Za miesiąc będziemy obchodzili sto dwudziestą rocznicę śmierci Jana Matejki. Kiedy zmarł 1 listopada 1893 roku miał 55 lat. Jego ostatnie słowa brzmiały: "Módlmy się za ojczyznę, Boże Błogosławiony!". W czasie jego pogrzebu bił Dzwon Zygmunta, a w ostatniej drodze towarzyszyło mu tysiące krakowian. Czy był prorokiem jak chciał Wyspiański, czy malarzem kiczowatych obrazów jak twierdzą niektórzy krytycy sztuki?
Osierocony we wczesnym dzieciństwie Jan Matejko syn Czecha i pół Niemki, dziewiąty z jedenaściorga rodzeństwa był chłopcem słabego zdrowia. Miał problemy z mówieniem i wzrokiem, co powodowało kłopoty w stosunkach z rówieśnikami, którzy wyśmiewali wątłego chłopaka. – Jan malował swoje obrazy w wielkim zbliżeniu, w jego malarstwie brakuje perspektywicznego oddechu. Każdy szczegół jest bardzo dobrze widoczny z bliska, jest starannie opracowany, ale te wszystkie szczegóły są równorzędne. Oddalając się od obrazu, już go dobrze nie widział, a poza tym pracownie, w których malował były zbyt małe, co powodowało, że nie mógł się oddalić i spojrzeć na całość – opowiadała dr Anna Straszewska.
Na początku Jan Matejko malował obrazy religijne. Jego zainteresowania artystyczne skierowały się w stronę malarstwa o tematyce historycznej, dzięki nauce w Krakowskiej Szkole Rysunku i Malarstwa, gdzie jego profesorem był Władysław Łuszczkiewicz. To właśnie on nakierował uwagę i zainteresowania młodego Matejki i jego kolegów na historię i przeszłość Polski. – Zainteresowanie tematyką historyczną i zabytkami przeszłości Krakowa spowodowało, że ten młody uczeń postawił sobie za zadanie zostanie malarzem historycznym, który będzie malował dzieje Polski – tłumaczyła w audycji "Ćwiczenia z myślenia" dr Anna Straszewska.
Gościem Hanny Marii Gizy była dr Anna Straszewska z Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk.