Historia

Zofia Romanowiczowa – dobra dusza Galerii Lambert

Ostatnia aktualizacja: 28.03.2022 05:45
– Zosia była nad wyraz wrażliwą membraną. Jej uczucia, wrażenia, lęk i pewność wielkiego nieszczęścia nad nami wiszącego znajdował wyraz w jej wierszach. Dla mnie były czymś niezmiernie istotnym i ważnym. Uczyłam się ich na pamięć – wspominała aktorka Zofia Rysiówna.
Zofia i Kazimierz Romanowiczowie w swoim ówczesnym paryskim mieszkaniu, przy rue Debelleyme - wrzesień 1998 fot. WikipediaccMariusz Kubik.
Zofia i Kazimierz Romanowiczowie w swoim ówczesnym paryskim mieszkaniu, przy rue Debelleyme - wrzesień 1998 fot. Wikipedia/cc/Mariusz Kubik.

28 marca 2010 roku w Lailly-en-Val zmarła Zofia Romanowiczowa – pisarka, tłumaczka, eseistka i czołowa postać polskiej emigracji.

– Tak mi się ułożyły losy, że żyję daleko od kraju. Mogłam tutaj [we Francji – red.] po wojnie osiedlić się, kończyć studia, wychodzić za mąż, rodzić dzieci i starzeć się. Tu zapewne umrę, ale język polski pozostał moją właściwą ojczyzną – mówiła na antenie Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.

Posłuchaj
15:25 zofia romanowiczowa____5675_95_iv_tr_0-0_108721391d23099c[00].mp3 Zofia Romanowiczowa, audycja z cyklu "Biografia dźwiękowa". (PR, 3.06.1995)

Piekło Ravensbrück

Zofia Romanowiczowa - z domu Górska - urodziła się w Radomiu w 1922 roku. Do Francji rzuciły ją losy wojenne. Na początku 1941 roku, jako uczestniczka konspiracji antyhitlerowskiej, została aresztowana przez Gestapo.

Przeżyła piekło Ravensbrück. W obozie obudził się w niej talent pisarski, nazywano ją Homerem obozu. – Zetknęło nas umiłowanie poezji. Zosia była nad wyraz wrażliwą membraną. Jej uczucia, wrażenia, lęk i pewność wielkiego nieszczęścia nad nami wiszącego znajdował wyraz w jej wierszach. Dla mnie były czymś niezmiernie istotnym i ważnym. Uczyłam się ich na pamięć – wspominała inna więźniarka obozu, aktorka Zofia Rysiówna.

Droga od poezji do prozy

Po wyzwoleniu obozu przez aliantów w maju 1945 roku trafiła do Włoch. Tam kontynuowała naukę w liceum założonym przez II Korpus Armii Polskiej. Pod wpływem poznanego w Rzymie Melchiora Wańkowicza zajęła się prozą. W utworach: "Przejście przez Morze Czerwone", "Szklana kula", czy "Łagodne oko błękitu" eksploatowała wątki biograficzne, szczególnie przeżycia więzienno-obozowe.

Drugim nurtem twórczości Zofii Romanowiczowej była problematyka emigracji, próba zakorzenienia się na nowej ziemi, wzbogacona o wątki psychologiczne w relacjach kobieta-mężczyzna i matka-dziecko. Najbardziej w Polsce znany z tych utworów, to opublikowana w 1958 roku powieść "Baśka i Barbara". Stawia tam pytania kluczowe dla kolejnych pokoleń emigrantów. O wychowanie dzieci i zachowanie tożsamości narodowej, języka i tradycji.

Ośrodek wolnego słowa

Po zdanej w 1946 roku maturze przeniosła się do Francji, gdzie studiowała filologię romańską na uniwersytecie w Paryżu. Dwa lata później poślubiła Kazimierza Romanowicza, księgarza, wydawcę i byłego żołnierza II Korpusu - uczestnika walk o Monte Cassino.

Razem stworzyli jeden z najważniejszych ośrodków polskiej emigracji na obczyźnie po II wojnie światowej - księgarnię i wydawnictwo Libella oraz położoną na paryskiej wyspie św. Ludwika Galerię Lambert.  Naszym zadaniem i celem było rozprowadzanie wolnego słowa na całym świecie, kiedy ono nie istniało w Polsce. Robiliśmy wszystko, żeby książki docierały do Polski  wspominał Kazimierz Romanowicz  staraliśmy się, żeby Libella nie była tylko przedsiębiorstwem, ale też domem.

 Zofia Romanowiczowa była dobrym duchem tych nieodżałowanych instytucji. To ona organizowała wernisaże i stwarzała tą jedyną w swoim rodzaju atmosferę, która w galerii panowała  mówiła na antenie PR korespondentka Radia Bis w Paryżu Małgorzata Smorąg.

mjm

Czytaj także

Jan Winczakiewicz - wybitna postać powojennej emigracji

Ostatnia aktualizacja: 06.03.2016 12:39
Był jednym z najwybitniejszych emigracyjnych poetów i malarzy. Urodził się 95 lat temu, 6 marca 1921.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Natalia Gorbaniewska - wielki przyjaciel Polski

Ostatnia aktualizacja: 26.05.2014 06:00
26 maja 1936 urodziła się Natalia Gorbaniewska - rosyjska poetka, dysydentka, dziennikarka i tłumaczka literatury polskiej. Była wiernym przyjacielem Polski i Polaków.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Proces taterników. Skazani za "Kulturę"

Ostatnia aktualizacja: 09.02.2022 05:40
"Wejście w porozumienie z obcą organizacją w celu działania na szkodę państwa polskiego" – tak brzmiał zarzut wobec osób, które przez zieloną granicę polsko-czechosłowacką przemycały wydawnictwa paryskiego Instytutu Literackiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jerzy Giedroyc - twórca paryskiej "Kultury"

Ostatnia aktualizacja: 14.09.2017 05:40
14 września 2000 zmarł Jerzy Giedroyc. Portal Polskieradio.pl przedstawia postać Redaktora w specjalnym serwisie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Artyści na celowniku bezpieki. Służby PRL inwigilowały Wojciecha Młynarskiego

Ostatnia aktualizacja: 31.01.2022 13:53
Wojciech Młynarski, jako kolejny polski artysta, znalazł się w katalogu osób rozpracowywanych przez służby PRL. Instytut Pamięci Narodowej umieścił informację o inwigilacji artysty przez Służbę Bezpieczeństwa w ramach ostatniej aktualizacji katalogu osób obserwowanych przez bezpiekę. 
rozwiń zwiń