X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Litwa budzi się z sowieckiego koszmaru

Ostatnia aktualizacja: 11.01.2017 06:00
- Litwa ma być, chce być i będzie państwem suwerennym we wszelkich okolicznościach, we wszystkich dziedzinach sprawowania władzy – mówił korespondentowi Polskiego Radia Vytautas Landsbergis, jeden z architektów niepodległości Litwy.
Audio
  • Prof. Bolesław Makowski mówi o odzyskaniu przez Litwę niepodległości w audycji "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Litwa" Andrzeja Sowy. (PR, 30.06.1998)
  • Ultimatum wobec Litwy - Litwa ogłosiła deklarację niepodległości (informacja radia moskiewskiego na temat ultimatum, w którym nowo wybrany prezydent Związku Radzieckiego Michaił Gorbaczow zalecił w ciągu trzech dni poinformować o środkach realizacji przyjętej przez Nadzwyczajny Zjazd Deputowanych Ludowych rezolucji w sprawie Litwy. (PR, 18.03.1990)
  • Na granicy w Ogrodnikach - przez kilka dni w okolicy przejścia granicznego między Polską a Litwą wielotysięczne tłumy z obu państw demonstrowały na rzecz niepodległości Litwy i innych republik nadbałtyckich - relacja, rozmowa z przewodniczącym Rady Najwyższej Litwy Vytautasem Landsbergisem. (PR, 26.08.1990)
  • Atak komandosów na Wilno - w piątek oddziały radzieckich wojsk wkroczyły zbrojnie do Wilna - informacja radia brytyjskiego. (PR, 13.01.1991)
  • "Wilno 1991", reportaż Andrzeja Kaczmarczyka. (PR ,15.01.2001)
Bałtycki łańcuch (23 sierpnia 1989), autor: Kusurija, źr. Wikimedia CommonsCC
Bałtycki łańcuch (23 sierpnia 1989), autor: Kusurija, źr. Wikimedia Commons/CC

11 stycznia 1990 300 tys. Litwinów wyszło na ulice Wilna, domagając się niepodległości.

Kolos na glinianych nogach

Pierwsze, częściowo wolne wybory w Polsce i obalenie muru berlińskiego dały nadzieję innym narodom bloku wschodniego na wyrwanie się spod sowieckiej dominacji. Sprzyjały temu reformy liberalizujące ZSRR, wprowadzone przez Michaiła Gorbaczowa. - Sam proces przebudowy krajów bałtyckich, jak gdyby w odpowiedzi na sygnał z Moskwy, stopniowo przekształcał się w tych republikach w ruchy na rzecz niepodległości tych państw - mówił prof. Bronisław Makowski w audycji Andrzeja Sowy "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Litwa".

Bałtycki łańcuch

Pierwsze protesty na Litwie miały miejsce już w sierpniu 1987 roku. Rok później Litwini utworzyli Ruch na rzecz Przebudowy (Sąjūdis), którego celem było najpierw wprowadzanie przemian proponowanych przez Gorbaczowa, a następnie dążenie do uzyskania przez Litwę niepodległości.
23 sierpnia 1989 w 50. rocznicę zawarcia układu Ribbentrop-Mołotow Litwę, Łotwę i Estonię połączył żywy łańcuch ludzi trzymających się za ręce. Tzw. Bałtycki łańcuch ciągnął się od Wilna przez Rygę, po Tallin. Ten akt sprawił, że na sprawę państw nadbałtyckich zwróciła uwagę społeczność międzynarodowa.

Restytucja państwa litewskiego

24 lutego 1990 odbyły się pierwsze wolne wybory w Litewskiej SRR. Zwyciężyli przedstawiciele Sąjūdisu. 11 marca 1990 Vytautas Landsbergis został przewodniczącym Rady Najwyższej Litwy, tego dnia ogłoszona została niepodległość Republiki Litewskiej.
ZSRR nie dawał jednak za wygraną. Tuż przed Wielkanocą Moskwa nałożyła de facto embargo na Litwę: wstrzymane zostały dostawy ropy naftowej i innych towarów.

Szturm na Wilno

Demonstracje
Demonstracje w mieście Szawle, 13.01.1991, autor: Rimantas Lazdynas, źr. Wikimedia Commons/CC

W rok po wileńskiej demonstracji, w nocy z 12 na 13 stycznia 1991 rozpoczęła się interwencja Specnazu. Symbolem tej agresji był szturm na wieżę telewizyjną w Wilnie. Obiektu broniła ludność litewska. - W tej operacji zabito 14 bezbronnych osób, obrońców wieży telewizyjnej. 700 osób zostało rannych - mówił prof. Makowski.

- Jeden mężczyzna z tłumu krzyknął: "Niech żyje wolność!" i wtedy oni otworzyli ogień - mówiła jedna z bohaterek reportażu Andrzeja Kaczmarczyka pt. "Wilno 1991".
Co na to Polska? - Rząd Tadeusza Mazowieckiego udzielił schronienia ministrowi spraw zagranicznych Litwy, który na wypadek sytuacji szczególnej uzyskał możliwość utworzenia ewentualnego rządu litewskiego na uchodźstwie - wyjaśniał prof. Makowski.

Demonstracja
Demonstracja (15.1.1991) Komitetu Solidarności z Litwą we Wrocławiu, po masakrze w Wilnie z 13.1.1991. Po lewej na pierwszym planie - Władysław Frasyniuk. autor: Henryk Prykiel, Dziennik Dolnośląski nr 78 (z 16.1.1991), str. 1, źr. Wikimedia Commons/CC

Rozpadający się i targany wewnętrznymi problemami ZSRR, naciskany ponadto przez państwa zachodnie, musiał uznać niepodległość Litwy. Jesienią 1993 roku żołnierze Armii Czerwonej opuścili terytorium tego państwa.

Posłuchaj materiałów Polskiego Radia o odzyskaniu przez Litwę niepodległości.

bm

Komentarze1
aby dodać komentarz
casial2016-01-11 13:55 Zgłoś
Piłsudski wezwał gen. Lucjana Żeligowskiego i rozkazał mu "przygotować bunt". (cytat) Komentarz: Podczas tej rozmowy, zwracając się do gen. Lucjana Żeligowskiego, używał imienia Stanisław. Wprowadzało to zamieszanie "pojęciowe" wśród oficerów obecnych przy tej rozmowie, i niejasności w interpretacji intencji w kręgach będących w "żywych "kontaktach" z siedzibą "komisji post-wersalskiej" rezydującej w Spa (Belgia). Podobnego "tricku" użył Marszałek zwracając się do Antoniego Ledóchowskiego : (miał powiedzieć) Panie Kapitanie ( w rzeczywistości miał stopień porucznika C.K Armii (jeszcze)) pojedzie Pan w moim imieniu do Tczewa i "porozmawia" Pan z "rodakami" (chodziło o p. Antoniego Garnuszewskiego, Matwiejewicza i sp-kę). Oni ze mną chca rozmawiać "po rosyjsku", z Panem będa musieli rozmawiać "po polsku"

Czytaj także

Bunt Żeligowskiego - Polacy wkraczają do Wilna

Ostatnia aktualizacja: 09.10.2019 06:02
– Ani państwa koalicji, ani Liga Narodów, ani rząd, ani społeczeństwo polskie nie rozumieją sprawy Litwy. Wszyscy chcą pokoju i nikogo ani Litwa, ani Wilno nic nie obchodzą – mówił w 1920 roku marszałek Józef Piłsudski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zdradzeni po zdobyciu Wilna

Ostatnia aktualizacja: 17.07.2019 06:08
- Kiedy wydawało się, że wszystko jest na jak najlepszej drodze, nastąpiły pamiętne wydarzenia 17 lipca 1944 roku. Gen. "Wilk" Krzyżanowski został aresztowany z całym sztabem, bo nie chciał podporządkować się gen. Berlingowi – wspominał uczestnik bitwy o Wilno Jan Morelewski.
rozwiń zwiń