Zamek olsztyński, którego budowę rozpoczęto około roku 1346, należy do najpiękniejszych budowli tego regionu.
Zamek był siedzibą administratora dóbr ziemskich kapituły warmińskiej. Kapituła przeznaczyła mu wyjątkowe zadanie, oprócz ośrodka władzy i administracji był też miejscem przechowywania skarbca kapituły. Z tego powodu był najważniejszą siedzibą kapituły.
Zamek do dziś zachował się w sposób znakomity. Miejsce lokacji zostało wybrane niezwykle starannie, na wzniesieniu w zakolu Łyny. Od strony wschodniej stanęło miasto. Budowa zamku przebiegała w kilku fazach.
W pierwszym etapie wybudowano skrzydło mieszkalne i kurtynę południowo – wschodnią z bramą wjazdową. W kolejnej fazie rozbudowano mury obronne od strony zachodniej, gdzie umieszczono cylindryczną wieżą, którą w późniejszym okresie przebudowano przez co osiągnęła wysokość 40 metrów. Wieża pełniła funkcję więzienia, a jednocześnie była łącznikiem ze skrzydłem południowym. Pod koniec XIV wieku podwyższono do 12 metrów mury obronne, które częściowo połączono z murami miejskimi. Główny gmach otrzymał formę trzypiętrowego budynku, z przylegającymi krużgankami. Na piętrze znajdowały się pomieszczenia administratora, kancelaria, refektarz i kaplica św. Anny. W budynku południowym znajdowały się magazyny, spiżarnie i kuchnia.
Dzieje zamku
W trakcie wielkiej wojny z zakonem, zamek został tymczasowo opanowany przez wojska polskie. W 1414 roku podczas tzw. wojny głodowej, Polacy ponownie zajęli zamek. Tym razem bez walki, ponieważ załoga wycofała się. Polska okupacja trwała zaledwie parę tygodni. Po zakończeniu wojny trzynastoletniej, na mocy II pokoju toruńskiego Olsztyn wraz z całą Warmią został włączony w skład państwa polskiego. Od 1516 roku funkcję administratora dóbr kapituły warmińskiej pełnił Mikołaj Kopernik. Wybitny astronom znakomicie przygotował zamek do obrony podczas zmagań z Krzyżakami w roku 1520. Podczas najazdu szwedzkiego zamek został doszczętnie splądrowany. Po zagarnięciu Warmii przez Prusy, zamek był siedzibą urzędów. Na początku XX wieku przeprowadzony został gruntowny remont. Po II wojnie zamek stał się siedzibą Muzeum Warmii i Mazur.
Zapraszamy do wysłuchania audycji „Śladami rycerzy i mnichów. Zamki Państwa Krzyżackiego w dawnych Prusach. Audycja Piotra Matwiejczuka.