RCKL

Wielkanoc

Ostatnia aktualizacja: 10.04.2020 06:00
W symbolice i obchodach chrześcijańskiej Paschy, nazwanej później Wielkanocą przetrwały pewne ślady odwiecznych wierzeń i mitów oraz relikty pradawnych świąt powitania wiosny i kultu roślin, odradzających się po zimowej wegetacji.
Audio
  • "Kolędowanie wielkanocne: Dla gospodyni, dla gospodarza, dla panny" - Zespół Śpiewaczy z Niedrzwicy Kościelnej z płyty "Lubelskie" z serii "Muzyka Zródeł"​
Zdjęcie ilustracyjne
Zdjęcie ilustracyjneFoto: Shutterstock

Wszystkie te pradawne relikty związane zostały z tradycją i symboliką chrześcijańską świąt Wielkanocy. Pierwszy dzień świąt – Niedzielę Wielkanocną – spędza się głównie w gronie rodzinnym, przy zastawionym stole, aby razem z bliskimi cieszyć się wielkim świętem, a także sobą nawzajem, pięknym stołem i dobrym jedzeniem.

W wielu regionach Polski we wtorek po Wielkanocy, kobiety brały odwet za oblewanie ich w Poniedziałek Wielkanocny. Przejmowały inicjatywę i pierwsze wylewały wiadra wody na napotkanych mężczyzn.

W niektórych regionach Polski (np. na ziemi sądeckiej, na Pogórzu Rzeszowskim i w Gorlicach) przed rozpoczęciem świątecznej uczty wszyscy bez wyjątku domownicy, nie wyłączając dzieci, musieli zjeść całą laskę chrzanu. Tłumaczono, że jest to konieczne, by przez cały rok ustrzec się przed bólem brzucha, zębów, kaszlu i kataru, oraz że jest to ostatnie już umartwienie, któremu godzi poddać się przed obfitym i smacznym, świątecznym jedzeniem i piciem.

W przeszłości chodzenie po dyngusie oznaczało kwestę wielkanocną dzieci i młodzieży. 

Na Górnym Śląsku, w pierwszy dzień Wielkanocy, mężczyźni i młodzieńcy zabawiali się "kulaniem wajec (jajek) z górki". W grze tej toczono jajko po deszczułce, starając się, aby wpadło do zagłębienia zwanego ducką. Na Śląsku i Pomorzu według niemieckiego obyczaju przygotowywano niespodzianki dla dzieci. Były to koszyczki lub gniazdka z barwnymi jajami, słodyczami lub innymi prezentami, przynoszonymi – rzekomo – przez wiosenne zajączki. Od wczesnych godzin porannych dzieci szukały więc w zakamarkach domu i w ogrodzie prezentów od zajączka.

Poniedziałek Wielkanocny z dawien dawna jest dniem zabaw, zalotów, psot, żartów, ogólnej wesołości i radości. Najważniejszym i najbardziej znanym zwyczajem jest oblewanie się wodą, czyli śmigus-dyngus. W zabawie tej inicjatywa zwyczajowo należała do chłopców, którzy na ładne, żwawe i lubiane dziewczęta wylewali całe konwie i wiadra wody, pławili panny w stawach, sadzawkach i korytach do pojenia bydła.

W przeszłości chodzenie po dyngusie oznaczało kwestę wielkanocną dzieci i młodzieży. Chodząc od domu do domu składały one gospodarzom życzenia wesołych świąt, pomyślności, licznego i zdrowego przychówku, niekiedy polewając ich przy tym wodą, zawsze przemawiały się o dary, zwykle nazywane wykupem.

W Małopolsce, głównie w Limanowej i okolicach, chodzili przebierańcy zwani dziadami śmigustnymi lub słomiakami, ponieważ nosili słomiane czapy i opasywali się powrósłami ze słomy. Obchodzili domy w milczeniu, tylko od czasu do czasu gwizdali lub turkali i ukali, dlatego że – według legendy – wyobrażali żydowskich wysłanników, którzy nie chcieli uwierzyć w zmartwychwstanie Chrystusa, ogłosić dobrej nowiny i za karę utracili głos.

W wielu regionach Polski we wtorek po Wielkanocy, kobiety brały odwet za oblewanie ich w Poniedziałek Wielkanocny. Przejmowały inicjatywę i pierwsze wylewały wiadra wody na napotkanych mężczyzn. Ten żeński śmigus-dyngus na ziemi krakowskiej, w okolicach Bochni i Wieliczki, nazywany bywał babaskikiem lub babasikiem.

***

Tekst pochodzi z książki "Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne" dr Barbary Ogrodowskiej, wyd. Muza, Warszawa 2010.

Opracowała: Hanna Szczęśniak


Czytaj także

Wielki Post

Ostatnia aktualizacja: 27.02.2020 08:30
Pierwsze wzmianki źródłowe o poście poprzedzającym Wielkanoc i o Wielkanocy zawdzięczamy Tertulianowi, rzymskiemu pisarzowi chrześcijańskiemu, żyjącemu w II wieku. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Niedziela Palmowa

Ostatnia aktualizacja: 05.04.2020 09:00
W całej Polsce w Niedzielę Palmową we wszystkich kościołach na każdym nabożeństwie święci się palmy, zaś po sumie (głównym nabożeństwie niedzielnym) odbywają się uroczyste procesje z palmami.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wielki Tydzień

Ostatnia aktualizacja: 06.04.2020 09:00
W przeszłości w Wielką Środę, Wielki Czwartek lub nawet w Wielki Piątek w całej niemal Polsce odbywały się judaszki.
rozwiń zwiń