Historia

Jean-Paul Sartre. Bał się, że straci wolność

Ostatnia aktualizacja: 15.04.2022 05:39
Cała jego twórczość jest walką o zabicie w sobie drobnomieszczanina. Tak bardzo do tego dążył, że odmówił nawet przyjęcia literackiej Nagrody Nobla. 
Jean Paul Sartre, Buenos-Aires (Argentyna), Wikipediadp
Jean Paul Sartre, Buenos-Aires (Argentyna), Wikipedia/dp

Jean-Paul Sartre, filozof egzystencjalista i pisarz zmarł 15 kwietnia 1980 roku.

– Był to człowiek dobry, pełen prawdziwej życzliwości dla ludzi, ciekaw świata i ludzi – mówił o filozofie Jerzy Lisowski, krytyk literacki. – Jednocześnie niezwykle gwałtowny i wzgardliwy wobec tych, których nie lubił. Miał prawo do tej wzgardy i nienawiści, bo sam siebie nienawidził najbardziej. Nienawidził w sobie drobnomieszczanina.

Literackie zapędy

– Sartre właściwie do końca życia uważał się za pisarza, chociaż także był redaktorem – podkreślał krytyk i pisarz Wojciech Natanson w 1980 roku. – Był on połączeniem filozofa z pisarzem.


Posłuchaj
10:46 Portret pisarza.mp3 Portret pisarza – Jean Paul Sartre, mówią: krytyk Wojciech Natanson oraz tłumacz Jerzy Lisowski. (PR, 20.03.1980)

 

System filozoficzny Sartre’a według Natansona streszczają dwie książki: "Byt i nicość" oraz "Egzystencjalizm jest humanizmem". Jego filozofia oczywiście przenikała do wszystkich jego utworów, nie tylko typowych rozpraw filozoficznych, np. do dramatu "Mucha".Zdaniem, które streszcza filozofię Sartre’a jest: "Istnienie wyprzedza istotę i sprawuje nad nią zwierzchnictwo".

Egzystencjalizm jako kierunek filozoficzny był wyjątkowo przesiąknięty literaturą. Powieści – manifesty egzystencjalistyczne pisali obok Sartre’a, także Albert Camus i Miguel de Unamuno.

Posłuchaj dyskusji na temat powiązań między powieściami a filozofią Sartre’a: prof. Jerzy Szacki, dr Andrzej Kasia, dr Tadeusz Mrówczyński.


Posłuchaj
19:01 Miedzy literaturą a filozofią.mp3 Między literaturą a filozofią – prof. Jerzy Szacki, dr Andrzej Kasia, dr Tadeusz Mrówczyński, aud. Jana Owsińskiego z cyklu "Polemiki filozoficzne". (PR, 22.11.1977)

 

Jean-Paul

Nz: Jean-Paul Sartre i Simone de Beauvoir pod pomnikiem Balzaca (ok. 1920), źr. Archiwum Gallimard w Paryżu, Wikipedia/dp

Sartre po polsku

W latach 60. Sartre podupadł na zdrowiu z powodu nałogowego zażywania amfetaminy i nadużywania alkoholu. Głośna stała się jego odmowa przyjęcia literackiej Nagrody Nobla za autobiograficzną powieść "Słowa" w 1964 roku. Sartre uzasadnił tę decyzję tym, że żaden człowiek nie powinien być "uwieczniony" za życia. Odmówił także przyjęcia Legii Honorowej i profesury w Collège de France. Uważał, że wszystkie te honory ograniczyłyby jego wolność.

– Pojechałem do niego zrobić wywiad do gazetki studenckiej, przyjął mnie niezwykle serdecznie i miło – mówił tłumacz Jerzy Lisowski, który poznał Sartre’a w 1945 roku. – Potem zetknąłem się z nim po 12 latach, kiedy pojechałem robić numer francuskiej "Twórczości" i poprosiłem go o duży tekst. Napisał tekst olbrzymi 100-stronnicowy – "Marksizm i egzystencjalizm", który był punktem wyjścia do jego następnej książki "Krytyka rozumu dialektycznego".

Tekst początkowo nie był znany we Francji, ponieważ najpierw został wydany w polskim tłumaczeniu. – Jest to znakomity pisarz i uważam, że jego wielka rola polityczna, myśliciela, przywódcy pokolenia przysłoniło trochę pisarza – podkreślał Jerzy Lisowski.

Zafascynowany polską literaturą

W 1962 roku Jerzy Lisowski przeprowadził z Jean-Paulem Sartre’em i jego towarzyszką życia Simone de Beauvoir podczas ich wizyty w Polsce wywiad. Zapytany o plany pisarskie Sartre powiedział:

– Sztuki piszę dość rzadko, jedynie wtedy, kiedy odczuwam potrzebę, na razie tej potrzeby nie czuję, będę zajmował się Flaubertem, potem będę kontynuował "Krytykę dialektycznego rozumu", a później chciałbym napisać małe opowiadanie o charakterze społeczno-literackim dotyczącym naszego dzisiejszego stosunku do świata – zdradzał w 1962 roku Jean-Paul Sartre.

– W literaturze polskiej znajduję coś w rodzaju odrodzenia problemu literackiego – mówił filozof. – Literatura jest zjawiskiem złożonym, które zakłada w samym wnętrzu dzieła cały szereg dystansów, planów i sporów. Wy mieliście straszną historię wojny i trudny okres powojenny. Ludzie tacy, jak np. Brandys przeżyli cały ten okres, kiedy dziś tworzą to wszystko odbija się w ich dziele.

Posłuchaj
09:17 wywiad z Sartre'em.mp3 Wywiad z Jean Paulem Sartre’em i jego towarzyszką życia - Simone de Beauvoir przeprowadzony podczas ich wizyty w Polsce przez tłumacza wielu książek Sartre’a – Jerzego Lisowskiego. (PR, 29.06.1962)

 

Poglądy Sartre'a

W 1972 wylew krwi do mózgu pozbawił Sartre'a wzroku. Poważna choroba nie zahamowała jednak jego działalności: swoje książki i artykuły dyktował, wciąż prowadził debaty i angażował się politycznie. Przez wiele lat wspierał politykę ZSRR, racjonalizując działania komunistów czy nawet usprawiedliwiając wielki terror. Pod koniec życia określił się jednak jako anarchista.

Posłuchaj
15:25 Dziwna wojna Sartre'a.mp3 – Sartre był typem odludka, człowieka zamkniętego w sobie – audycja  Elżbiety Skrzyneckiej "Dziwna wojna Sartre’a". (PR, 17.05.1984)

 

Zmarł 15 kwietnia 1980 w Paryżu w wieku 75 lat na obrzęk płuc. Na jego pogrzebie zebrało się 50 tysięcy osób.

mb

Czytaj także

Blaise Pascal - genialny oszczerca

Ostatnia aktualizacja: 19.06.2022 05:30
Dla rozrywki rozwiązał jeden z najtrudniejszych problemów geometrycznych i rzucił na papier myśli o najwyższych prawdach boskich i ludzkich, w których ukazał niedościgłe wzory najzręczniejszej drwiny i nieodpartej argumentacji.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Denis Diderot – odnaleziony sens życia

Ostatnia aktualizacja: 05.10.2018 06:02
- Zmory, które wisiały nad jego epoką i nad nim samym, niczym się nie różnią od tych, które nas dzisiaj dręczą. Zwłaszcza problem władzy i ingerencji religii w życie codzienne – tłumaczył aktualność myśli filozofa literaturoznawca, Jan Gondowicz.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Michel Foucault – nauczyciel wolności

Ostatnia aktualizacja: 15.10.2018 06:03
Pod koniec życia Michel Foucault w jednym z wywiadów powiedział, że większość jego książek należy czytać jako autobiografię, w której on sam jest zawarty.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kartezjusz. "Myślę, więc jestem"

Ostatnia aktualizacja: 31.03.2022 05:30
Francuski filozof swoimi poglądami, które można streścić w słynnej maksymie "myślę, więc jestem", dokonał rewolucji w sposobie myślenia Europejczyków. To od niego można liczyć dzieje nowożytnej filozofii.
rozwiń zwiń