Historia

Traktat wersalski – powrót Polski na mapę Europy

Ostatnia aktualizacja: 10.01.2018 06:05
10 stycznia 1920, wszedł w życie traktat wersalski. Układ, który zakończył I wojnę światową, ustalił nowy porządek terytorialny w Europie.
Audio
  • Wspomnienie prof. Stanisława Strońskiego - świadka podpisania traktatu wersalskiego w Paryżu. (RWE, 19.05.1954)
  • Audycja historyczna o udziale Polski w wypracowaniu traktatu wersalskiego, podpisanego 28 czerwca 1919 roku. Wypowiedź historyka, dr Janusza Osicy. (PR, 7.10.2001)
Paryska konferencja pokojowa (18 stycznia 1919-21 stycznia 1920), w wyniku której został zawarty traktat wersalski (Paryż, styczeń 1919).
Paryska konferencja pokojowa (18 stycznia 1919-21 stycznia 1920), w wyniku której został zawarty traktat wersalski (Paryż, styczeń 1919). Foto: PAP/Reprodukcja

Rozbrojone Niemcy, z armią ograniczoną do 100 tys. żołnierzy, miały oddać Francji – Alzację i Lotaryngię, Belgii – okręg Eupen i Malmédy, Polsce – Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie, Czechosłowacji – Kraik Hulczyński. Przeprowadzono demilitaryzację Nadrenii, Kłajpeda i okręg Saary objęte zostały międzynarodowym nadzorem. Kolonie niemieckie przeszły w posiadanie zwycięzców. Zobowiązano Niemcy do wypłaty odszkodowań wojennych w wysokości 132 mld marek w złocie.

Wersalski traktat pokojowy sankcjonował odrodzenie Polski, kreśląc zarys jej zachodnich, północnych i południowych granic.

Polska znowu niepodległa

Na paryskiej konferencji pokojowej Polska była reprezentowana przez Ignacego Paderewskiego i Romana Dmowskiego. Światowa sława pianistyczna pierwszego i dyplomatyczne umiejętności drugiego miały pomóc w osiągnięciu ważnych dla Polski celów.
– O tym co będzie po wojnie, po odbudowaniu Polski, jaka będzie jej konstytucja, kto nią będzie rządził, nie było czasu myśleć. Teraz chodziło o to, żeby Polska była, żeby miała należyte granice i pomyślne położenie zewnętrzne – wspominał w swych pamiętnikach Roman Dmowski.

Traktat ostatecznie przywracał Polsce niepodległość. Jednak odzyskanie zagarniętych niegdyś przez zaborców ziem nie było wcale łatwe. W Wersalu toczyły się wielodniowe dyskusje między innymi na temat przywrócenia Polsce dostępu do morza, czy też włączenia Śląska w granice Rzeczypospolitej.

Ostatecznie utworzono Wolne Miasto Gdańsk, pod nadzorem Ligii Narodów, z własnym rządem, konstytucją i polityką gospodarczą. Włączono je jednak do polskiego obszaru celnego, Polska mogła korzystać z portu gdańskiego. O przynależności państwowej Górnego Śląska, Warmii i Mazur miały zadecydować przeprowadzone tam plebiscyty.

Nowy ład w Europie

Traktat wersalski został zawarty podczas paryskiej konferencji pokojowej, która trwała od 18 stycznia 1919 do 21 stycznia 1920.

Najważniejszą
Premier Wielkiej Brytanii Lloyd George, premier Włoch Vittorio Orlando, premier Francji Georges Clemenceau, prezydent USA Wodrow Wilson. Fot.: wikipedia/domena publiczna

– Pół roku bez mała trwały debaty delegatów 27 państw, wśród których liczył się jedynie głos elity, zwycięskich mocarstw: Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji, w mniejszym stopniu Włochów, reszta grała rolę halabardników – opowiadał dr Janusz Osica.

Najważniejszą rolę w konferencji odgrywała tzw. "wielka czwórka" – premier Wielkiej Brytanii Lloyd George, premier Włoch Vittorio Orlando, premier Francji Georges Clemenceau, prezydent USA Wodrow Wilson.
W trakcie konferencji narodziła się także międzynarodowa organizacja – Liga Narodów mająca strzec światowego ładu i zapobiegać kataklizmom takim jak właśnie zakończona I wojna śiatowa.

Krótkotrwała stabilizacja

Zawarte ustalenia miały zagwarantować w Europie pokój. Powstały nowe państwa, wyznaczono nowe granice Węgier, Rumunii, Austrii, Czechosłowacji, Niemiec, II RP i ZSRS. Jednak nadzieje na stabilizację w Europie Środkowej okazały się złudne.
Dojście do władzy w Niemczech nacjonalistów oraz objęcie przez Hitlera stanowiska kanclerza w 1933 roku sprawiły, że sytuacja polityczna w Europie zaczęła się komplikować.

mk

Czytaj także

Georges Clemenceau zwany "starym tygrysem"

Ostatnia aktualizacja: 24.11.2013 07:00
Dandys paryski, uwodziciel kobiet, znakomity jeździec i strzelec, przyjaciel artystów. Taki był Georges Clemenceau, premier Francji.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Bitwa pod Verdun - piekło na ziemi

Ostatnia aktualizacja: 21.02.2017 06:08
W trwającej niespełna rok bitwie po obu stronach frontu zginęło, zostało rannych lub wziętych do niewoli nawet 700 tys. żołnierzy. Wydarzenia roku 1916 przeszły do historii jako "piekło Verdun".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Woodrow Wilson – prezydentura w obliczu wojny

Ostatnia aktualizacja: 08.01.2018 06:05
Ustanowił wiele precedensów: jako pierwszy prezydent USA przemawiał przez radio, zainaugurował regularne konferencje prasowe oraz wybrał się z wizytą dyplomatyczną do Europy. Woodrow Wilson musiał pogodzić naturę idealisty z koniecznością interwencji zbrojnych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Plan Dawesa

Ostatnia aktualizacja: 09.04.2014 06:00
90 lat temu Międzynarodowa Komisja Reparacyjna, realizując postanowienia Traktatu Wersalskiego, przedstawiła dokument w sprawie rozłożenia odszkodowań wojennych nałożonych na Niemcy po I wojnie światowej.
rozwiń zwiń