X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Mustafa Kemal Pasza zwany Atatürkiem

Ostatnia aktualizacja: 03.05.2015 07:00
- W Turcji nie ma orderów. Przysługują tylko jemu, nikomu innemu nie można ich nadać, nie ma przecież nikogo większego od Atatürka – mówił historyk Dariusz Cichocki.
Audio
  • Mustafa Kemal - biografia 1. prezydenta Republiki Turcji "Ojca Narodu" - Atatürka. Audycja Sławomira Szofa z udziałem historyka, Dariusza Cichockiego (05.02.1994)
Portret Mustafy Kemal Atatrka na tle tureckiej flagi. Wikimedia Commonscc
Portret Mustafy Kemal Atatürka na tle tureckiej flagi. Wikimedia Commons/cc Foto: Segafredo18

Dla Turków Mustafa Kemal Pasza jest bohaterem narodowym, jest jedynym niekwestionowanym przywódcą, który doprowadzając do obalenia sułtanatu i wprowadzając reformy, całkowicie zmienił ich kraj.

95 lat temu, 3 maja 1923 r. Mustafa Kemal Pasza został wybrany na pierwszego w historii premiera Republiki Tureckiej.

Biografię "Ojca Turków" - Atatürka przedstawił Sławomir Szof w audycji z cyklu "Postacie XX wieku", nadanej w lutym 1994 r. Gościem programu był historyk, znawca problematyki tureckiej, Dariusz Cichocki z Uniwersytetu Warszawskiego.

- Niewątpliwie był postacią XX wieku, zwłaszcza że doprowadził Turcję do statusu kraju europejskiego - powiedział Cichocki. - Jego reformy to był przełom nie tylko na skalę jednego kraju, ale to było przejście z formacji do formacji. Jego wielkim sukcesem jest to, że wprowadził Turcję do politycznego układu europejskiego, jako zintegrowany kraj.

Mustafa

Na zdjęciu.: Mustafa Kemal (Atatürk) w randze kapitana Armii Otomańskiej. 1907. Wikimedia Commons/dp. Źr.: Sztab Generalny tureckiej armii.

Wojsko miał we krwi

Pochodził z rdzennie tureckiej, ubogiej rodziny. Urodził się w 1881 r. z dala od Ankary i Stambułu, bo w Salonikach. – Wydaje się, że z dala, ale ośrodek w Salonikach był silnie związany ze Stambułem - powiedział gość programu
Ojciec zmarł, gdy Mustafa był małym chłopcem. Zajmowała się nim matka i najbliższa rodzina. By zapewnić mu karierę, został posłany do szkoły wojskowej. I tak zaczęła się błyskotliwa kariera wojskowa Mustafy Kemala, która zdaniem historyka trwała de facto do końca życia tureckiego polityka.

Chwiejące się imperium

- Pod koniec XIX w. Imperium Osmańskie było już tylko mitem - słyszymy w komentarzu. - Administracja państwowa była w stanie rozkładu. Jeszcze sułtan Abdülhamid II próbował ją metodami bardzo brutalnymi scalić, ale to mu się nie udało. Kraj pogrążony był w ogromnym chaosie. Turcja musiała wycofywać się z podbitych wcześniej terytoriów: krajów Maghrebu, z Bałkanów.

Walki o Dardanele

Po raz pierwszy Mustafa Kemal stanął na polu bitwy podczas wojny włosko-tureckiej o Libię w 1911 r. I już wtedy ujawnił się jego talent wojskowy. Ale prawdziwy kunszt przyszłego prezydenta Turcji objawił się 4 lata później, w czasie słynnej kampanii w Cieśninie Dardanele. To wtedy, jako młody oficer powstrzymał inwazję Aliantów. Obronił strategiczny dla Turcji przyczółek.

- Kariera dowódcza Mustafy Kemala zaczęła się od tego momentu - powiedział Dariusz Cichocki. - Otrzymał wysokie stanowisko, został dowódcą 5. Armii w Damaszku. Był inspektorem armii, szefem sztabu.

Przeciw sułtanowi

Po zakończeniu I wojny światowej i podpisaniu kapitulacji, istnienie wielkiego imperium staje pod znakiem zapytania. Mustafa Kemal opowiada się przeciwko sułtanowi. Za tę secesję zostaje skazany na śmierć. W 1919 roku wydaje swoją pierwszą odezwę, wzywając wszystkie siły tureckie do obrony Anatolii. - Po raz pierwszy rzuca wówczas hasło obrony integracji Turcji  w ramach granic etnicznych - słyszymy w komentarzu. - Na zamieszkałych przez Turków terenach Kemal i jego współpracownicy pragnęli stworzyć nowe państwo, odbiegające od poprzedniego, półfeudalnego systemu.

Wbrew sułtanowi zorganizował w kwietniu 192O roku wybory do Zgromadzenia Narodowego. Ignorując wszelkie zalecenia i rozkazy płynące ze Stambułu, staje na czele Rządu Tymczasowego. W listopadzie 1922 roku doprowadza do obalenia sułtana, proklamuje republikę i zostaje jej pierwszym prezydentem. W 1923 roku ogłasza, że nowa stolicą kraju będzie Ankara.

Mustafa

Na zdjęciu.: Mustafa Kemal (Atatürk), pierwszy prezydent Rep. Turcji. Wikimedia Commons/dp. . Obecnie w zbiorach tureckiego Muzeum Edukacji Narodowej. Fot.: Cemal Işıksel (1905-1989).

Reformator

Mustafa Kemal zerwał z panturkizmem i mrzonkami swego poprzednika o przywróceniu wielkiego państwa otomańskiego. - Był realistą, ograniczył tureckie aspiracje narodowe do terenu Anatolii i wschodniej Tracji - powiedział historyk.

Turcja pod jego rządami zaczęła zmieniać się w zupełnie inny kraj. Wprowadzono kalendarz gregoriański, alfabetu łaciński, oczyszczenie języka tureckiego ze słów pochodzenia arabskiego. Ważną zmiana było też wprowadzenie nazwisk.

Prawa kobiet i laicyzacja

Sam Mustafa Kemal wybrał dla siebie nazwisko: "Atatürk", czyli "Ojciec Turków", którego nie wolno było nosić żadnemu innemu mieszkańcowi tego kraju. Pod jego rządami znacznie ograniczono ingerencję islamu w politykę państwa. Zaczął obowiązywać kodeks karny, wprowadzono obowiązkowe nauczanie kobiet, a także ustawy gwarantujące im równość społeczną i polityczną.

"Władzę zdobywa się siłą, przemocą i przymusem. Osmanowie zdobyli przymusem władzę nad narodem tureckim. Sprawili, że to bezprawie trwało sześć wieków. Obecnie jednak naród turecki, uznawszy, że dość ma ciemiężycieli, powstał przeciwko nim i przejął władzę w swoje ręce" - tymi słowami zwrócił się Mustafa Kemal do członków pierwszego parlamentu.

Pomnik
Pomnik Atatürka w Izmirze. Wikimedia Commons/cc. Fot.: Ed Kohler

Kult Atatürka

"Szczęśliwy ten, który może powiedzieć: Jestem Turkiem" – mawiał. Mustafa Kemal Basza był prezydentem przez 15 lat, do czasu swojej śmierci. Kiedy umarł, w żałobie pogrążona była cała Turcja. Zmarł 10 listopada 1938 r .

- Uroczystości żałobne trwały wiele dni – mówił gość audycji. - Był pochowany tymczasowo, rozpisano konkurs na jego mauzoleum. Wybudowano je w Ankarze, w latach 50. Tam spoczywa na głębokości 40 m do dziś.

Ankara.

Ankara. Mauzoleum Atatürka. Wikimedia Commons/dp. Fot.: Volki16

Gdzie zdobył tak ogromną wiedzę o polityce, o świecie? Jakim był człowiekiem? Co lubił? – posłuchaj komentarza Dariusza Cichockiego.

bs

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Hagia Sofia – pierwszy kościół chrześcijańskiego Wschodu

Ostatnia aktualizacja: 23.02.2013 07:00
Jeśli ktoś wejdzie do wnętrza Hagii Sofii to zrozumie, jak wspaniałe było to osiągnięcie i nie zdziwi się słowom cesarza Justyniana, który podczas konsekracji kościoła w 537 roku wykrzyknął: ”Salomonie przewyższyłem Ciebie!”.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Rzeź Ormian – pierwsza w XX wieku zbrodnia ludobójstwa

Ostatnia aktualizacja: 24.04.2018 06:01
- W Konstantynopolu aresztowano kilkuset przedstawicieli inteligencji ormiańskiej: nauczycieli, lekarzy, kapłanów, których bez żadnego sądu zgładzono. Rozpoczęły się mordy w całym imperium tureckim – mówił ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski, duszpasterz Ormian w Polsce.
rozwiń zwiń

Czytaj także

W stambulskiej "kaplicy miłosnego cierpienia" Orhana Pamuka

Ostatnia aktualizacja: 08.07.2013 16:00
- Pomysł stworzenia tego muzeum nie zrodził się wcale po napisaniu książki. Było zupełnie odwrotnie - opowiadała w Dwójce przewodniczka po stambulskim Muzeum Niewinności, miejscu w którym fikcja miesza się z rzeczywistością.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Obalenie sułtanatu w Turcji

Ostatnia aktualizacja: 03.03.2014 06:00
3 marca 1924 Tureckie Zgromadzenie Narodowe z Mustafą Kemalem Ataturkiem na czele uchwaliło zniesienie kalifatu. Kraj odciął się od starego, hierarchicznego i konserwatywnego ośrodka władzy.
rozwiń zwiń