RCKL

Święto Matki Boskiej Zielnej

Ostatnia aktualizacja: 13.08.2019 10:00
Czas zbierania plonów dla mieszkańców wsi był czasem największego znoju, najcięższej, ale i najważniejszej w całym roku pracy, wieńczącej wszystkie ich starania i zabiegi gospodarskie. Był to czas, który miał swój własny rytm i liczne, uświęcone tradycją zwyczaje i obrzędy.  
Kraków, 15.08.  Święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny - konkurs na Tradycyjny Bukiet Zielny
Kraków, 15.08. Święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny - konkurs na Tradycyjny Bukiet ZielnyFoto: Jacek Bednarczyk/PAP

W polskiej i europejskiej tradycji ludowej Matka Boska, której wielkie święto obchodzi się w dniu 15 sierpnia, czczona jest jako patronka ziemi będącej w najbujniejszym rozkwicie, patronka ziół, kwiatów, owoców i zbóż. Dlatego właśnie nazywana bywa Zielną (w Polsce), Korzenną (w Czechach), Kwietną (w Niemczech – w Bawarii i Nadrenii), Żytnią (w Estonii). We wszystkich tych krajach w dniu sierpniowego maryjnego święta składa się Matce Boskiej w ofierze płody ziemi: zioła, kwiaty, zboża, warzywa i owoce.

Zielem świętym tlącym się na węgielkach okadzano izbę i obejście dla ochrony przed burzą, pożarem i epidemiami groźnych chorób zakaźnych (nazywanych niegdyś zarazą lub morowym powietrzem). Okadzania takie stosowano zawsze podczas odczyniania uroku, jeśli podejrzewano, że niemoc ludzi lub zwierzęcia spowodowana została zadaniem, rzuceniem uroku i czarami.

Do bukietu wkładano także kłosy zbóż, len, makówki i konopie oraz różne warzywa i owoce: marchew, nabity na patyk ziemniak lub jabłko, gałązkę z późnymi wiśniami, gałązki leszczynowe z orzechami, a więc wszystko, co zrodziła ziemia i co ważne było dla ludzkiego bytu.

 Wierzono powszechnie, że poświęcony w kościele bukiet nabiera niezwykłych właściwości – czarodziejskich i leczniczych.

 W drodze powrotnej z kościoła pozostawiano więc ziele w bruzdach zagonów, aby szkodniki nie zagrażały ziemniakom i kapuście. Po kilku dniach zabierano bukiet do domu i tam przechowywano go, najczęściej ze świętym obrazem. Zioła z bukietu dodawano do różnego rodzaju domowych herbat i wywarów mających zastosowanie w leczeniu wszystkich w zasadzie chorób nękających ludzi i zwierzęta gospodarskie.

 Stosowano je w przeszłości, np. do leczniczej kąpieli zalecanej chorym dotkniętym gruźlicą. Wywar z ziół poświęconych w święto Matki Boskiej Zielnej dawano do wypicia krowom po ocieleniu, aby oczyścić ich wnętrzności; dymem zaś ze spalonych roślin wyjętych z bukietu leczono zapalenie wymienia. Zielem świętym tlącym się na węgielkach okadzano izbę i obejście dla ochrony przed burzą, pożarem i epidemiami groźnych chorób zakaźnych (nazywanych niegdyś zarazą lub morowym powietrzem). Okadzania takie stosowano zawsze podczas odczyniania uroku, jeśli podejrzewano, że niemoc ludzi lub zwierzęcia spowodowana została zadaniem, rzuceniem uroku i czarami.

Nazywana bywa Zielną (w Polsce), Korzenną (w Czechach), Kwietną (w Niemczech – w Bawarii i Nadrenii), Żytnią (w Estonii). We wszystkich tych krajach w dniu sierpniowego maryjnego święta składa się Matce Boskiej w ofierze płody ziemi: zioła, kwiaty, zboża, warzywa i owoce.

W całej Polsce dzień ten obchodzony jest bardzo uroczyście, zwłaszcza na wsi. Wielkie uroczystości religijne odbywają się w sanktuariach maryjnych, miejscach odpustowych. Przybywają do nich liczne pielgrzymki rolnicze.

 Uroczystość Zaśnięcia i Wniebowstąpienia Najświętszej Marii Panny, w Polsce znana przede wszystkim jak święto Matki Boskiej Zielnej, obchodzona była w Kościele już w V wieku. Najświętsza Maria Panna według uznanej przez Kościół legendy nie umarła, jak wszyscy ludzie, lecz po swym długim, ziemskim życiu zapadła w głęboki sen, a Jej dusza i święte, niepokalane, wolne od grzechu ciało, zostały na skrzydłach aniołów zaniesione do nieba.

***

Tekst pochodzi z książki "Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne" dr Barbary Ogrodowskiej, wyd. Muza, Warszawa 2010.

Opracowała: Hanna Szczęśniak

Zobacz więcej na temat: folklor antropologia

Czytaj także

Święto Zwiastowania Najświętszej Marii Panny

Ostatnia aktualizacja: 24.03.2020 10:00
Święto to zawsze kojarzyło się z początkiem wiosny o wiele bardziej, niż wcześniejsza o kilka dni, figurująca w oficjalnym kalendarzu data 21 marca, od której liczy się astronomiczna i kalendarzowa wiosna.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Niedziela Palmowa

Ostatnia aktualizacja: 05.04.2020 09:00
W całej Polsce w Niedzielę Palmową we wszystkich kościołach na każdym nabożeństwie święci się palmy, zaś po sumie (głównym nabożeństwie niedzielnym) odbywają się uroczyste procesje z palmami.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wielki Tydzień

Ostatnia aktualizacja: 06.04.2020 09:00
W przeszłości w Wielką Środę, Wielki Czwartek lub nawet w Wielki Piątek w całej niemal Polsce odbywały się judaszki.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wielkanoc

Ostatnia aktualizacja: 10.04.2020 06:00
W symbolice i obchodach chrześcijańskiej Paschy, nazwanej później Wielkanocą przetrwały pewne ślady odwiecznych wierzeń i mitów oraz relikty pradawnych świąt powitania wiosny i kultu roślin, odradzających się po zimowej wegetacji.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zielone Świątki

Ostatnia aktualizacja: 30.05.2020 07:50
Zielone Świątki to ludowa nazwa święta kościelnego Zesłania Ducha Świętego uznanego za jedno z najstarszych i największych świąt w kościelnym kalendarzu liturgicznym. Z obchodami kościelnymi Zielonych Świątek łączyły się obrzędy ludowe powitania wiosny, święta rolnicze i pasterskie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Boże Ciało

Ostatnia aktualizacja: 11.06.2020 07:00
Od XV wieku począwszy aż po dzień dzisiejszy w Polsce, w dzień Bożego Ciała, ze wszystkich kościołów wychodzą uroczyste procesje i idą do czterech ołtarzy ustawianych na zewnątrz świątyń.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Noc świętojańska

Ostatnia aktualizacja: 20.06.2020 14:00
Obchody świętojańskie były niegdyś wielkim świętem powitania lata, obchodzonym w porze letniego przesilenia słońca, z 23 na 24 czerwca.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Święto Matki Boskiej Jagodnej

Ostatnia aktualizacja: 30.06.2020 10:44
Nawiedzenie Najświętszej Marii Panny obchodzone w Kościele 2 lipca, to kolejne święto maryjne, któremu w Polsce towarzyszą ciekawe wierzenia, obchody ludowej i niezwykłej urody legendy.
rozwiń zwiń