Gospodarka

Nobel z ekonomii 2013: Nobliści pokazali skutki zwierzęcych instynktów na giełdach

14.10.2013 19:28
Prof. Robert Shiller powinien dostać Nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii już wiele lat temu. Już wiele lat temu napisał o zwierzęcych instynktach na giełdach, które niszczą płotki a bogacą rekiny - mówi prof. Elżbieta Mączyńska Prezes PTE o tegorocznym Noblu z ekonomii.
Nobel z ekonomii 2013: Nobliści pokazali skutki zwierzęcych instynktów na giełdach
Foto: GPW
Posłuchaj
07'06 Prof. Elżbieta Mączyńska o Nagrodzie Nobla 2013 /Polskie Radio/Jedynka/
więcej
Laureaci nagrody Nobla 2013
Laureaci nagrody Nobla 2013

Prof. Elżbieta Mączyńska docenia fakt, że tegoroczną nagrodę przyznano za coś konkretnego, a są to empiryczne analizy wyceny aktywów. Nagroda dla prof. Shillera ma tym większe znaczenie, że pokazuje, jak bardzo głęboko należy zastanawiać się nad wartością aktywów, jak ważna jest analiza fundamentalna, a nie tylko spekulacyjne zachowania rynku.
Ekonomia behawioralna kontra modele matematyczne.
Robert Shiller jest przedstawicielem ekonomii behawioralnej, która uwzględnia nie tylko bezduszne modele matematyczne, ale także psychologiczne zachowania ludzi. Zyskał sławę w 1981 r. swoimi badaniami dotyczącymi racjonalności zachowań inwestorów giełdowych. Wykazał wówczas, że w długim terminie ceny akcji są dużo bardziej zmienne niż wielkość dywidend. Wykazał, że zmienność ta jest większa niż można oczekiwać po racjonalnie zachowujących się inwestorach. Podważył więc hipotezę efektywnego rynku mówiącą, że ceny akcji zawsze w pełni odzwierciedlają dostępne informacje na temat tych papierów.
Na giełdzie rządzą emocje
Dalsze badania Shillera wykazały, że decyzje inwestorów giełdowych są bardzo często podejmowane pod wpływem emocji, a nie racjonalnej kalkulacji. Jego przemyślenia na ten temat możemy prześledzić  w wydanej niedawno w Polsce książce pt. "Zwierzęce instynkty", którą Shiller napisał wspólnie z  George`em Akerlofem - noblistą z 2001. Możemy się z tej książki  dowiedzieć, jak psychologia, nasze nastroje i emocje rzutują na zachowania ludzi i powodują, że modele matematyczne okazują się w wielu sytuacjach bezradne.
Przykładem jest panika na rynkach finansowych podczas kryzysu  z 2008 roku, którą prof. Shiller przewidział dużo wcześniej. Jest bowiem  współtwórcą indeksu amerykańskich cen domów S&P/Case-Shiller. Przewidział pęknięcie bańki na rynku nieruchomości w USA, a w 2007 r. ostrzegł przed paniką finansową związaną z załamaniem rynku hipotecznego.
Ten na ostatni kryzys został właśnie spowodowany szaleństwem, błędami i absurdami w wycenie aktywów, czyli majątku . Ludzie kupowali papiery wartościowe myśląc, że są one wartościowe, tymczasem one okazywały się bezwartościowe i przekształcały się w tzw. aktywa toksyczne. To zaburzało biznes i prowadziło do sytuacji kryzysowych - podkreśla prof. Mączyńska.
Na rynkach zwyciężały instynkty stadne : jak wszyscy kupują, to i ja kupuję, jak wszyscy sprzedają, to i ja sprzedaję, podczas, gdy każdy doświadczony ekonomista wie, że jak wszyscy kupują, to należy sprzedawać.
To jest  także pierwsza rada George`a Soros`a : jak wszyscy kupują, tzn. że cena jest wysoka i można sprzedać ( np. papiery wartościowe) po wysokiej cenie, a jak wszyscy sprzedają kierując się owczym pędem albo strachem, to wtedy właśnie należy kupować.
A właśnie prof. Shiller odwołuje się do naszych zachowań, do psychologii, które podważają sprawdzalność modeli matematycznych , ekonomicznych w wycenie aktywów.
Swój wkład do empirycznych badań nad wartością aktywów na rynkach akcji i obligacji włożyli także dwaj pozostali  laureaci tegorocznego Nobla w dziedzinie ekonomii - Lars Peter Hansen i Eugene Fama
Lars Hansen  jest znany głównie jako twórca techniki ekonometrycznej znanej jako generalizowana metoda ruchów (GMM), używanej do analizowania modeli ekonomicznych. Za pomocą tej metody analizował on m.in. badania Shillera dotyczące racjonalności rynków. Obiektem jego badań są również powiązania między rynkami finansowymi a gospodarką realną.
Eugene Fama, nazywany czasem "ojcem współczesnych finansów" od blisko 50 lat bada racjonalność zachowania inwestorów. Jest on powszechnie uznawany za głównego twórcę hipotezy efektywnego rynku. W swoich pracach analizował m.in. wpływ informacji dostępnych na rynku na ceny aktywów.
" Miejmy tylko nadzieję, że wyniki tych badań zostaną w większym stopniu uwzględnione przez inwestorów i przez zwykłych ludzi, żeby nie podlegali temu instynktowi zwierzęcemu, stadnemu, bo to zawsze grozi stratami i niestety tracą płotki, a zarabiają rekiny, które pożerają te płotki" - podkreśla -prof. Elżbieta Mączyńska .

Zobacz więcej na temat: gospodarka nagroda Nobla nauka
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Kandydaci do Nobla z ekonomii 2013: najlepsi czy najczęściej cytowani?

12.10.2013 10:11
Już w najbliższy poniedziałek poznamy zdobywcę Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii przyznawanej od 1969 r. Znamy listę kandydatów. I jak co roku pada pytanie – czy komitet noblowski wynagrodzi wielkich teoretyków czy twórców oferujących praktyczne rozwiązania biznesowe.
Alfred Nobel
Alfred NobelFoto: Gösta Florman/The Royal Library/public domain/Wikipedia

W zeszłym roku komitet noblowski postarał się połączyć oba kryteria i nagrodę Nobla otrzymali amerykanie Lloyd Shapley i Alvin Roth, którzy zajmowali się problemem optymalnego zrównoważenia podaży i popytu w warunkach niedoboru dóbr.

Jak tłumaczył swój wybór komitet, w ten sposób powstał model optymalnego równoważenia podaży i popytu w warunkach niedoboru dóbr, co ma podstawowe znaczenie dla stabilnego rozwoju gospodarki. Czy podobne myślenie powtórzy się i w tym roku?

Na liście kandydatów do ekonomicznego Nobla wymienia się naukowców wytypowanych jak co roku przez agencję Reutersa, na podstawie tzw. listy laureatów cytowań (Citation Laureates) , czyli naukowców cytowanFrancois Englerta.

Wśród kandydatów do tegorocznej Nagrody Nobla z ekonomii na pierwszym miejscuob Reuters wymienia profesorów : Joshue D. Angrista z Economics Massachusetts Institute of Technology w Cambridge, ( USA), prof. Davida E. Carda z Economics University of California w Berkeley (USA) i prof. Alan B. Kruegera z Uniwersytetu Princeton (USA). Naukowcy maja szanę na nagrode za wkład w prace dotyczące wsparcia mikroekonomii.

Następni na liście to: sir David F. Hendry z Uniwersytetu Oxforda (W. Brytania), M. Hashem Pesaran z Cambridge (W. Brytania) i Peter C.B. Phillips z Yale University (USA). Ta grupa ma szanse na najwyższe wyróżnienie za wkład w rozwój ekonomicznych szeregów czasowych, w tym modelowania, testowania i formułowania prognoz.

Wśród kandydatów agencja wymienia ponadto: prof. Sama Peltzmana i Richarda A. Posnera, sędziego wykładającego na University of Chicago Law School w Chicago (USA). Komitet noblowski miałby docenić ich badania obejmujące rozwój ekonomicznych teorii regulacyjnych, czyli opracowań odpowiadających na pytanie jak prawo wpływa na ekonomię.

Przypomnijmy, ekonomiczna Nagroda Nobla przyznawana jest od 1969 r. Od tego czasu otrzymało ją 71 osób.

Oto pełna lista noblistów z ekonomii:

2012: Lloyd Shapley, Alvin Roth

2011: Thomas Sargent, Christopher Sims

2010: Peter A. Diamond, Dale T. Mortensen, Christopher A. Pissarides

2009: Elinor Ostrom, Oliver E. Williamson

2008: Paul Krugman

2007: Leonid Hurwicz, Eric S. Maskin, Roger B. Myerson

2006: Edmund S. Phelps

2005: Robert J. Aumann, Thomas C. Schelling

2004: Finn E. Kydland, Edward C. Prescott

2003: Robert F. Engle III, Clive W.J. Granger

2002: Daniel Kahneman, Vernon L. Smith

2001: George A. Akerlof, A. Michael Spence, Joseph E. Stiglitz

2000: James J. Heckman, Daniel L. McFadden

1999: Robert A. Mundell

1998: Amartya Sen

1997: Robert C. Merton, Myron S. Scholes

1996: James A. Mirrlees, William Vickrey

1995: Robert E. Lucas Jr.

1994: John C. Harsanyi, John F. Nash Jr., Reinhard Selten

1993: Robert W. Fogel, Douglass C. North

1992: Gary S. Becker

1991: Ronald H. Coase

1990: Harry M. Markowitz, Merton H. Miller, William F. Sharpe

1989: Trygve Haavelmo

1988: Maurice Allais

1987: Robert M. Solow

1986: James M. Buchanan Jr.

1985: Franco Modigliani

1984: Richard Stone

1983: Gerard Debreu

1982: George J. Stigler

1981: James Tobin

1980: Lawrence R. Klein

1979: Theodore W. Schultz, Sir Arthur Lewis

1978: Herbert A. Simon

1977: Bertil Ohlin, James E. Meade

1976: Milton Friedman

1975: Leonid Vitaliyevich Kantorovich, Tjalling C. Koopmans

1974: Gunnar Myrdal, Friedrich August von Hayek

1973: Wassily Leontief

1972: John R. Hicks, Kenneth J. Arrow

1971: Simon Kuznets

1970: Paul A. Samuelson

1969: Ragnar Frisch, Jan Tinbergen

jk

Zobacz więcej na temat: ekonomia gospodarka nauka

Czytaj także

Nobel z ekonomii 2013: Dlaczego świat nie słucha noblistów?

13.10.2013 16:03
Światowy kryzys finansowy i problemy z kredytami we frankach szwajcarskich nigdy by się nie zdarzyły, gdyby wcześniej posłuchano Noblistów z dziedziny ekonomii - mówi Polskiemu Radiu prof. Elżbieta Mączyńska ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego.
Alfred Nobel
Alfred NobelFoto: Gösta Florman/The Royal Library/public domain/Wikipedia
Posłuchaj
06'39 Prof.Elżbieta Mączyńska Prezes Pol.Tow. Ekonomicznego o ekonomicznych nagrodach Nobla /Polskie Radio, Jedynka/
więcej

Analizując dorobek chociażby kilku z 71 dotychczasowych laureatów ekonomicznego Nobla można wyciągnąć, być może zaskakujący, a na pewno dosyć smutny wniosek, że wielu problemów gospodarczych współczesnego świata, takich, jak kryzys z 2008 roku, czy problemy finansowe tysięcy kredytobiorców zadłużonych np. we franku szwajcarskim, można było uniknąć, gdyby w porę posłuchano, albo poczytano Noblistów - podkreśla prof. SGH Elżbieta Mączyńska, Prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, którą do mikrofonu zaprosiła Halina Lichocka.

Dlaczego warto słuchać Noblistów

Innym przykładem podawanym przez prof. Mączyńską, dlaczego warto słuchać Noblistów, jest nagroda Nobla z ekonomii przyznana w 2001 r za pracę prof. Joseph`a Stiglitza. za tzw. asymetrię informacyjną. W 2008 roku okazało się, jak ważna jest teoria asymetrii informacyjnej, analizowana w pracach noblisty.

To właśnie wtedy wybuchł światowy kryzys spowodowany przeceną oferowanych przez banki papierów wartościowych. To, że ludzie kupowali papiery wartościowe, które później okazały się bezwartościowe, to właśnie był efekt asymetrii informacyjnej – mówi profesor.

Jak wyjaśnia profesor Mączyńska, właśnie sprzedający papiery wartościowe wiedzieli więcej niż kupujący je inwestorzy. Gdyby obie strony wiedziały to samo, do transakcji by nie doszło. Inwestorzy nie kupiliby tych rozmaitych opcji, obligacji, które później okazały się toksycznymi papierami wartościowymi.

Skutki nierównej wiedzy między sprzedającymi a kupującymi opisywała teoria asymetrii informacyjnej nagrodzona Noblem w 2001 r Joseph`a Stiglitza. Niestety, jak podkreśla prof. Mączyńska, nie wykorzystano tej wiedzy, a co najgorsze, nadal ciągle się jej nie wykorzystuje.

Jak teoria nagrody Nobla wpływa na praktykę gospodarczą

Pytana o znaczenie teorii dla praktyki gospodarczej profesor podkreśla, że nic tak dobrze nie czyni praktyce, jak dobra teoria. Jak jednak mówi, nie ma bezpośredniego przełożenia teorii na praktykę, bo Nobliści nie dają rekomendacji, czy recept na rozwiązywanie konkretnych sytuacji ekonomicznych.

Nobliści w swoich opracowaniach pokazują natomiast wagę problemu, różnego rodzaju powiązania i następstwa dla rynku ( akurat Stiglitz i inni pokazali to na swoim modelu) i groźne następstwa na rynku, czyli zagrożenia, jakie mogą występować, dla rynku.

To tak, jak z każdą teorią, każda teoria jest ważna, ale przeważnie teoria nie zawiera gotowych rekomendacji dla praktyki, natomiast pokazuje kierunki, zagrożenia i trendy, jakie mogę w gospodarce wystąpić – podkreśla profesor.

Rządzący nie słuchają Noblistów

Pytana, czy Nobliści dają rządzącym wiedzę i mówią, a teraz wyciągnijcie z tej wiedzy wnioski, odpowiada, że dobrze by było, gdyby właśnie wszyscy, którzy rządzą gospodarką, wszyscy aktorzy występujący na różnych szczeblach gospodarki interesowali się dziełami Noblistów, ale niestety tak nie jest.

Jak jednocześnie podkreśla prof. Mączyńska, bardzo często ich dzieła pozostają jednocześnie nieznane albo też nie są tłumaczone na język polski.

Na szczęście już kilka wydawnictw podjęło takie właśnie działania, żeby przybliżyć dzieła Noblistów i dzięki temu one są tłumaczone na język polski, chociaż akurat język angielski, przeważnie dla większości osób obecnie na szczęście nie stanowi bariery, ale niewątpliwie bardziej przyjazne dla każdej osoby w Polsce są opracowania po polsku.

O ekonomi rzadko pisze się ludzkim językiem

Na pytanie czy barierą poznania prac Noblistów dla przedsiębiorców nie jest zbyt skomplikowany język ich opracowań, prof. Mączyńska odpowiada, że tak właśnie jest. Opowiada, że gdy kiedyś zapytano Johna Kenneth`a Galbraith`a (1908-2006) dlaczego nie otrzymał Nagrody Nobla ( a miał już 91 lat), odpowiedział, że nigdy nie otrzyma Nagrody Nobla, ponieważ pisze zbyt prosto i klarownie. Coś więc w tym jest - podkreśla profesor.

Halina Lichocka

Zobacz więcej na temat: gospodarka nagroda Nobla

Czytaj także

Nobel z ekonomii 2013: niedowierzanie laureatów

14.10.2013 15:14
Niedowierzanie, a jednocześnie nadzieję na lepszą przyszłość wyraził jeden z laureatów ekonomicznego Nobla, Robert Shiller. Wraz z nim nagrodę otrzymali dwaj inni Amerykanie - Eugene Fama i Lars Peter Hansen.
Ogłoszenie laureatów nagrody Nobla z dziedziny ekonomii
Ogłoszenie laureatów nagrody Nobla z dziedziny ekonomiiFoto: PAP/EPA/CLAUDIO BRESCIANI
Posłuchaj
00'47 O reakcjach noblistów na przyznanie im nagrody Nobla mówi Rafał Motriuk (IAR)
więcej

Gdy profesor Shiller otrzymał ze Sztokholmu telefon w sprawie nagrody mówił, że jest zaskoczony, tym bardziej, że w USA był wczesny ranek. Dodał, że ekonomia to ciekawa nauka i że finanse powinny nadal być siłą napędową cywilizacji.

Nobel z ekonomii 2013: Dlaczego świat nie słucha noblistów?

Zdaniem Shillera świat ciągle uczy się na swych finansowych błędach.

- Ten ostatni kryzys ukazał pomyłki i niedoskonałości w systemie finansowym. Już je naprawiamy, ale to zajmie lata lub dekady. W historii było już wiele kryzysów i generalnie za każdym razem zawsze się czegoś nowego uczymy.
Królewska Szwedzka Akademia Nauk wyróżniła noblistów za empiryczną analizę cen aktywów, czyli akcji czy obligacji. Badali oni na przykład, czy da się przewidzieć ceny aktywów w krótkim i w długim okresie. Ich prace pomogły w zrozumieniu rynków finansowych.

'' ps