiorek poetycki "Niepokój" jest uznawany za debiut Różewicza. Po wojnie studiował historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Od 1968 roku mieszkał we Wrocławiu, publikował głównie na łamach "Twórczości", "Odry" i "Dialogu". W ostatnim dziesięcioleciu ukazały się między innymi: poemat "Nożyk profesora", "Szara strefa" i "Wyjście".

- Nie ma polskiej poezji i polskiej mowy bez Tadeusza Różewicza - powiedział kiedyś Kazimierz Wyka i trudno o lepszą syntezę znaczenia jego twórczości dla rodzimej literatury.

IAR, TVP Info, bk