X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
RCKL

Kolędowanie

Ostatnia aktualizacja: 24.12.2019 09:00
Cały świąteczny czas od Bożego Narodzenia do Trzech Króli nazywano Godami, a także Koladką, Dwunastnicą, Szczodrymi, Świętymi Dniami, Świętymi lub Bożymi Wieczorami.  
Audio
  • "Płynie nam rzeczejka" - Zespół kolędników z Łukowej (zamojskie) z płyty "Kolędy i pastorałki" z serii Muzyka Źródeł.
Kolędowanie, 1920.  Reprodukcja malarstwa Antoniego Piotrowskiego.
Kolędowanie, 1920. Reprodukcja malarstwa Antoniego Piotrowskiego.Foto: Z archiwum Polona

Okres ten upływał niegdyś na wypoczynku, wspólnym śpiewaniu kolęd, odwiedzinach, pogawędkach sąsiedzkich, poczęstunkach i wesołych zabawach. W tym czasie, na wsi nie było ważnych prac gospodarskich. Domy były wysprzątane, obejście uładzone, a w spiżarniach i komorach pełno było jeszcze dobrego świątecznego jadła.

W szczodre dni przychodzili do domów kolędnicy - kilku - a niekiedy nawet kilkunastoosobowe grupki dzieci i młodzieży, przeważnie z najbiedniejszych domów. Odświętnie ubrani chodzili od domu do domu, prowadząc ze sobą konia, baranka, cielę, prosię lub gęś. Wchodząc do domu pozdrawiali gospodarzy, wygłaszali lub wyśpiewywali swe świąteczne i noworoczne życzenia powodzenia i urodzaju, a niekiedy odgrywali różne zabawne scenki, a nawet całe przedstawienia. Na koniec grzecznie prosili o datek.

Zgodnie z tradycją, kolędników takich przyjmowano bardzo gościnnie, częstując ich świątecznymi smakołykami i wódką. Wierzono, że kolędnicy przynoszą szczęście domowi i wszystkim jego mieszkańcom. Poczęstunek (miarkę owsa, lub innego ziarna, sieczkę, chleb i wodę) otrzymywały również zwierzęta. Oprowadzano je po izbie, nie omijając żadnego kąta, aby przez cały rok, w gospodarstwie wiodło się jak najlepiej.

Kolędujące grupy różniły się pomiędzy sobą przebraniem i akcesoriami. Różny bywał także repertuar ich występów. Najpopularniejsze spośród nich, znane zwłaszcza na południu Polski były obchody z turoniem, dziwacznym, rogatym stworzeniem z ogromną kłapiącą paszczą, którego prototypem, prawdopodobnie, był tur całkowicie już wytępiony, ale wcześniej żyjący na swobodzie, w puszczach polskich.

Głowę - czyli maskę turonia - z ociosanego, drewnianego kloca - obijano futrem, najczęściej baranim; mocowano na niej prawdziwe rogi drewniane nabite metalowymi kolcami. Dla większego wrażenia paszczę wykładano jaskrawym, czerwonym suknem i mocowano w niej gruby, sukienny, czerwony język. Do ruchomej dolnej szczęki przybijano kolczastą skórkę jeża, szpilki lub gwoździki oraz cienką bródkę z pakuł i mały dzwoneczek. Tak przygotowana głowa osadzana była na mocnym drągu. Turoniowi towarzyszyli zwykle: Dziad, Cygan, Cyganka, Żyd, czasami także muzykant. Gdy grupa ta przekroczyła progi domu i pozdrowiła gospodarzy, turoń rozpoczynał swe popisy: skakał i tańczył, gonił kryjące się przed nim, piszczące ze strachu i emocji dzieci, a także dziewczęta i próbował wziąć je na rogi, a przy okazji utłuc przybitymi do pyska kolcami jeża.

Niemal równie popularne były, znane w całej Polsce, obchody kolędnicze z kozą skonstruowaną podobnie jak turoń. Wpuszczona do izby koza kolędnicza tupała, skakała, bodła i becząc głośno domagała się datków. Podobnie przebiegały obchody kolędnicze z innymi postaciami i maskami zwierzęcymi np. z krową, niedźwiedziem, baranem, ze zwiastującymi wiosnę wielkimi ptakami – żurawiem i bocianem.

***

Tekst pochodzi z książki "Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne" dr Barbary Ogrodowskiej, wyd. Muza, Warszawa 2010.

Opracowała: Hanna Szczęśniak

Czytaj także

Adwent

Ostatnia aktualizacja: 30.11.2019 08:00
Adwentem nazywa się w Kościele czterotygodniowy czas oczekiwania i duchowego przygotowania do Bożego Narodzenia i nowego roku liturgicznego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Mikołajki

Ostatnia aktualizacja: 05.12.2019 08:00
Zgodnie z legendą i przechodzącą z pokolenia na pokolenie tradycją, św. Mikołaj jest patronem żeglarzy, rozbitków, a także rybaków, flisaków i przewoźników, posiada bowiem moc poskramiania burz, piorunów, sztormowych wichrów i wysokich fal morskich; patronem więźniów i jeńców wojennych; a także mnichów, notariuszy, literatów, uczonych i uczniów zdających egzaminy, piwowarów i młynarzy.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dzień św. Łucji

Ostatnia aktualizacja: 11.12.2019 06:00
13 grudnia, dzień św. Łucji, w ludowej tradycji europejskiej był także dniem narodzin słońca i światła.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wigilia

Ostatnia aktualizacja: 21.12.2019 09:00
Od najdawniejszych czasów Wigilia otwierała słoneczny, wegetacyjny i tradycyjny ludowy rok obrzędowy. Zachowały się więc w jej obchodach ślady dawnych rytuałów i obrzędów, agrarnych, zadusznych i noworocznych.
rozwiń zwiń