X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Zamach majowy: przeciwko "szujom i łajdakom"

Ostatnia aktualizacja: 11.05.2012 06:00
Dlaczego po blisko ośmiu latach od odzyskania niepodległości Marszałek zdecydował się na przejęcie władzy w drodze zamachu stanu?
Audio
  • Rozmowa Tadeusza Mieleszki (Jerzego Kaniewicza) z prof. Wacławem Jędrzejewiczem - jednym z twórców Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce z siedzibą w Nowym Jorku, 3-krotnym Ministrem Oświaty w Polsce Niepodległej - o Józefie Piłsudskim i bliskiej z nim
  • Materiały dźwiękowe do programu specjalnego z okazji rocznicy urodzin marszałka Józefa Piłsudskiego: "Gry wojenne marszałka Piłsudskiego" - wspomnienie gen Leona Strzeleckiego.
  • Materiały dźwiękowe do programu specjalnego z okazji rocznicy urodzin marszałka Józefa Piłsudskiego: "Moje spotkanie z komendantem Piłsudskim" - wspomnienie A. Święcickiego (?) - szefa biura prasowego Rady Ministrów w 1919 r.
  • Posłuchaj o pojedynku Piłsudski-Tuchaczewski
Marszałek Józef Piłsudski w dniu przewrotu majowego na moście Poniatowskiego w Warszawie
Marszałek Józef Piłsudski w dniu przewrotu majowego na moście Poniatowskiego w WarszawieFoto: NAC

12 maja 1926 roku Józef Piłsudski rozpoczął przejmowanie władzy w drodze zamachu stanu. - Rozwielmożniło się w Polsce znikczemnienie ludzi. Swobody demokratyczne zostały nadużyte tak, że można było znienawidzić całą demokrację – mówił do przedstawicieli stronnictw sejmowych tuż po zamachu. I dodawał: - Interes partyjny przeważał ponad wszystko. Partie w Polsce rozmnożyły się tak licznie, iż stały się niezrozumiałe dla ogółu.

Nie była to tylko polityczna retoryka. Słowa Piłsudskiego celnie oddawały ówczesne realia.

ZAPRASZAMY DO SŁUCHANIA UNIKALNYCH DŹWIĘKÓW ZWIĄZANYCH Z PIŁSUDSKIM. TYLKO W RADIACH WOLNOŚCI.

Aby zrozumieć genezę zamachu majowego, należy wrócić do roku 1918, kiedy w trudach wykuwała się niepodległość Polski. Już u progu II Rzeczpospolitej rozgorzał konflikt pomiędzy głównymi siłami politycznymi, obozem endecji z Romanem Dmowskim na czele i piłsudczykami. Różnice dotyczyły między innymi tak elementarnych kwestii, jak granice przyszłego państwa i polityki narodowościowej. Mimo to udało się doprowadzić do wystawienia wspólnego przedstawicielstwa podczas obrad kongresu wersalskiego. Duża była w tym zasługa Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego - ludzi, którzy w tak ważnej chwili potrafili wznieść się ponad partyjne interesy i osobiste urazy.

Konflikt nie osłabł, ale przesłaniany był bieżącymi wydarzeniami, wojną polsko– bolszewicką i walką o granice. 26 stycznia 1919 roku odbyły się wybory do Sejmu Ustawodawczego. Umiarkowany sukces odniosła w nich prawica. Głównym zadaniem Sejmu było przygotowanie ustawy zasadniczej. Uchwalona 17 marca 1921 roku konstytucja, określająca państwo polskie jako Rzeczpospolitą Polską, dawała wyraźną przewagę władzy ustawodawczej nad wykonawczą. Pozycja prezydenta, wybieranego przez Zgromadzenie Narodowe, sprowadzona została do roli niemal reprezentacyjnej.

Wszystko po to, aby - w razie wyboru Piłsudskiego na ten urząd - nie miał on realnej władzy. Pisanie konstytucji na aktualne zamówienie polityczne nie najlepiej świadczyło o jej twórcach.

STRZAŁY W ZACHĘCIE

5 listopada 1922 roku odbyły się kolejne wybory do sejmu, a tydzień później do senatu. 9 grudnia nowy parlament wybrał prezydenta. Został nim, ku zaskoczeniu wielu, Gabriel Narutowicz. Kilka dni później, 16 listopada w warszawskim Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych nowy prezydent został zastrzelony przez malarza Eligiusza Niewiadomskiego. Młoda polska demokracja przeżywała kolejny kryzys, a państwu groził paraliż. Piłsudski przeżył prawdziwy szok, który się jeszcze pogłębił na wiadomość, że to on miał być pierwotnie celem zamachu. Nie potrafił zrozumieć tego, co się stało. Jak podkreślają jego biografowie, stracił wiarę w dojrzałość społeczeństwa, które w jego mniemaniu nie dorosło do daru niepodległości. Za taki stan rzeczy obwiniał partie i polityków, którzy wprowadzając złe obyczaje w młodym państwie demoralizowali społeczeństwo. Krytyka "słabizny" życia politycznego będzie się od tej pory wielokrotnie przewijać się w wystąpieniach Marszałka. Przy czym słowo "krytyka" nie oddaje całości zagadnienia.

Z czasem Piłsudski coraz mniej liczył się z językiem, a nazywanie posłów "zafajdanymi małpami" to jedno z delikatniejszych określeń jakich używał. Śmierć Narutowicza stanowiła zapewne przełom w poglądach Piłsudskiego. Skoro wszyscy  zawodzą, to należy własnym autorytetem, a jak będzie trzeba to i batem, uzdrowić państwo. Tak zapewne rozumował Piłsudski.

W końcu 1922 roku zaczął kiełkować pomysł, który został zrealizowany cztery lata później, w maju. W 1923 roku Piłsudski ostatecznie wycofał się z oficjalnego życia politycznego. Złożył pełnione urzędy i osiadł w podwarszawskim Sulejówku. Nie oznaczało to jednak politycznej emerytury. Dużo pisał, występował publicznie z odczytami i udzielał wywiadów, w których oczywiście krytykował polityczne obyczaje panujące w Polsce. Szczególnie ważną kwestią dla Piłsudskiego były rozwiązania w wojsku; uważał on, że siły zbrojne nie powinny podlegać żadnej kontroli ze strony parlamentu. Sulejówek stał się mekką piłsudczyków, którzy, jak powiedział kiedyś gen. Gustaw Orlicz–Dreszer, gotowi byli mu nieść "w bojach zaprawione szable". Jednocześnie zwolennicy marszałka starannie rozbudowywali jego kult. Przekaz był prosty i wyrazisty. Z jednej strony: odsunięty na boczny tor, skromnie żyjący człowiek o niepodważalnych zasługach dla odbudowy państwa i nieposzlakowanym życiorysie. Z drugiej: rządzące elity polityczne przeżarte korupcją i brakiem poszanowania dla instytucji państwa. Grunt został przygotowany, należało teraz poczekać na odpowiedni moment.

PRZECIWKO SZUJOM

W kwietniu 1926 roku nastąpiło kolejne przesilenie rządowe. Atmosfera polityczna się zagęszczała. Większość środowisk politycznych mówiła już głośno o możliwości zamachu stanu, zarówno z lewej, jak i prawej strony. Na początku maja 1926 roku rząd Aleksandra Skrzyńskiego ostatecznie upadł. 10 maja powołany został centroprawicowy rząd pod prezesurą Wincentego Witosa. Tak zwany rząd Chjeno-Piasta,rządził już w 1923 roku i zapisał się w pamięci społecznej jak najgorzej.

W wywiadzie udzielonym "Kurierowi Porannemu", Piłsudski nie szczędził słów krytyki wobec nowego rządu. Zaznaczył, że staje "do walki, jak i poprzednio, z głównym złem państwa: panowaniem rozwydrzonych partii i stronnictw nad Polską". Wywiad ukazał się 11 maja i prawie natychmiast władze podjęły decyzję o konfiskacie "Kuriera Porannego". To tylko podgrzało atmosferę; dodatkowo rozeszły się fałszywe informacje o ostrzelaniu willi Piłsudskiego w Sulejówku.

W tym czasie okolicach Rembertowa, na rozkaz gen. Lucjana Żeligowskiego, pod pozorem manewrów, zgrupowane zostały oddziały, które mógł wykorzystać Piłsudski. Nowy minister kierujący wojskiem, gen. Józef Malczewski nakazał im powrót do macierzystych jednostek. Rozkaz nie został wykonany, a w nocy kolejne pułki zaczęły się kierować w stronę Warszawy. Wszystko to nosiło znamiona buntu.

ZAMACH

Po powrocie do Rembertowa nie pozostawało Piłsudskiemu nic więcej jak rozpocząć przygotowania do rozwiązania siłowego. Ostatnią próbą pokojowego przejęcia władzy była rozmowa na moście Poniatowskiego z prezydentem Wojciechowskim, która odbyła się o godzinie 17 i nie przyniosła rezultatów. Sprawy zaszły za daleko, aby Piłsudski mógł się wycofać. Rozpoczęły się 3-dniowe walki pomiędzy zwolennikami Marszałka, a wojskiem wiernym rządowi. 14 maja rząd podał się do dymisji, a prezydent zrezygnował z urzędu. Ostatecznie walki zakończyły się 15 maja. Według oficjalnych danych zginęło 379 osób, w tym 164 cywilów, a ponad 900 zostało rannych.

W ostatnim dniu walk Piłsudski powiedział prasie: - […] jestem bardzo zmęczony zarówno fizycznie, jak i moralnie, gdyż będąc przeciwnikiem gwałtu, czego dowiodłem podczas sprawowania urzędu Naczelnika Państwa, zdobyłem się, po ciężkiej walce z samym sobą, na próbę sił z wszystkimi konsekwencjami.

(pd)

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Komendant w Warszawie, czyli do trzech razy sztuka

Ostatnia aktualizacja: 11.11.2008 11:48
Tylko kilka wtajemniczonych osób wiedziało o przybyciu Piłsudskiego do stolicy.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stanisław Wojciechowski

Ostatnia aktualizacja: 23.06.2008 20:18
W swym pierwszym orędziu prezydenckim mówił: „Rzeczpospolita swoją dostojność i moc czerpie przede wszystkim z cnót i pracy swoich obywateli".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Walery Sławek

Ostatnia aktualizacja: 03.04.2009 10:00
Działacz niepodległościowy, członek PPS, żołnierz, ideolog i polityk obozu sanacyjnego. Trzykrotny premier II RP. Marszałek Sejmu. Wierny oficer Józefa Piłsudskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Roman Dmowski

Ostatnia aktualizacja: 31.07.2008 07:46
Jego koncepcja państwa była chłodną kalkulacją, trzeźwą oceną sytuacji, odwołaniem do więzów etnicznych i nowej formuły narodu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zobacz Piłsudskiego!

Ostatnia aktualizacja: 11.11.2009 07:00
Odnaleziono niepublikowany fragment filmu dokumentalnego z Marszałkiem Józefem Piłsudskim.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Cud nad Wisłą" czyli Bitwa Warszawska

Ostatnia aktualizacja: 15.08.2015 01:00
- Klęska w Bitwie Warszawskiej mogła doprowadzić do sytuacji, że Europa byłaby czerwona niemal po Pireneje - uważa historyk, prof. Janusz Cisek.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wygrana wojna i przegrany pokój

Ostatnia aktualizacja: 18.03.2011 06:00
Dla jednych był porażką polskich elit politycznych, dla drugich zwycięstwem ich realizmu. Traktat Ryski kończył wojnę z bolszewikami, ale nie likwidował zagrożenia ze Wschodu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Następca Piłsudskiego nie dał rady

Ostatnia aktualizacja: 11.03.2011 07:00
Ocena działań marszałka Rydza-Śmigłego w 1939 roku jest i zapewne jeszcze długo będzie tematem sporów i dyskusji.
rozwiń zwiń