X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Section03
Bitwa Warszawska 1920

Józef Haller – pierwszy Wódz Naczelny Armii Polskiej

05.08.2016 07:00
– W powszechnej świadomości gen. Józef Haller jawi się jako wielki dowódca, który przyprowadził z Francji Błękitną Armię, która potem wzięła udział w walkach z bolszewikami na froncie wschodnim – mówił historyk wojskowości prof. Michał Klimecki.
Gen. Józef Haller składa przysięgę na sztandar I Pułku Strzelców i obejmuje dowództwo nad armią polską powstałą we Francji. Nanacy, 6.10.1918
Gen. Józef Haller składa przysięgę na sztandar I Pułku Strzelców i obejmuje dowództwo nad armią polską powstałą we Francji. Nanacy, 6.10.1918 Foto: PAP/CAF
Posłuchaj
29'36 Generał Józef Haller - audycja Sławomira Szofa z cyklu "Postacie XX wieku". (PR, 3.05.1998)
29'33 - Do Francji przybył z wizją tworzenia wojsk polskich. Dbał o to, aby były one suwerenne i miały narodowy charakter – komentował płk Tadeusz Panecki. (PR, 3.05. 1998)
więcej
Audio

13 sierpnia 1873 urodził się Józef Haller, generał i polityk. Dowódca Błękitnej Armii.

Studiował w Wiedniu w Wojskowej Akademii Technicznej, następnie służył w armii austriackiej. – Pośród ówczesnego młodego pokolenia było dobrze widziane uzyskać stopień oficerski, robiono to z myślą o tym, że to się kiedyś przyda. Młodzi szkolili się z myślą o wolnej i niepodległej Polsce – mówił prof. Michał Klimecki.

W 1911 roku na własną prośbę odszedł z wojska i poświęcił się pracy niepodległościowej w Galicji. Był jednym z organizatorów Sokolich Drużyn Polowych. W 1914 roku wstąpił do Legionów Polskich. Dowodził kolejno Legionem Wschodnim, batalionem, 3 pułkiem piechoty Legionów, II Brygadą Legionów.

– W moim odczuciu życiorys generała jest typowym życiorysem tych, którzy podjęli gdzieś w I wojnie światowej odpowiedzialność za losy pokolenia i potem tej odpowiedzialności do końca życia się nie wyrzekli – komentował płk Tadeusz Panecki.

15 lutego 1918 razem z II Brygadą przebił się przez front pod Rarańczą i dołączył do II Korpusu Polskiego w Rosji. 20 marca 1918 objął dowództwo II Korpusu. Pod Kaniowem stoczył bitwę z Niemcami dążącymi do rozbrojenia korpusu, która przyniosła mu duży rozgłos. Po kapitulacji II Korpusu przedostał się w przebraniu do Moskwy, a stamtąd przez Murmańsk wyjechał w lipcu do Francji.

Archiwalne dźwięki z wypowiedziami gen. Józefa Hallera w serwisie - Radia Wolności >>>

Twórca Błękitnej Armii

Od 4 października 1918 generał Haller dowodził powołaną z ramienia Komitetu Narodowego Polskiego Armią Polską we Francji. Powołana dekretem prezydenta Francji Raymonda Poincaré 4 czerwca 1917 z inicjatywy Romana Dmowskiego, ochotnicza formacja wojskowa, nazywana była Błękitną Armią od koloru mundurów. Były to najliczniejsze polskie siły wojskowe na obczyźnie. Zostały uznane przez państwa Ententy za samodzielną, sojuszniczą i jedyną współwalczącą Armię Polską. Wyposażona w nowoczesną broń, a zwłaszcza samoloty i czołgi Renault FT-17, wzmocniła tworzące się później Wojsko Polskie.

– Jego wielką zasługą jest to, że przybywając do Francji z jakąś wizją tworzenia wojsk polskich, dbał o to, aby były one suwerenne i że tym wojskom, gdzie duża część oficerów była pochodzenia francuskiego, nadał wyraźnie narodowy charakter – komentował historyk wojskowości płk Tadeusz Panecki.

Po odzyskaniu niepodległości

W kwietniu 1919 roku na czele tzw. Błękitnej Armii wrócił do kraju. Witano go jak bohatera narodowego realizującego dążenia Polaków do sojuszu z Francją. Licząca blisko 70 tysięcy żołnierzy armia Hallera została przetransportowana do Polski i wzięła we wrześniu 1919 roku udział w zwycięskich walkach polsko-ukraińskich w Galicji Wschodniej i na Wołyniu. Był dowódcą Frontu Galicyjskiego w wojnie z Ukraińcami, następnie dowódcą Frontu Południowo-Zachodniego i Południowego w wojnie z bolszewikami, osłaniających Polskę przed ewentualną agresją niemiecką.

Generałowi przypadło też w udziale przejęcie Pomorza, gdzie 10 lutego 1920 dokonał symbolicznych zaślubin Polski z Bałtykiem. Tego dnia w Pucku gen. Józef Haller wrzucił do morza platynowy pierścień, symbolizujący powrót Polski do Bałtyku. Wspominając po latach tamtą historyczną chwilę, dowódca nie ukrywał wzruszenia. – Rzeczpospolita stała się znów władczynią na swoim Bałtyku – mówił.

Był po Józefie Piłsudskim najpopularniejszym człowiekiem w Polsce. Prawica widziała w nim kandydata na Naczelnego Wodza, ale Haller lojalnie podporządkował się Piłsudskiemu. 

Generał Haller w 1920 roku został Generalnym Inspektorem Armii Ochotniczej. Podczas bitwy warszawskiej dowodził wojskami broniącymi przedpola stolicy, był członkiem Rady Obrony Państwa, a następnie dowódcą frontu północno-wschodniego.

Działalność polityczna

W 1922 roku gen. Haller został wybrany na posła do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z ówczesnymi przepisami musiał zawiesić swoją służbę żołnierza zawodowego. Jednak już w następnym roku, po zrzeczeniu się mandatu, powrócił do wojska na stanowisko Generalnego Inspektora Artylerii.

Generał często krytykował Józefa Piłsudskiego. Po przewrocie majowym 1926 roku został zwolniony ze służby. W latach 1936-1939 pełnił funkcję przedwodniczącego Rady Naczelnej Stronnictwa Pracy. Od 1936 roku wraz z gen. Władysławem Sikorskim, Ignacym Janem Paderewskim i Wincentym Witosem współtworzył antysanacyjny Front Morges (nazwa pochodzi od szwajcarskiej miejscowości Morges, w której mieszkał Paderewski).

Emigracja

Po kampanii wrześniowej gen. Haller przedostał się przez Rumunię do Francji. Tam oddał się do dyspozycji gen. Władysława Sikorskiego, szefa tworzonego na emigracji rządu Rzeczypospolitej. W latach 1940-1943 pełnił w nim funkcję ministra oświaty.

Po zakończeniu wojny gen. Józef Haller zdecydował się pozostać na obczyźnie. Zmarł 4 czerwca 1960 w Londynie. Jego prochy zostały sprowadzone do kraju w 1993 roku i spoczęły w krypcie kościoła Świętej Agnieszki w Krakowie.

mk