Historia

Jan Nepomucen Potocki - pisarz, naukowiec, podróżnik

Ostatnia aktualizacja: 23.12.2019 07:00
Romantyczny, tajemniczy i orientalny - taki jest "Rękopis znaleziony w Saragossie". Dokładnie takimi przymiotnikami można określić życie autora książki, która intryguje do dziś.
Audio
  • Audycja Katarzyny Kobyleckiej z cyklu "Naukowy wieczór z Jedynką". Zasługi Jana Nepomucena Potockiego dla archeologii przedstawiają profesorowie Adam Łukaszewicz i Jacek Lech (27.10.2011)
Jan Nepomucen Potocki, autor portretu Alexander Varnek
Jan Nepomucen Potocki, autor portretu Alexander VarnekFoto: Wikimedia/domena publiczna

23 grudnia 1815 zmarł Jan Nepomucen Potocki. Znany podróżnik, orientalista, pionier archeologii, pisarz, autor "Rękopisu znalezionego w Saragossie" popełnił samobójstwo.

Pochodził ze znamienitej, potężnej rodziny magnackiej. Już w wieku 7 lat został wysłany przez rodziców do Szwajcarii, gdzie pobierał nauki. Do kraju powrócił dopiero po upływie dekady. Nie zabawił tu jednak długo. Już w tym samym roku wyjeżdża na Węgry, do Serbii i dalej na Wschód: do Turcji i Egiptu.- To prawdziwy obieżyświat, który w swoich czasach znany był przede wszystkim jako podróżnik - mówił prof. Adam Łukaszewicz, gość audycji "Naukowy Wieczór z Jedynką".

Prekursor polskiej archeologii

Od podróży do Egiptu w roku 1784 rozpoczyna się dla Potockiego kariera naukowa. - Jest w Polsce prekursorem takich badań, jak badania egiptologiczne, prowadzone w sposób jak na tamten czas nowoczesny - mówił prof. Adam Łukaszewicz w audycji Katarzyny Kobyleckiej.

Jako pierwszy zainteresował się też historią słowiańszczyzny. W Dolnej Saksonii zajął się badaniami archeologicznymi dotyczącymi Słowian. - Badał dzieje słowiańszczyzny od Meklemburgii po Kaukaz - wyjaśniał prof. Jacek Lech, drugi z gości programu.

Drukarz-reformator

Do kraju wrócił w roku 1778. Tu zaangażował się w politykę. Jego postępowe i pełne krytyki wobec ustroju panującego w Rzeczpospolitej poglądy nie przysparzały mu popularności wśród magnaterii i króla. Potocki, spotykając się z odmową wydania swoich dzieł, sam założył drukarnię. Drukarnia Wolna Potockiego nie podlegała cenzurze państwowej, a jedynie kościelnej. Później został posłem na Sejm Wielki jako stronnik obozu reform, który doprowadził do uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Publikował u siebie mowy sejmowe przyczyniając się do popularyzacji poglądów obozu reformacyjnego. Z polityki wycofał się, gdy król dołączył do konfederacji targowickiej.

Rękopis wiecznej sławy

Już w służbie carskiej (znalazł się na dworze carskim w 1801 roku) odbył swoją najdłuższą podróż: uczestniczył w wyprawie dyplomatyczno-naukowej do Chin. Ostatnie lata życia (1803-15) upłynęły Potockiemu w jego majątku na Podolu na spisywaniu chronologicznej historii Egiptu i kończeniu "Rękopisu znalezionego w Saragossie". Dzieło uważane jest za najwybitniejsze osiągnięcie polskiej prozy epoki przedmickiewiczowskiej, choć powstało w języku francuskim. "Rękopis" to powieść szkatułkowa (fabuła składa się z kilku odrębnych opowiadań połączonych tak, by dać pełen obraz historii), w której widoczne są wpływy dzieł orientalnych.

Tajemnicze samobójstwo

Trawiony melancholią popełnił samobójstwo, strzelając sobie w głowę. Wokół jego śmierci przez lata narosły legendy: podobno miał uważać się za wilkołaka i odebrać sobie życie srebrną kulą.

Jaki był wkład Jana Nepomucena Potockiego w rozwój archeologii? - posłuchaj audycji

bm

Zobacz więcej na temat: HISTORIA literatura

Czytaj także

Samuel Beckett - kronikarz biedy i absurdu

Ostatnia aktualizacja: 22.12.2019 05:45
- Jak obliczono: w historii nowożytnej kultury napisano więcej tylko o Szekspirze, Wagnerze i Napoleonie - mówił o jednym z najważniejszych pisarzy XX wieku Antoni Libera, tłumacz, reżyser, znawca twórczości Becketta. Dziś 30. rocznica śmierci noblisty.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jonathan Swift – polityczne podróże Guliwera

Ostatnia aktualizacja: 19.10.2017 06:07
Siła dobrej fantastyki do dziś tkwi w tym, że jest społecznie zaangażowaną alegorią rzeczywistości, która dzięki deformacji i uwypukleniu pokazuje aktualne zjawiska i patologie. Pionierem takiej twórczości był Jonathan Swift.
rozwiń zwiń