Jak podkreślił prof. Andrzej Nowak, po 1968 roku Władysławowi Gomułce "co prawda udało się utrzymać cugle władzy w swoich rękach, ale widać było, że trzyma je słabiej". Historyk zauważył, że na horyzoncie pojawiły się osoby, które mogły przejąć po nim schedę, przede wszystkim Edward Gierek.
- Gomułka zdawał sobie z tego sprawę, ale w latach 1969-1970 skoncentrowany był nie tylko na grze o utrzymanie absolutnej dominacji w aparacie partyjno-państwowym Polski Ludowej. Był skoncentrowany także na rzeczywistym dziele swojego życia politycznego - na doprowadzeniu do szczęśliwego końca kwestii usankcjonowania granicy zachodniej Polski - wyjaśnił.
Początek końca Gomułki
7 grudnia 1970 roku Polska i RFN podpisały w Warszawie układ o normalizacji stosunków. Niemcy uznały granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej, odrzuciły doktrynę Hallsteina nieuznawania NRD i zrywania stosunków z państwami, które z NRD stosunki nawiązały. To był sukces polityki zagranicznej I sekretarza. Poprzedził jednak klęskę Władysława Gomułki w polityce wewnętrznej.
- Gomułka odbierał uwieńczenie swoich wieloletnich starań o formalne uznanie granicy zachodniej Polski jako sukces tak duży, że pozwoliło mu to osłabić czujność w polityce wewnętrznej i zdecydować się na tak ryzykowny krok, jakim było ogłoszenie przed świętami Bożego Narodzenia podwyżki cen na podstawowe produkty, przede wszystkim spożywcze - powiedział prof. Andrzej Nowak.
Serwis specjalny: GRUDZIEŃ 1970
Na podwyżki robotnicy odpowiedzieli strajkami. Najostrzej zareagowali robotnicy Wybrzeża. Gomułka podjął decyzję o użyciu broni. Podczas masakry w Gdyni strzelano do udających się do pracy stoczniowców, mimo że o powrót do obowiązków zaapelował wicepremier Stanisław Kociołek. Bilans kilkudniowych starć w różnych miastach Polski to ofiary śmiertelne i wielu rannych. Blisko trzy tysiące osób zostało zatrzymanych.
Wydarzenia grudniowe zmobilizowały przeciwników Gomułki do pozbawienia go władzy. Co poparła Moskwa. I sekretarzem został Edward Gierek, który obsadził najwyższe stanowiska partyjne i państwowe nowymi ludźmi. Wśród nich byli: Edward Babiuch, Piotr Jaroszewicz, Mieczysław Moczar. Józef Cyrankiewicz przestał być premierem, ale został przewodniczącym Rady Państwa.
Wydarzenia 1969-1970
Serwis specjalny: MARZEC 1968
W roku 1969 toczyły się procesy "komandosów", członków studenckiej grupy kontestatorów. W ich wyniku zapadły wyroki więzienia, m.in. 3,5 roku dla Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego, 3 lata dla Michnika, 2,5 roku dla Józefa Dajczgewanda i Jana Lityńskiego.
Początek 1970 roku to z kolei wyroki w pokazowym "procesie taterników" - Macieja Kozłowskiego, Jakuba Karpińskiego, Krzysztofa Szymborskiego, Małgorzaty Szpakowskiej, Marii Tworkowskiej - grupy oskarżonej o przekazywanie materiałów szkalujących PRL za granicę i kolportaż nielegalnych wydawnictw przemycanych z Zachodu do Polski przez Tatry.
W styczniu 1969 roku prof. Jan Moll, jako pierwszy Polak, przeszczepił serce. Wydarzyło się to 13 miesięcy po tym, jak pierwszy w historii dokonał tego w Kapsztadzie prof. Christiaan Barnard. W lipcu 1969 roku Amerykanin Neil Armstrong stanął na Księżycu.
Lata 1969 -1970 to także: słynny rejs dookoła świata Leonida Teligi, ukończenie wielotomowego "Słownika Języka Polskiego", drugie miejsce Ryszarda Szurkowskiego w Wyścigu Pokoju, uruchomienie II programu Telewizji Polskiej, premiery filmów "Rejs" i "Pan Wołodyjowski" oraz dyskusja wokół książki poety Mirona Białoszewskiego "Pamiętnik z Powstania Warszawskiego" opisującej życie codzienne mieszkańców stolicy tamtego czasu.
Serwis specjalny: MAREK HŁASKO
Lata 1969-1970 to kumulacja tragicznych wypadków śmiertelnych znaczących postaci świata kultury. Odeszli: językoznawca Zenon Klemensiewicz, muzyk Krzysztof Komeda, pisarz Marek Hłasko i aktor Bogumił Kobiela. Śmiercią naturalną zmarli: skrzypaczka Grażyna Bacewicz, pisarze: Witold Gombrowicz, Paweł Jasienica, poeci: Kazimierz Wierzyński i Julian Przyboś, filozof Roman Ingarden oraz generałowie: Kazimierz Sosnkowski i Władysław Anders.
Zapraszamy do wysłuchania całej audycji.
***
Tytuł audycji: "Historia żywa"
Prowadzi: Dorota Truszczak
Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk)
Data emisji: 9.03.2020
Godzina emisji: 21.08
kk