Wcześniej jednak przypomnieliśmy Dietricha Buxtehudego, wielkiego organistę z Lubeki, genialnego improwizatora i autora około 120 kantat, bez których nawet muzyka Bacha miałaby inne oblicze. To od niego młody Jan Sebastian przejął pomysł kantaty chorałowej, wyrastającej na fundamencie najbardziej własnych, rdzennie niemieckich śpiewów protestanckiego kościoła. Kantaty związane z chorałem będzie Bach pisał przez całe życie, jednak szczególnie cennym przykładem jest młodzieńcza kantata Christ lag in Todesbanden do głęboko poruszającego tekstu Marcina Lutra. Wspaniała technika kontrapunktyczna i inwencja wariacyjna, a także silnie retoryczny język dźwiękowy stawiają ten utwór 22 letniego autora w rzędzie arcydzieł. Na marginesie: kantaty młodego Bacha, pisane jeszcze zanim przyjął za swoją reformę pastora Neumeistra (zgodnie z którą kantata powinna wzorować się na operze z jej recytatywami i ariami) zachwycają daleko idącą swobodą, różnorodnością pomysłów, rozwiązań formalnych i obsadowych. Oto choćby sławny Actus tragicus, oparty na kompilacji tekstów biblijnych i chorałów, obywający się jeszcze bez recytatywów i arii, o swobodnej narracji łączącej chóralne fugi i chorały, ekspresyjne solowe ariosa i duety. Już tutaj odnajdziemy typowy dla Bacha stosunek do śmierci: Bóg obiecał nam, że będzie ona tylko snem.
Po reformie pastora Neumeistra kantaty Bacha zyskały określone ramy formalne: rozpoczynała zwykle rozbudowana fantazja chóralna (ewentualnie – chorałowa), całość kończył prosty chorał, całą resztę wypełniały recytatywy i arie (duety itd.). Także i tutaj można wyśledzić absolutnie oryginalne pomysły, dotyczące choćby sposobu potraktowania chorału (dla przykładu – tego samego) czy kształtu partii orkiestry.
Kantata jest u Bacha rodzajem muzycznego kazania, teologicznego wykładu, toteż wszystkie przebogate pomysły tu użyte służą postulowanemu przez Lutra przekazywaniu i interpretacji Słowa Bożego.
Zapraszamy, Ewa Obniska i Magdalena Łoś
***
Tytuł audycji: Między dźwiękami
Data emisji: 12.11.2017
Godzina emisji: 21.00
mz/bch