Rzadko się zdarza, abym  pisała w tym miejscu o rzeczach naprawdę smutnych i zdawałoby się - ostatecznych. A taka wydaje się śmierć Postaci pomnikowej - Marka Edelmana. Jego sylwetkę poznałam najpierw dzięki znakomitej książce Hanny Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem", póżniej zaczął być obecny w życiu społeczno-politycznym, ale nigdy na pierwszym planie, w świetle fleszy i gorączce dorażnej dyskusji. Zawsze jako Autorytet - ach, ileż nam takich zostało? Edelman poza historycznym rozdziałem w życiu, a może właśnie dzięki niemu, był kimś absolutnie wyjątkowym - przez swoją zwyczajność; zwyczajność bycia przyzwoitym człowiekiem, który w danym momencie po prostu wie, co robić. Hanna Krall jednak pisze / mówi o 2óch cechach Edelmana, które kreują go na  wyjątkową postać: otóż Edelman nie czuł strachu, ani głodu - a te potrafią  z człowieka zrobić zwierzę. Może dlatego umiał jasno i wprost mówić to, co inni owijają w bawełnę strachu, konwenansu i oczekiwań społecznych. Od niego powinniśmy się uczyć bycia uczciwym człowiekiem, od niego powinniśmy czerpać mądrość wychodzenia śmierci z pogodą wynikającą z pogodzenia z nieuchronnym. To Edelman w 500 lat po śmierci metafizycznego poety Johna Donne'a przemienił jego poetyckie przesłanie w ciało: - Śmierci, próżno się pysznisz;cóż, że wszędy słynie/potęga twa i groza; licha w tobie siła, skoro ci, których - myślisz - jużeś powaliła,nie umrą, biedna śmierci, mnie też to ominie....W znakomitym dokumencie Witolda Beresia i Artura Więcka - Barona, Edelman mówi też o swojej zwykłej codziennej pracy kariologa w łódzkim szpitalu - nigdy nie dbał o pieniądze, nigdy nie miał prywatnej praktyki, po prostu służył ludziom, a nie swoim potrzebom choćby minimalnego luksusu. Sprawy ważne i ostateczne nie wymagają oprawy ani jakichkolwiek ram tworzonych zgodniez obowiązującą modą. Jedna z lekarek pracujących z Edelmanem wspomina w tym filmie, jak w ich szpitalu umierał znany aktor łódzki - na ostatnie godziny został przeniesiony na korytarz z braku miejsc. Kiedy oburzona lekarka wyraziła kategorycznie swój sprzeciw wobec takiej praktyki - ordynator Edelman jej powiedział spokojnie:- Cóż, wolałem to miejsce dać komuś, kto ma szanse przeżyć....Okrutne? Nie, poparte pamięcią tych dni kwietniowo-majowych, niespełna miesiąca, widokiem samobójców i umierających z głodu, rzucających się z płonących okien i zabijanych przez Niemców - jeśli nie ma się dla wszystkich, trzeba zadbać o tych, którzy z całą pewnością przetrwają. Komu dać kromkę chleba- temu, kto może od niej natychmiast umrzeć, bo głód już poczynił nieodwracalne spustoszenie w jego organizmie, czy temu, kto ma cień szansy?... Edelman jako strażnik pamięci? Nie, raczej jako strażnik ratującego jakiś kawałek świata racjonalizmu  w strasznych czasach, a i po nich - głos, który w stadzie politycznych sępów brzmiał jakby nieco ciszej...Bo mówił o rzeczach tak już dziś nieważnych, jak przyzwoitość właśnie, jedyny słuszny wybór i śmierć, która próżno się pyszni...Bo nasze czasy - jak ujął to Sandor Marai pisząc o współczesnej Europie - bekają z przejedzenia...

podpis:

mail:

komentarz:

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników. Polskie Radio S.A. nie ponosi odpowiedzialności za ich treść. Komentarze zawierające wulgaryzmy (art. 3 Ustawy o języku polskim z dnia 7 października 1999r.), będą usuwane.