Słuchaj
więcej
Historia

Zmarł Tadeusz Różewicz, wybitny polski poeta

24.04.2014 17:15
Tadeusz Różewicz był jednym z najwspanialszych polskich poetów, dramaturgów i prozaików. Autor słynnej "Kartoteki" zmarł dziś we Wrocławiu.
Audio
  • 30'01
    Dialogi Poetów, cz.1 - o teatrze
  • 26'02
    Dialogi Poetów, cz.2 - o szukaniu formy
  • 37'21
    Dialogi Poetów, cz.3 - o emigracji, partyzantce i szkolnych podręcznikach
  • 29'07
    Dialogi Poetów, cz.4 - o Krakowie
  • 27'17
    Dialogi Poetów, cz.5 - o wzajemnym podziwie
Na zdjęciu archiwalnym z czerwca 1966 r. poeta, dramaturg, prozaik, scenarzysta Tadeusz Różewicz
Na zdjęciu archiwalnym z czerwca 1966 r. poeta, dramaturg, prozaik, scenarzysta Tadeusz RóżewiczFoto: PAP/CAF/Stanisław Moroz

Tadeusz Różewicz urodził się 9 października 1921 roku. Pierwsze utwory publikował jeszcze przed 1939, między innymi w czasopismach "Pod znakiem Marii" i "Czerwone Tarcze". Jednak za debiut Różewicza uważa się, wydany po wojnie, zbiór wierszy pt. "Niepokój".

Od 1968 roku poeta mieszkał we Wrocławiu, publikował głównie na łamach "Twórczości", "Odry" i "Dialogu". W ostatnim dziesięcioleciu ukazały się m. in. poematy: "Nożyk profesora", "Szara strefa" i "Wyjście".

Spotkanie poetów
Tadeusz Różewicz, o czym dobrze wiedzą osoby, które go znały, nie lubił udzielać wywiadów. Te, które udało się zarejestrować są zdawkowe. Prawdziwym skarbem w Archiwum Polskiego Radia jest rozmowa, którą przeprowadziła z Tadeuszem Różewiczem oraz Czesławem Miłoszem Renata Gorczyńska. Nagranie "Dialogi poetów" zostało zarejestrowane w krakowskim Teatrze im. Juliusza Słowackiego latem 1999 roku.

Sceneria rozmowy była niezwykła. Poeci zasiedli w garderobie słynnego aktora Ludwika Solskiego.
- Dla mnie jest to niespodzianka – stwierdził Tadeusz Różewicz. - Niezbadane są wyroki, nie spodziewałem się, że będę z Czesławem Miłoszem w garderobie Solskiego siedział na kanapie.
Pytany o rolę, jaką najchętniej by zagrał, Różewicz odpowiedział: - Z ”Hamleta” dziś wybrałbym prawdopodobnie rolę Poloniusza. Natomiast 30 lat temu zagrałbym najchętniej Fortynbrasa. A z polskiego repertuaru wcieliłbym się w postać Papkina z ”Zemsty” Aleksandra Fredry.

Czas wojny

”Dialogi poetów” to wywiad rzeka. Nagranie składa się z pięciu części. Renata Gorczyńska pytała swych rozmówców o lata młodości i czasy okupacji. Różewicz w czasie wojny należał do Armii Krajowej, działał pod pseudonimem "Satyr". Był także redaktorem podziemnego czasopisma "Czyn Zbrojny". W 1942 roku ukończył konspiracyjny kurs podchorążych. Rok później poeta ruszył z podziemia akowskiego do walki z bronią w ręku w lasach w Kieleckiem.

- Ponieważ ja kończyłem konspiracyjną Szkołę Podchorążych - powiedział - 14 lub 15 sierpnia 1943 roku zostałem skierowany do oddziału partyzanckiego obwodu AK Radomsko. Spakowałem co miałem, a nie miałem właściwie niczego i wymaszerowałem do lasu. I dodał: - Życie w konspiracji było życiem w podziemiu, to było ukrywanie się, to były fałszywe dowody. Przekroczywszy posterunek, zameldowałem się: "Panie komendancie, kapral podchorąży ”Satyr” melduje się posłusznie na rozkaz".

Wiersz

Nz.: Wiersz Tadeusza Różewicza ”Pisałem” na ścianie budynku przy Oude Vest 79, Leiden, Holandia. Wikimedia Commons/dp. Fot.: Tubantia
Smykałka do pisania
Po roku pobytu w partyzantce Tadeusz Różewicz napisał swoją debiutancką książkę. - Była to jedyna książeczka, którą napisałem nie tyle na rozkaz, co na polecenie. "Słuchajcie tam podchorąży, macie tam smykałkę do pisania, weźcie no ołówek, papier. Trzeba dla chłopaków coś napisać". Potem to się rozwinęło w książeczkę zatytułowaną ”Echa leśne”.
Obu poetów bardzo rozbawiło pytanie Renaty Gorczyńskiej o to, czy wyobrażają sobie zamianę ról i sytuacje, w której to Tadeusz Różewicz zostaje poetą emigracyjnym, a Czesław Miłosz idzie walczyć jako leśny partyzant.
Miejsce w polskiej literaturze
"Nie ma polskiej poezji i polskiej mowy bez Tadeusza Różewicza", powiedział kiedyś Kazimierz Wyka, i trudno o lepszą syntezę znaczenia jego twórczości dla rodzimej literatury.
Tadeusz Różewicz, jeden z najbardziej znanych na świecie polskich poetów, jest autorem ponad 50 tomów wierszy, przetłumaczonych na kilkadziesiąt języków. Do jego najważniejszych zbiorów poetyckich należą: debiutancki "Niepokój" oraz "W łyżce wody", "List do ludożerców", "Twarz" i "Równina".
Osobne miejsce w jego dorobku literackim zajmuje twórczość sceniczna. Napisał między innymi tak głośne dramaty, jak: "Kartoteka", "Stara kobieta wysiaduje" i "Na czworakach", wystawiane na scenach całego świata. W jego sztukach elementy realistyczne przenikają się z teatrem absurdu.

Tadeusz

Nz.: Tadeusz Różewicz na spotkaniu z czytelnikami w Pradze. 2007. Wikimedia Commons/dp. Fot.: Rapas
”Kartoteka” i inne utwory
- A jaką rolę pełni łóżko w Pana sztukach teatralnych - dopytywała Renata Gorczyńska. - Łóżko było ważnym elementem ”Kartoteki” - usłyszała w odpowiedzi. - Zauważyła pani, że od czasów ”Kartoteki” coraz więcej bohaterów siedzi i leży? W urzędzie patentowym powinienem był to swoje łóżko zastrzec - zaśmiał się poeta.
Różewicz był laureatem wielu nagród i wyróżnień. W 1999 roku otrzymał Nagrodę Literacką im. Władysława Reymonta za twórczość całego życia, a w 2000 roku nagrodę Nike za tomik wierszy "Matka odchodzi”. Otrzymał też "Złote Berło" przyznane przez Fundację Kultury Polskiej.
Pierwsze lektury, a wśród nich baśnie braci Grimm i Andersena, ideały kobiecego ciała, studenckie wybryki, spotkania z Jarosławem Iwaszkiewiczem - posłuchaj jedynego w swoim rodzaju, pełnego anegdot wywiadu z dwoma wielkimi Twórcami: Tadeuszem Różewiczem I Czesławem Miłoszem.

 

 

bs

Komentarze1
aby dodać komentarz
Bernanos2014-04-25 08:10 Zgłoś
Proszę się nie gniewać, ale do Państwa tekstu wkradł się błąd, ponieważ słowo "nie zbadane" są wyroki... piszemy łącznie: SJP PWN - niezbadany "niedający się wyjaśnić". Pozdrawiam A.W.
Henryk Sienkiewicz

Czytaj także

Tadeusz Różewicz nie żyje. Rozbijał wszystkie stereotypy i formuły

24.04.2014 09:01
– Był pisarzem nieufnym w stosunku do wszelkich zastanych form. Jako twórca nigdy nie osiadł na laurach – tak wybitnego poetę wspominał Janusz Drzewucki, krytyk literacki. Tadeusz Różewicz zmarł w wieku 93 lat.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Różewicz nie żyje. "Spełniał wszystkie kryteria, by otrzymać Nobla"

24.04.2014 12:11
Był skromnym człowiekiem, pisał o rzeczach najważniejszych - tak Tadeusza Różewicza wspomina Piotr Dobrołęcki z magazynu literackiego "Książki".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zmarł Tadeusz Różewicz. "To jest koniec pewnej epoki"

24.04.2014 14:02
Odszedł największy z żyjących polskich poetów. Tak o Tadeuszu Różewiczu mówili w TVP Info Jerzy Jarzębski, historyk i krytyk literatury polskiej i poeta Tomasz Jastrun.
rozwiń zwiń