Historia

Zofia Nałkowska – pytanie o autentyczność ludzkiego charakteru

Ostatnia aktualizacja: 10.11.2021 05:45
"Ludzie ludziom zgotowali ten los". W tej myśli pisarki zawarta jest najgłębsza ocena, na jaką można się zdobyć. Odwołująca się do istoty człowieczeństwa.
Zofia Nałkowska
Zofia Nałkowska Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

10 listopada 1884 roku urodziła się Zofia Nałkowska. Pisarka, której życie przypadło na niezwykle burzliwy czas w dziejach Polski i świata. Rewolucja 1905 roku, I wojna światowa, odrodzenie państwowości polskiej, lata kryzysów społecznych i ekonomicznych, II wojna światowa i wreszcie komunistyczna dyktatura. To wszystko pozostawiło głęboki ślad w twórczość Zofii Nałkowskiej.


Posłuchaj
00:32 Zofia Nałkowska o nagrywaniu głosu, 1953.mp3 Wielką zdobyczą na drodze walki z prawem przemijania jest utrwalanie żywego głosu ludzkiego na taśmie - mówiła Zofia Nałkowska. (PR, 1953)

 

Ewolucja

Zofia Nałkowska, urodzona 10 listopada 1884, weszła do świata literatury przebojem, jako młoda dziewczyna. – Dziewczęcy dziennik pokazuje proces dojrzewania i świadomości młodej osoby, która przymierza najrozmaitsze kostiumy i szuka sposobu na podbicie świata – mówiła na antenie Polskiego Radia Hanna Kirchner z Instytutu Badań Literackich.

Już wtedy poczyniła spostrzeżenie, które nurtowało jej bohaterki. Konflikt między naturą człowieka, a konwencją narzucaną mu przez otoczenie i społeczeństwo. Antagonizm nieraz bardzo boleśnie człowieka dotykający. Obserwując to, Nałkowska kojarzyła kulturę z pewną sztucznością, co doprowadziło do pytania o autentyczność ludzkiego charakteru.

Przełom

Momentem przełomowym w twórczości Nałkowskiej była I wojna światowa. Dostrzegła wtedy zbiorowość, czemu dała wyraz w niesłychanie odważnej, jak na tamte czasy, powieści "Hrabia Emil". Jest to analiza zjawiska wojny, jako barbarzyństwa. Instynktu zniszczenia, które tkwi w każdym człowieku, a zwłaszcza w zbiorowościach.

- Kultura wytwarza szereg konwencji propagandowych, literackich i obyczajowych, które mają ten instynkt obłaskawić i popchnąć we właściwym kierunku, czyli dla obsłużenia kolejnych nacjonalizmów – tłumaczyła gość audycji z cyklu "Portret pisarza".


Posłuchaj
17:26 nałkowska.mp3 "Portret pisarzy" - audycja przedstawiająca twórczość Zofii Nałkowskiej z udziałem Hanny Kirchner. (PR, 27.02.2009).

 

Okres II Rzeczpospolitej to diagnoza stanu rzeczy i przenikliwy ogląd wszystkiego co wielkie i wspaniałe w historycznej zdobyczy. A jednocześnie podkreślenie zagrożeń tkwiących w sienkiewiczowskiej kulturze militarnej, w której ważne jest posłuszeństwo, respekt wobec wodza i czyn bezrefleksyjny. - Nałkowska wypracowała w tym czasie nowatorski typ powieści, w którym materiał historyczny otacza refleksją filozoficzną i podsumowuje w jakiejś nadrzędnej formule antropologicznej – mówiła Hanna Kirchner.

Szczyt

Kulminacyjnym momentem twórczości Nałkowskiej są powieści "Granica" i "Medaliony". Ukazują ścisłe splecenie losu z perypetiami społecznymi i działaniami w zbiorowości ludzkiej, które wymuszają inne wzory zachowań.

- W "Medalionach" Nałkowska oddaje głos ofiarom Zagłady. Będąc prawie nieobecnym, obiektywnym słuchaczem, który nie ma prawa wypowiadać się, ponieważ sam nie przeżył tego – analizowała Hanna Kirchner.

Na dorobek Nałkowskiej składają się też pisane przez całe życie "Dzienniki", żywiołowo przedstawiające codzienny tok zdarzeń życia pisarki.

Posłuchaj, co mówiła pisarka o nagrywaniu ludzkiego głosu.

mjm

Czytaj także

Kazimierz Sosnkowski - "Szef Komendanta"

Ostatnia aktualizacja: 11.10.2020 05:55
51 lat temu, 11 października 1969, zmarł Kazimierz Sosnkowski, szef sztabu I Brygady Kadrowej, generał, który po śmierci gen. Władysława Sikorskiego został Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Piskor. Zapomniany adiutant Piłsudskiego

Ostatnia aktualizacja: 01.02.2021 05:35
Był oficerem Legionów Polskich i najbliższym współpracownikiem Piłsudskiego. Tadeusz Ludwik Piskor urodził się 1 lutego 1889 r.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Most Kierbedzia - propagandowa przeprawa

Ostatnia aktualizacja: 22.11.2021 05:40
Przez ponad 250 lat oba brzegi Wisły nie były połączone. Dlaczego zatem pierwsza stalowa przeprawa nie była dobrze przyjmowana przez samych warszawiaków?
rozwiń zwiń