Czy Churchill chciał ratować Polskę? Czy raczej własną reputację i wizerunek wśród Polaków, polskich żołnierzy i rządu polskiego na emigracji? W wywiadzie udzielonym Bartoszowi Pankowi mówił o tym prof. Jonathan Walker, autor książki "Trzecia wojna światowa. Tajny plan wyrwania Polski z rąk Stalina". – Ta operacja wymagała poświęcenia wielu środków, więc na pewno nie chodziło mu tylko o reputację - stwierdził. – Myślę, że po konferencji jałtańskiej Churchill uświadomił sobie, że Stalin nie dotrzyma danego słowa – powiedział.
Historyk przypomniał, że w marcu 1945 r. rząd w Rumunii został siłą obalony przez komunistów. Churchill doszedł do wniosku, że także w Polsce nie uda się zrealizować idei demokratycznie wybranych władz. – Zawiódł Polskę i z pewnością czuł się z tego powodu winny – opowiadał prof. Jonathan Walker. – Myślał jednocześnie o brytyjskim interesie narodowym. Wyrwanie Polski Stalinowi oznaczałoby bowiem zmniejszenie jego strefy wpływów, a co za tym idzie - zwiększenie bezpieczeństwa całej Europy Zachodniej – dodał.
Plany Brytyjczyków przewidywały pięć wariantów operacji. Podstawowym założeniem było odbicie części Polski na zachód od linii Gdańsk-Wrocław latem 1945 r. – Myślę, że scenariusz nazwany "fazą szybkiego sukcesu" był najbardziej realistyczny – stwierdził autor książki. – Wojna totalna, która rozpoczęłaby się, gdybyśmy weszli do Warszawy i dalej, aż na Białoruś, spowodowałaby, że nasze oddziały otoczyłaby Armia Czerwona. To musiałoby stać się w zimie. Zachodnie wojska byłyby na taką ewentualność całkowicie nieprzygotowane. Operacja w takich warunkach skończyłaby się zapewne katastrofą – mówił prof. Jonathan Walker.
O tym, czy rzeczywiście w 1945 r. Europa stała u progu trzeciej wojny światowej, a także o politycznych, społecznych i militarnych możliwościach powodzenia operacji "Unthinkable" w studiu Dwójki rozmawiali także historycy z Uniwersytetu Warszawskiego: dr Zbigniew Kwiecień z Ośrodka Studiów Amerykańskich oraz dr Marcin Zaremba z Instytutu Historycznego.
"Rozmowy po zmroku" prowadził Bartosz Panek.
mc