Bitwa pod Wagram. O tym, jak "Mały Kapral" pokonał wielką Austrię

Austriacki odwet

Gdy w grudniu 1805 roku III koalicja antyfrancuska poniosła klęskę w walce w wojskiem Napoleona - zwanego też często "Małym Kapralem" - pod Austerlitz, obie strony zawarły pokój w Preszburgu (obecnie jest to część słowackiej Bratysławy). Dokument upokorzył Austriaków – na jego mocy Habsburgowie musieli się zrzec między innymi Wenecji, Dalmacji i Istrii na rzecz Włoch (których królem był wówczas Bonaparte) i Tyrolu na rzecz Bawarii będącej sojusznikiem Francji. Najbardziej dotkliwe było jednak uznanie przez Franciszka II niezależności Bawarii, Badenii i Wirtembergii, co wiązało się z rezygnacją z tytułu Świętego Cesarza Rzymskiego.

Przez kolejne lata Austria rozpamiętywała porażkę z 1805 roku i powoli szykowała się do odwetu. Idealna okazja nadarzyła się, gdy Napoleon zaangażował swoje siły w konflikt na Półwyspie Iberyjskim – zwłaszcza, że początkowo odnosił wiele porażek. W 1809 roku Austria sprzymierzyła się z Wielką Brytanią i wspólnie zawiązały V koalicję antyfrancuską. Wybuch kolejnego konfliktu wisiał w powietrzu.

Wojna rozpoczęła się wiosną 1809 roku atakiem Austrii. Część habsburskich oddziałów dowodzonych przez arcyksięcia Karola wkroczyło do Bawarii, część pod dowództwem arcyksięcia Ferdynanda do Księstwa Warszawskiego, a inne dowodzone przez arcyksięcia Jana podjęły ofensywę we Włoszech. Początkowo Austriacy – zaskoczywszy Napoleona – odnosili sukcesy. Szybko jednak Francuzi otrząsnęli się z szoku i podjęli kontrofensywę - wygrali między innymi w bitwach pod Eckmühl i Ratyzboną. Zwycięstwa umożliwiły Bonapartemu wejście do Wiednia.

- Tu jednak pojawił się problem: główne siły austriackie manewrowały bezpiecznie po drugiej stronie Dunaju, a próba sforsowania trudnej do przebycia rzeki i wydania Austriakom walnej bitwy zakończyła się niepowodzeniem – tłumaczył historyk prof. Jarosław Czubaty w audycji Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego "Wiek XIX" z cyklu "Kronika dwóch tysiącleci".

Porażka Napoleona w bitwie pod Aspern-Essling zmotywowała go do starannego przygotowania kolejnego natarcia. W ciągu następnych kilku tygodni Francuzi prowadzili staranne przygotowania do walki - ściągano posiłki, budowano solidne mosty. W końcu, 5 lipca, Napoleon zdecydował się przeprawić przez rzekę.

Sukces okupiony morzem krwi

- Dwudniową bitwę pod Wagram rozpoczął zręczny manewr Wielkiej Armii, której korpusy zmyliwszy nieprzyjaciela, zdążyły bezpiecznie przeprawić się przez Dunaj i rozwinąć w znakomitym porządku, zajmując wyznaczone im miejsca – mówił prof. Jarosław Czubaty na antenie Polskiego Radia.

Wojska francuskie szybko zajęły miasta Aspern i Essling. Właściwa bitwa rozegrała się jednak dzień później. A wszystko to za sprawą tragicznej w skutkach pomyłki żołnierzy z dywizji gen. Étienne'a Macdonalda, którzy starli się z innym francuskim oddziałem, doprowadzając do bratobójczej walki i chaosu w szeregach.

6 lipca nad ranem wojska Napoleona spotkały się z armią Habsburską.

- Na froncie długości piętnastu kilometrów starło się około 320 tysięcy żołnierzy. Po przygotowaniu artyleryjskim do ataku ruszyła tak zwana wielka kolumna francuskiego generała Mcdonalda, w której skład wchodziło trzydzieści jeden batalionów piechoty i dwadzieścia cztery szwadrony kawalerii – mówił historyk prof. Jarosław Czubaty w audycji z cyklu "Kronika dwóch tysiącleci". - W utworzony przez nią wyłom Napoleon rzucił odwody, które przełamały front przeciwnika. O godzinie piętnastej Francuzi byli panami pola bitwy – dodał.

Straty po obu stronach były znaczące. Austriacy stracili około czterdzieści tysięcy żołnierzy, a kolejne kilkanaście tysięcy dostało się do niewoli. Armia Napoleona została pomniejszona o blisko trzydzieści tysięcy osób. Jedną z ofiar walk był francuski generał Antoine-Charles-Louis de Lasalle. 

Generał Laslle w bitwie pod Wagram. Obraz Edouard Détaille'a z 1912 roku. Źródło: Wikimedia commons/Domena publiczna

Koniec V koalicji

Warto podkreślić, że w bitwie, po obu stronach, brali również udział Polacy.

- Pod Wagram po raz kolejny odznaczył się polski pułk Szwoleżerów Gwardii Napoleona. Polscy kombatanci po latach wspominali w pamiętnikach przejmujące doświadczenie, jakim była dla nich walka z rodakami z Pułku Ułanów Arcyksięcia Karola – mówił prof. Jarosław Czubaty na antenie Polskiego Radia.

Odniósłszy porażkę, wojska Habsburgów rzuciły się do ucieczki. Po kilku dniach przerwy, Francuzi podjęli pościg. Armie ponownie starły się pod koniec lipca - również i ta walka okazała się klęską dla żołnierzy austriackich.

W efekcie arcyksiążę Karol został zmuszony do podpisania zawieszenia broni i zaniechania dalszej walki. Kilka miesięcy później obie strony zawarły traktat w austriackim mieście Schönbrunn, na mocy którego V koalicja antyfrancuska przestała istnieć. 

jb