Jarosław Marek Rymkiewicz urodził się 13 lipca 1935 roku w Warszawie w rodzinie prozaika Władysława Szulca, pochodzenia niemiecko-polskiego i lekarki Hanny z Baranowskich herbu Tuhan, pochodzenia tatarsko-niemieckiego. Rodzina Szulców zmieniła nazwisko po niemieckim przodku pod wpływem wojennych przeżyć w połowie lat 40. XX w. (nazwisko Rymkiewicz było przedwojennym pseudonimem literackim Władysława Szulca).
Poeta podkreślał w wielu wywiadach, że ukształtowało go przede wszystkim doświadczenie rozpadu dotychczasowego świata podczas II wojny światowej. - Urodziłem się w 1935 roku, kiedy jeszcze świat trzymał się w więzach. Na moich oczach świat się rozpadał. I ja ten rozpad próbowałem uchwycić. W moich sztukach chciałem uchwycić to, że dawnego świata już nie będzie - mówił dramatopisarz na antenie Polskiego Radia.
Serwis specjalny poświęcony bogatej twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza >>>
Bogata twórczość
Swój pierwszy tomik wierszy, zatytułowany "Konwencje" wydał w 1957 roku. Jak podkreślił historyk literatury prof. Maciej Urbanowski, w porządku historycznoliterackim umieszcza się twórczość Rymkiewicza w klasycyzmie. - To nurt w poezji XX-wiecznej, który trochę kształtował się w geście sprzeciwu wobec awangardowej linii poezji. Zwłaszcza w polemicznym geście wobec tego myślenia o literaturze czy o kulturze, która zakłada, że możliwa jest oryginalność poprzez odcięcie się od tradycji, przeszłości. Że poeta wybitny to ten, który odrzuca przeszłość, odrzuca umarłych, nie rozmawia z nimi - mówił prof. Urbanowski.
Szczegóły swojego programu poetyckiego Rymkiewicz sformułował w pracy "Czym jest klasycyzm. Manifesty poetyckie" z 1967 r. Potem ukazały się takie tomiki, jak: "Człowiek z głową jastrzębia" (1960), "Metafizyka" (1963), "Co to jest drozd" (1973).
Rymkiewicz jako autor dramatyczny debiutował pod koniec lat 50. XX w. na łamach miesięcznika "Dialog" dwiema imitacjami dramatów antycznych - "Eurydyka, czyli każdy umiera tak, jak mu wygodniej" (1957) i "Odys w Berdyczowie" (1958). W latach 60. publikował co kilka lat nowe komedie i tragifarsy pisane bujnym, wręcz barokowym językiem. Były to m.in. "Król w szafie" (1960), "Lekcja anatomii profesora Tulpa: według Rembrandta" (1964), "Porwanie Europy" (1971), "Niebiańskie bliźnięta" (1973) i "Dwór nad Narwią" (1979).
- Jego dorobek jego jest ogromny, bo zawiera i - w pewnym czasie bardzo chętnie przez niego uprawianą - twórczość dramatopisarską, i przekłady, i tomy prozy, w tym także znakomite i budzące ogromne emocje książki - mówił w Polskim Radiu krytyk literacki Krzysztof Masłoń o Jarosławie Marku Rymkiewiczu. - Czego się nie dotknął, to zostawił rzeczy znakomite.
Jarosław Marek Rymkiewicz jest znany głównie z twórczości poetyckiej. W roku 2003 otrzymał Nagrodę Literacką "Nike" za tom poezji "Zachód słońca w Milanówku". W 2008 roku jego książka o insurekcji kościuszkowskiej "Wieszanie" została nagrodzona Nagrodą Literacką imienia Józefa Mackiewicza. Jarosław Marek Rymkiewicz tłumaczył też poezję anglo- i hiszpańskojęzyczną. Znany jest również jako dramaturg, tragediopisarz i komediopisarz, napisał również dwie powieści. Grzegorz Braun - obecnie poseł Konfederacji - poświęcił mu film dokumentalny "Poeta pozwany".
W 2017 r. ukazał się wybór sztuk pisarza pt. "Dwór nad Narwią", który opublikowano jako 10. tom serii "Dramat polski. Reaktywacja" w Wydawnictwie Instytutu Badań Literackich. W książce pomieszczono cztery utwory Rymkiewicza: "Lekcja anatomii profesora Tulpa (według Rembrandta)", "Król Mięsopust", "Ułani" i "Dwór nad Narwią". Podczas promocji w Instytucie Teatralnym w Warszawie redaktor naczelny "Teatru" prof. Jacek Kopciński przypomniał, że "druga połowa lat 60. XX w. i lata 70. to był ten czas eksplozji Rymkiewicza dramatopisarza". Zauważył, że "jego sztuki były dość często wystawiane, po kilkanaście razy w tamtych sezonach".
Jak zauważył krytyk literacki dr Przemysław Dakowicz, historia i związek ze współczesną Polską zawsze były dla Jarosława Marka Rymkiewicza istotną częścią jego twórczości. - Mamy tu do czynienia z próbą odczytania w przeszłości jakiegoś komunikatu, który byłby komunikatem o charakterze etyczno-moralnym, który mógłby stanowić jakąś naukę dla nas, w naszych zmaganiach z historią - tłumaczył gość Polskiego Radia. - Jest jeszcze jedna myśl: historia istnieje tylko i wyłącznie jako teraźniejszość. Ona się nam jawi tylko w naszym rozumieniu i tylko w taki sposób uobecnia się w naszym życiu. Jako proces interpretowania samych siebie - zaznaczył dr Przemysław Dakowicz.
Poeta był również autorem kongenialnych przekładów sztuk z okresu hiszpańskiego Złotego Wieku pióra Pedro Calderona de la Barca - "Życie jest snem", "Księżniczka na opak wywrócona" i "Niewidzialna kochanka". Tłumaczył też utwory dramatyczne hiszpańskiego poety Federico Garcii Lorki - "Dom Bernardy Alba" i "Yerma, czyli bezpłodna". Jego imitacje dramatów Calderona z sukcesami inscenizowano w Teatrze Polskiego Radia i Teatrze TVP.
Liczne nagrody i uznania
Pisarz w 2010 roku został odznaczony Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis. W 2012 roku został uznany Człowiekiem Roku Gazety Polskiej, a w 2014 roku otrzymał nagrodę Człowieka Wolności tygodnika "W Sieci" (obecnie "Sieci"). W 2015 roku został laureatem Nagrody Literackiej miasta stołecznego Warszawy, ale odmówił przyjęcia nagrody. W 2016 roku Jarosław Marek Rymkiewicz został laureatem nagrody imienia Lecha Kaczyńskiego, w tym samym roku otrzymał doroczną nagrodę ministra kultury za całokształt twórczości. W 2019 roku otrzymał Nagrodę Mediów Publicznych w kategorii słowo.
Jarosław Marek Rymkiewicz w 1964 roku podpisał list pisarzy, protestujących przeciwko listowi 34. W 1976 roku podpisał list protestacyjny przeciwko zmianom w Konstytucji PRL. Od początku lat 80. był związany z opozycją. W 2010 wszedł w skład komitetu poparcia Jarosława Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich.
Minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński w 2016 r. wyróżnił Rymkiewicza "za całokształt twórczości jako eseistę, dramaturga i autora m.in. tomu »Zachód słońca w Milanówku«". W tym też roku pisarz otrzymał Nagrodę im. Lecha Kaczyńskiego. - To był nie tylko wzorzec z Sèvres polskiej inteligencji, ale także wielki autorytet w tych największych polskich sporach, zabierał głos w sposób jednoznaczny, wyrazisty, bardzo potrzebny. Dla mojego środowiska i dla mnie to wielka strata - podkreślił wicepremier.
***
.
Radiowa Jedynka wspominała poetę już w sobotniej "Muzycznej Jedynce", natomiast wieczorem, po godzinie 21, Pierwszy Program Polskiego Radia wyemitował również pełnowymiarowe słuchowisko "Król Mięsopust" wg Rymkiewicza, zarejestrowane w 1971 roku. To sztuka z roku 1970, z Barbarą Krafftówną, Mieczysławem Czechowiczem i Romanem Kłosowskim. SŁUCHOWISKA MOŻESZ POSŁUCHAĆ - TUTAJ.
Dalszy ciąg wspomnień odbył się choćby w niedzielnej audycji "Czas Pogody" i w specjalnej audycji Michała Montowskiego "Kulturalna Jedynka" po 23.00 do 24.00. Wówczas, w audycji Michała Montowskiego - oprócz wypowiedzi archiwalnych samego twórcy o swojej pracy literackiej, pojawiły się również m.in. wypowiedzi P. Cieplaka - reżysera, który wystawiał sztuki J. M. Rymkiewicza, a także innych artystów sceny, którzy nad tekstami poety - dramaturga pracowali w tym nad ostatnią - karnawałową premierą w Teatrze im. S. Żeromskiego "Król Mięsopust", o której mówi m.in. reżyser - Michał Kotański. A jako przyjaciela - poetę wspominał Ernest Bryll i Janusz Drzewucki. W audycji pojawiły się wybrane wiersze Jarosława Marka Rymkiewicza w jego wykonaniu. PRZECZYTAJ i POSŁUCHAJ - TUTAJ.
.
Radiowa Dwójka nadała sobotnią, specjalną audycję "Wspomnienie Jarosława Marka Rymkiewicza" po godzinie 17, zamiast "Trybunału Płytowego Dwójki". Audycję wspomnieniową prowadzili: Małgorzata Szymankiewicz i Wacław Holewiński. Gośćmi byli: Przemysław Dakowicz, prof. Włodzimierz Bolecki, prof. Maciej Urbanowski, Piotr Muldner-Nieckowski, Waldemar Żyszkiewicz oraz Bernard Nowak. PRZECZYTAJ i POSŁUCHAJ - TUTAJ.
.
Radiowa Trójka już w sobotę, zamiast audycji "Trójkowo, filmowo" nadała audycję specjalną, wspomnieniową o Jarosławie M. Rymkiewiczu. Gośćmi Magdaleny Złotnickiej byli: profesor Andrzej Waśko - literaturoznawca i historyk kultury Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz: Krzysztof Masłoń, Tomasz Zapert, publicyści i krytycy literaccy i poeta Cezary Dąbrowski. PRZECZYTAJ i POSŁUCHAJ - TUTAJ. Później poetę wspominano także m.in. w niedzielnej audycji literackiej.
.
Cyfrowa Czwórka również wspomina zmarłego poetę. Kolejna audycja z przypomnieniem najważniejszych tomików poezji i dramatów Jarosława Marka Rymkiewicza została wyemitowana w poniedziałek, w ramach audycji "Stacja Kultura". O dorobku poety i krytyka po godzinie 10 opowiedział Mateusz Werner - polski filozof kultury, eseista, krytyk filmowy, doktor nauk humanistycznych.
Kolejne, wspomnieniowe opracowania pojawiają się również na stronach Polskiego Radia, między innymi TUTAJ. Sporo można znaleźć tu odniesień do tematów poruszanych przez poetę czy odniesień do samych lektur.
as/am/rk
