Powstanie Warszawskie

Powstańcze radiostacje

11.08.2009 07:00
Od ósmego dnia powstania ducha walki podtrzymywała Radiostacja "Błyskawica". W 1943 roku Dowództwo Wojsk Łączności Związku Walki Zbrojnej ZWZ zwróciło się do Antoniego Zębika "Biegłego" z propozycją zbudowania nadajnika o mocy 200 watów pracującego w zakresie fal krótkich.
Żołnierze Kompanii Lotniczej Grupy Kampinos słuchają audycji Błyskawicy we wsi Wiersze. Około 15.09.1944
Żołnierze Kompanii Lotniczej Grupy Kampinos słuchają audycji "Błyskawicy" we wsi Wiersze. Około 15.09.1944Foto: Wikimedia Commons/dp. Źr.: IPN., foto: Lech Gąszewski
Posłuchaj
23'14 "Halo! Tu Błyskawica, Stacja Nadawcza Armii Krajowej w Warszawie na fali 32,8 m". (PR, 1.08.2009)
więcej
Audio

Zbudowany w Częstochowie nadajnik został na przełomie 1943 i 1944 roku przewieziony do Warszawy. 1 sierpnia 1944, transportujący radiostację Stefan Chojecki został zabity, a skrzynie zamoczone, co uniemożliwiło uruchomienie "Błyskawicy".

W tej sytuacji major Stanisław Noworolski "Zwora", rozkazał radiotechnikowi Włodzimierzowi Markowskiemu zbudowanie nowej radiostacji fonicznej. Już po 36 godzinach rozkaz został wykonany. 3 sierpnia radiostacja zainstalowana w gmachu Poczty Głównej była gotowa do nadawania. Radiostację nazwano "Burza".

Do jej zadań należało nadawanie informacji o powstaniu. Burza" pracowała samodzielnie do czasu uruchomienia "Błyskawicy", a następnie transmitowała trzy razy dziennie cały program "Błyskawicy". Przestała nadawać 26 sierpnia po zbombardowaniu Poczty Głównej. Tymczasem w kolejnych dniach części do "Błyskawicy" były suszone i naprawiane. Siedziba radiostacji mieściła się wtedy na ulicy Jasnej. Nadawanie audycji rozpoczęto 8 sierpnia. Szefem programowym Stacji Nadawczej Armii Krajowej "Błyskawica" (oficjalna nazwa)  został Stanisław Zadrożny "Pawlicz". Wśród spikerów znaleźli się między innymi Zbigniew Świętochowski, Stefan Sojecki, Zbigniew Jasiński, Jeremi Przybora, Mieczysław Ubysz i Jacek Wołowski. Nad audycjami w języku angielskim czuwał Jan Nowak Jeziorański i pilot RAF John Ward.

Nadawane audycje  zawierały dzienniki, przeglądy prasy, reportaże  wiersze i muzykę Audycję rozpoczynała i kończyła melodia "Warszawianki". Na falach krótkich nadawano cztery razy dziennie najczęściej po 20 - 30 minut. Ostatni komunikat "Błyskawica" nadała 4 października, po czym została zniszczona. Obecnie replika "Błyskawicy" znajduje się w Muzeum Powstania Warszawskiego.

Twórca "Błyskawicy" Antoni Zębik. "Biegły" pod koniec 1944 roku został aresztowany przez gestapo. Przeszedł przez siedem obozów, ostatnim był Bergen-Belsen.

Po wojnie Zębik został aresztowany przez UB, a po kilku miesiącach zwolniony. Po powrocie do kraju brał czynny udział w odbudowie ruchu krótkofalarskiego w Polsce, był prezesem oddziału łódzkiego Polskiego Związku Krótkofalowców. Został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia i Krzyżem Partyzanckim. Podczas przypadających w 1999 roku obchodów 70-lecia powstania Polskiego Związku Krótkofalowców Antoni Zębik został przez krótkofalowców polskich wybrany "Krótkofalowcem 70-lecia". Był autorem licznych patentów i prototypów urządzeń łączności. Zmarł 1 lipca 2009. Miał 95 lat.

Zapraszamy do wysłuchania fragmentów audycji Krzysztofa Michalskiego pod tytułem "Radiostacje powstańczej Warszawy". W programie między innymi rozmowa z dr Andrzejem Nogajem, oryginalne nagrania Radiostacji "Błyskawica" i sylwetka Antoniego Zębika. Audycja została nadana w Programie 1 Polskiego Radia 1 sierpnia 2009 roku.