Historia

78. rocznica deportacji krymskich Tatarów

Ostatnia aktualizacja: 18.05.2022 05:30
18 maja 1944 roku rozpoczęła się deportacja Tatarów krymskich do Azji Środkowej. W ramach tej akcji przesiedlono blisko 200 tys. osób.
Pomnik upamiętniający deportację Tatarów krymskich w mieście Sudak (12.08.2010)
Pomnik upamiętniający deportację Tatarów krymskich w mieście Sudak (12.08.2010) Foto: Lystopad, źr. Wikimedia Commons/CC

Tatarzy zamieszkiwali Krym od XIII wieku. Od 1783 roku półwysep był integralną częścią Rosji. Szansę na zmianę tej sytuacji Tatarzy dostrzegli dopiero w 1917 roku.

- Po rewolucji październikowej Tatarzy krymscy próbowali utworzyć własne, niezależne państwo – mówił gość audycji Krystyny Bednarz.


Posłuchaj
14:10 tatarzy krymscy___pr iii 129850_tr_0-0_12167481140fdc08[00].mp3 Audycja Krystyny Bednarz poświęcona Tatarom krymskim. (PR, 6.09.1993)

 

Kres tym marzeniom przyniosło zajęcie Krymu przez Armię Czerwoną w 1920 roku. Mieszkańców półwyspu, w tym Tatarów, nie ominął żaden z koszmarów wprowadzania komunizmu: masowe mordy, głód, przymusowa kolektywizacja rolnictwa, wynaradawianie i niszczenie kultury, brutalne rozprawy z religią (również z muzułmańskimi duchownymi).

Społeczność krymską podzieliła niemiecka okupacja. Po strasznych doświadczeniach z bolszewizmem, część krymskich Tatarów uznała zajęcie półwyspu przez Wehrmacht w 1941 roku za szansę na normalizację, a nawet uzyskanie niepodległości. Z drugiej strony: wielu Tatarów wstąpiło do sowieckiej partyzantki działającej na półwyspie. Wierność tych ostatnich nie przeszkadzała Stalinowi uznać całej ludności tatarskiej za kolaborantów.

- To była inicjatywa Ławrientija Berii - słyszymy w audycji z 1993 roku. - Tatarzy byli deportowani do Azji Środkowej i na Sybir, a w ich miejsce osiedlano Rosjan i Ukraińców.

Wywożono wszystkich: mężczyzn, kobiety i dzieci. Deportowanych traktowano w nieludzki sposób. Dochodziło do zbrodni, jak ta na Morzu Azowskim, gdzie umyślnie na pełnym morzu zatopione zostały łodzie z tatarskimi wysiedleńcami na pokładzie.  

Tatarzy trafiali głównie za Ural oraz do Uzbeckiej i Kazachskiej SRR. Przez długie lata nie mogli wrócić do swojej ojczyzny.

- Jeszcze w czasach Związku Radzieckiego formalnie Tatarom pozwalano wracać, a faktycznie robiono wszystko, by oni nie wracali - słyszymy w audycji.

Możliwość powrotu przyniósł dopiero rozpad ZSRR. Dziś Tatarzy stanowią ok. 12 proc. populacji półwyspu. Po wybuchu protestów na Ukrainie w 2013 roku, Tatarzy jednoznacznie opowiadali się za pozostaniem Krymu w składzie państwa. Najgłośniejsze protesty w związku z tym odbyły się w marcu 2014 roku.

Posłuchaj audycji poświęconej krymskim Tatarom.

bm

Czytaj także

Wojna krymska – upadek Świętego Przymierza

Ostatnia aktualizacja: 04.10.2021 05:30
Trzyletnia wojna krymska doprowadziła do upadku Świętego Przymierza i ostatecznie pogrzebała idee Kongresu Wiedeńskiego. Rozpoczął się w ten sposób proces, prowadzący do rekonstrukcji sojuszy i kształtowania się nowego układu sił w Europie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Krym – półwysep z burzliwą historią

Ostatnia aktualizacja: 08.04.2022 05:40
Historia półwyspu nad Morzem Czarnym jest burzliwa i uwikłanych jest w nią wiele państw. W krymskiej Jałcie Józef Stalin w 1945 roku dzielił Europę, a w 1954 roku Nikita Chruszczow oddał Krym radzieckiej Ukrainie. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kim są polscy Tatarzy? Cofnąć się trzeba do XIII wieku

Ostatnia aktualizacja: 12.03.2022 05:40
343 lata temu, 12 marca 1679, król Jan III Sobieski nadał Tatarom wsie: Kruszyniany, Nietupa, Łużany i część Poniatowicz. Jednak tatarskie osadnictwo jest znacznie wcześniejsze, a historia polskiej społeczności potomków Mongołów znacznie bogatsza.
rozwiń zwiń