Dr hab. Grzegorz Berendt: powstańcy z getta warszawskiego nie mieli nadziei na zwycięstwo

"Ich historie rzadko kończyły się dobrze". Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką

Punktualnie w południe w Warszawie zawyły syreny na znak upamiętnienia 78. rocznicy wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim. W stolicy rozpoczęły się też uroczystości związane ze zrywem. Trwa też akcja społeczno-edukacyjna "Żonkile". Polega ona na rozdawaniu żółtych papierowych kwiatów, symbolizujących powstańczy zryw z kwietnia 1943 roku.

- Bojownicy z Żydowskiej Organizacji Bojowej jak i Żydowskiego Związku Wojskowego wystąpili przeciw niemieckim oprawcom, niejako kierując się tym, że chcą wybrać sposób śmierci, bo na zwycięstwo nie mieli nadziei. Na ile to było możliwe  - w walce chcieli brać pomstę za śmierć swoich rodaków, bliskich, współwyznawców  - powiedział dr hab. Grzegorz Berendt, wicedyrektor Muzeum II Wojny Światowej. Dodał, że kilka miesięcy wcześniej z getta w Warszawie wywieziono 300 tys. osób do ośrodka zagłady natychmiastowej w Treblince.

- Brali odwet, jak Żydzi Polscy, którzy wystąpili przeciwko Niemcom w 1942 roku na Kresach w kilkunastu gettach – dodał.

- Powstanie to było pierwszym miejskim powstaniem przeciwko niemieckim okupantom w Europie, rozegrało się w największym getcie utworzonym przez III Rzeszę na terenie okupowanej Europy  – dodał.  Zaznaczył, że potem miał też miejsce bunt bojowników i więźniów żydowskich w Białymstoku.

Żydowscy powstańcy pokazali, że są zdolni, by walczyć o godność i wolność ludzką, swoich najbliższych, swoich współwyznawców, rodaków – dodał dr hab. Grzegorz Berendt, wicedyrektor Muzeum II Wojny Światowej. 

Powstanie w getcie warszawskim trwało do maja

19 kwietnia 1943 roku, grupa około tysiąca słabo uzbrojonych członków żydowskich podziemnych formacji zbrojnych rozpoczęła walkę z Niemcami. Powstanie było pierwszym miejskim zbrojnym zrywem w okupowanej przez Niemców Europie, zakończyło się w połowie maja.

W walkach i egzekucjach zginęła większość bojowników, a pozostająca na terenie getta ludność została deportowana do obozów zagłady. Większość budynków z terenu getta została spalona.
Ostatnim akordem likwidacji "dzielnicy żydowskiej w Warszawie" było wysadzenie 16 maja 1943 roku z rozkazu Jürgena Stroopa Wielkiej Synagogi na ulicy Tłomackie.

Więcej w rozmowie.

***

Tytuł audycji: "W samo południe"

Prowadziła: Magdalena Ogórek

Gość: dr hab. Grzegorz Berendt, wicedyrektor Muzeum II Wojny Światowej

Data emisji: 19.04.2021

Godzina emisji: 12.28

PAP/Jedynka/