Radiowe Centrum Kultury Ludowej

Ramadan Bajram. Święty miesiąc postu i błogosławieństwa

Ostatnia aktualizacja: 23.05.2020 17:59
Święty, błogosławiony miesiąc postu zwany ramadanem, obchodzony jest dziewiątego miesiąca w kalendarzu muzułmańskim, opartym na zmieniających się fazach księżyca. Jest to więc święto ruchome, którego daty zmieniają się z roku na rok. W bieżącym 2020 roku trwał od czwartku 24 kwietnia wieczorem, do wieczora w sobotę 23 maja, więc właśnie się uroczyście zakończył.
Zakończeniu ramadanu w Polsce towarzyszy iftar, rodzinna uczta, podczas której je się m.in. pierekaczewniki, samsy, czebureki, pieremiecze.
Zakończeniu ramadanu w Polsce towarzyszy iftar, rodzinna uczta, podczas której je się m.in. pierekaczewniki, samsy, czebureki, pieremiecze.Foto: Shutterstock/Boontoom Sae-Kor

Boże, oto miesiąc ramadan, w którym zesłałeś Koran jako prostą drogę dla ludzkości. To miesiąc miƚosierdzia. O Boże, udzielaj mi swej ƚaskawej pomocy i prowadź mnie ku posłuszeństwu wobec ciebie, ześlij mi dary jakie niesie ten miesiąc i daj mi przebaczenie. Jedna z modlitw ramadanowych

Ramadan obchodzi się na cześć objawienia Koranu prorokowi Mohometowi, któremu według tradycji sam anioł Gabriel (arab. Dżibril) przekazał kilka wersetów z tej przyszłej świętej i fundamentalnej księgi islamu. Wyznawców tej religii – mahometan (a żyje ich w całej Polsce ok. 40 tysięcy), którzy ukończyli 10. rok życia, podczas trwania ramadanu obowiązuje całkowity post. Od wschodu do zachodu słońca muszą powstrzymać się od jedzenia i picia, nawet wody, spożywania wszelkich używek, a wręcz - wyłączając sytuacje wyjątkowe - przyjmowania leków. Dozwolone są tylko dwa posiłki na dobę: jeden przed świtem suhur, drugi iftar, spożywany tuż po zachodzie słońca.

Ten ścisły post w ramadan, w ciągu całego dnia jest jednym z pięciu filarów, czyli najważniejszych zasad islamu. Tak samo jak szahada - czyli świadectwo, wyznanie wiary, wyrażające się słowami "Nie ma boga prócz Allaha, a Mahomet jest jego prorokiem", obowiązkowa modlitwa pięć razy dziennie, jałmużna złożona dla wspomożenia ubogich, a w miarę posiadanych środków także pielgrzymka do Mekki. W ramadan wyznawców islamu obowiązuje także pewna wstrzemięźliwość seksualna: stosunki płciowe i intymne pieszczoty dozwolone są wyłącznie w nocy, między zachodem i wschodem słońca.

Obowiązują ich także inne umartwienia ciała, np. zakaz zabaw, używanie kosmetyków, noszenia ozdób itp. Ponadto wierni zwłaszcza w tym miesiącu winni pilnie pracować nad swym charakterem, nie dopuszczać się kłamstw, obmowy, obłudy i fałszu, nie przeklinać, modlić się jak najczęściej co najmniej kilka razy dziennie i nawiedzać meczety. Powinni także wspomagać chorych, ubogich i będących w potrzebie, np. uchodźców, samotnych, opuszczonych, szczególnie samotne matki, i łożyć na pożyteczne cele społeczne.

Z surowego postu i innych ograniczeń zwolnieni mogą być chorzy, zwłaszcza chorzy psychicznie, niedołężni starcy, dzieci poniżej 10. roku życia, kobiety miesiączkujące (uznawane za „nieczyste”, a więc w stanie wykluczającym je z uczestnictwa w świętych obchodach), kobiety ciężarne, matki karmiące piersią - ponieważ surowy post w ciągu całego dnia, przez wiele - bo aż 18 godzin - mógłby zaszkodzić ich zdrowiu), a także osoby będące w długotrwałej podróży lub wykonujące niektóre zawody wymagające dużego wysiłku fizycznego i dyspozycyjności (np. piloci), pod warunkiem że będą pościć tyle samo dni w innym terminie.W zamian za zwolnienie z postu prawowierni wyznawcy islamu zobowiązani są przez cały miesiąc żywić wybraną, ubogą osobę i zapewnić jej posiłki tej samej ilości i jakości jak sobie i swojej rodzinie lub przekazać jej pieniądze w kwocie pozwalającej na całomiesięczne, dobre utrzymania.

Ramadan jest czasem pobożnego skupienia, dyscypliny, refleksji, oddawania czci Bogu, nawiedzania w meczetów, czytania wybranych rozdziałów, czyli sur, lub wersów Koranu, modlitwy i miłosiernych uczynków. Wszystko to zapewnić ma odpuszczenia win, a po najdłuższym życiu wejście do raju, bramą dla zbawionych. Święty miesiąc postu kończą radosne obchody zwane Ramadam Bajran,  Id A-Fitr. Tego dnia każdy muzułmanin musi wcześnie rano odbyć rytualną kąpiel, włożyć najlepsze ubranie, aby móc godnie uczestniczyć w dziękczynnej, uroczystej modlitwie, która rozpoczyna się zawsze od słów "W imię Allaha…". Zgodnie z obyczajem odczytuje ją najstarszy mężczyzna w rodzinie.Potem wszyscy obecni, domownicy i goście, czasem przybyli nawet z odległych regionów Polski, zasiadają do wspólnego, obfitego i wesołego posiłku, połączonego ze składaniem sobie życzeń i wręczaniem prezentów, które przede wszystkim otrzymują dzieci. Wszyscy cieszą się, że oto zakończył się uciążliwy post, a obowiązek religijny został należycie spełniony. Cieszą się dobrym jedzeniem i wzajemną bliskością.

Ramadan obchodzi się powszechnie w położonych na Podlasiu Kruszynianach i Bohonikach - wsiach zamieszkałych przez Tatarów polskich, albo, jak obecnie sami siebie określają - Polaków o tatarskich korzeniach. Wsie te nadane zostały Tatarom przez króla Jana III Sobieskiego, w 1674 roku, za zasługi chorągwi tatarskich walczących w wojskach koronnych i jako rekompensata za należny im zaległy żołd. Nadanie potwierdzone zostało przywilejem wydanym w Grodnie 12 marca 1979 roku. Mieszkający tam Tatarzy zasymilowali się z Polakami i zatracili rodzimy język. Zachowali natomiast swoją religię (w większości są wyznawcami islamu), swoje tradycje i zwyczaje, także tradycje kulinarne. Mają więc czynne meczety, w Kruszynianach i Bohonikach mizary, muzułmańskie cmentarze, a w miejscowych domach noclegowych i gospodach serwuje się tradycyjne tatarskie dania.

Także na prywatnych, domowych stołach w bajramy, czyli tradycyjne święta, nie może zabraknąć takich specjałów jak np.:

  • pierekaczewnik, wypiek z płatów cienko rozwałkowanego, prawie przezroczystego ciasta, po obydwu stronach posmarowanych obficie roztopionym masłem. Przekłada się je nadzieniem słodkim z jabłek, lub twarogu z rodzynkami, albo farszem pikantnym, mięsno-warzywnym z ugotowanego w rosole i zmielonego mięsa wołowego, baraniny, gęsiny, lub mięsa z indyka, z odpowiednimi przyprawami. Tak przygotowane ciasto zwija się w rulon, a następnie w ślimacznicę. Układa się i piecze na rumiano w okrągłej formie. Wypiek ten w 2009 roku otrzymał status i znak Gwarantowanej Tradycyjnej Specjalności - produktu prawnie chronionego w Unii Europejskiej),
  • samsa, pieczony pieróg faszerowany baraniną i cebulą,
  • kołduny tatarskie, pierożki z mięsem wołowym i wołowo-jagnięcym,
  • czeburaki, duże, chrupiące pierogi z mięsem i cebulą, smażone w głębokim tłuszczu, również w wersji na słodko z serem i owocami,
  • pieremiecza, tatarskie smażone pierogi, z farszem z baraniny i cebuli, i wiele innych miejscowych specjałów.

Potrawy te są nie tylko nieodzownym elementem i walorem bajramowych, czyli świątecznych obchodów, ale podobnie jak zabytki, historia czy krajobraz decydują o charakterze specyfice i odrębności regionu.

dr Barbara Ogrodowska

***

Więcej artykułów w dziale "Świętujemy".


Zobacz więcej na temat: święta