Kultura

W imię Niepodległej - endek Roman Dmowski i socjalista Józef Piłsudski

Ostatnia aktualizacja: 14.09.2021 08:36
Józef Piłsudski, rocznik 1867, i starszy od niego o trzy lata Roman Dmowski - ojcowie Niepodległości, politycy II Rzeczpospolitej. Ile z nich jest we współczesnej Polsce?
Roman Dmowski (1864-1939) i Józef Piłsudski (1867-1935)
Roman Dmowski (1864-1939) i Józef Piłsudski (1867-1935)Foto: NAC

Posłuchaj
38:21 Jedynka/Historia żywa - 13.09.2021 piłsudski dmowski W imię Niepodległej - endek Roman Dmowski i socjalista Józef Piłsudski (Historia żywa/Jedynka)

 

W swoim słynnym liście z końca 1918 roku, kiedy ważyły się losy Polski na konferencji w Paryżu, socjalista, twórca Polskiej Organizacji Wojskowej i Legionów Józef Piłsudski pisał do jej uczestnika: "Szanowny Panie Romanie!". I dalej: "Proszę przyjąć zapewnienia wysokiego szacunku". Autor tych słów kierował je do przeciwnika politycznego - endeka Romana Dmowskiego.

Panów różniło wszystko. Ale kiedy chodziło o Polskę, jej powrót na mapę Europy, znikały podziały. Polska była najważniejsza. Co nie zmienia faktu, że o to, dzięki komu została odzyskana, czy w jakim kształcie ma funkcjonować, z jakim ustrojem, ostro się spierali: czy ma odwoływać się do Rzeczypospolitej Wielu Narodów, jak w wizji późniejszego marszałka, czy ma być państwem jednolitym narodowościowo, jak uważał Dmowski, autor "Myśli nowoczesnego Polaka".


Czytaj także:


To pytanie, na które szukali odpowiedzi

- 5 sierpnia 1864 roku na stokach Cytadeli Warszawskiej został stracony Romuald Traugutt, ostatni dyktator i bohater powstania styczniowego, razem ze swoimi towarzyszami. Doświadczenia, echa powstania styczniowego dotarły zarówno do urodzonego po drugiej stronie Wisły Romana Dmowskiego, jak i do urodzonego na Kresach, na Litwie Józefa Piłsudskiego - powiedział w Programie 1 historyk prof. Andrzej Nowak.

800px-Prima_Pagina_Chronicae_Galli_Anonymi_Polona.jpg
Nowy cykl: "Poczet – odnowa: od Leszka do Leszka"

- Chodziło o odpowiedź na pytanie, co dalej, po śmierci tego, który reprezentował, po raz ostatni w XIX wieku, ideę walki o niepodległość z bronią w ręku. Ideę, która towarzyszyła Polsce przez sto lat, od konfederacji barskiej, przez powstanie kościuszkowskie, epopeję napoleońską, powstanie listopadowe, aż do powstania styczniowego - wskazał.

- To pytanie, na które obaj - Dmowski i Piłsudski - będą odpowiadali w różny sposób. Wytyczą dwie różne drogi do niepodległości. Drogi, które, ostatecznie, razem okażą się skuteczne. Żadna z nich pojedyncza skuteczną by nie była - zauważył ekspert.

Zapraszamy do wysłuchania całej opowieści prof. Andrzeja Nowaka.

pilsudski.jpg
Józef Piłsudski - serwis specjalny

***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski")

Data emisji: 13.09.2021

Godzina emisji: 21.10

kk

www.narodoweczytanie.polskieradio.pl
Cichociemni

Czytaj także

Trójca Wieszczów - duchowi przywódcy narodu w czasach niewoli

Ostatnia aktualizacja: 01.06.2021 07:42
Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Zygmunt Krasiński - zyskali miano Trójcy Wieszczów Narodowych, duchowych przywódców narodu oraz kapłanów tożsamości narodowej - przypomnieliśmy ich w audycji "Historia żywa".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Od branki do dyktatury, czyli Aleksander Wielopolski i Romuald Traugutt

Ostatnia aktualizacja: 08.06.2021 08:45
Margrabia Aleksander Wielopolski powstanie listopadowe 1830 roku wspierał, ale powstaniu styczniowemu 1863 roku - już jako rzecznik współpracy z Rosją - chciał zapobiec, organizując brankę. Romuald Traugutt, były oficer armii carskiej, uważał, że o przywrócenie autonomii Królestwa Polskiego trzeba walczyć metodami pokojowymi, a nie z bronią w ręku. Jednak kiedy powstanie styczniowe chyliło się ku upadkowi, zmienił zdanie i został dyktatorem zrywu, aby, jako ostatni jego przywódca, ratować je jesienią 1863 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Franciszek Józef I, cesarz kilku epok, i Henryk Sienkiewicz - pisarz, który "wskazywał narodowi drogę"

Ostatnia aktualizacja: 15.06.2021 07:40
Franciszek Józef I, cesarz, przez 68 lat władca europejskiego kolosa: monarchii austro-węgierskiej, nazywany jej grabarzem, oraz Henryk Sienkiewicz - pisarz, po powstaniu styczniowym krzepiący serca i wychowujący pokolenia Polaków urodzonych w niewoli, który - jak powiedział Ignacy Jan Paderewski - "wskazywał narodowi drogę za pomocą słowa" - oto bohaterowie audycji "Historia żywa".
rozwiń zwiń