X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Józef Garliński - numer 121421

Ostatnia aktualizacja: 14.10.2018 06:15
- W Nowym Jorku, kiedy zobaczono numer obozowy na moim ramieniu, uznano mnie za Żyda. Gdy powiedziałem, że byłem Polakiem więzionym w Auschwitz - nie dawano mi wiary.
Audio
  • Józef Garliński o pisaniu, badaniach i Enigmie. (BBC, 1979)
  • Rozmowa Eugeniusza Romiszewskiego z Józefem Garlińskim - autorem wydanej w Londynie książki pt. "Polska w II wojnie światowej". (RWE, 1983)
Józef Garliński w czasie wykładu w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, październik 1990
Józef Garliński w czasie wykładu w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, październik 1990Foto: PAP/Andrzej Rybczyński

Józef Garliński, oficer Komendy Głównej AK, więzień Auschwitz i długoletni prezes Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie urodził się 105 lat temu, 14 października 1913, w Kijowie. Do niepodległej Polski przybył dopiero w 1920 roku. Jego ojciec Jarosław był majorem kawalerii Wojska Polskiego. W 1926 roku został uczniem Korpusu Kadetów w Rawiczu, z którego po dwóch latach musiał odejść z powodu szybko rozwijającej się gruźlicy. Ze względu na stan zdrowia podjął na nowo naukę w gimnazjum sanatoryjnym "Szarotka" w Zakopanem. Po zakończeniu leczenia został przyjęty do Gimnazjum Humanistycznego im. Adama Asnyka w Kaliszu, gdzie w 1934 roku zdał maturę. W latach 1934-1935 odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, a następnie rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, które przerwała wojna.

Wojna

W kampanii wrześniowej w 1939 roku uczestniczył jako podporucznik rezerwy 1. Pułku Szwoleżerów. Przed pójściem na front, 4 września, wziął ślub z Irlandką Eileen Short. Walczył pod Krasnobrodem, Kowalowem, Suchowolą i Jacnią na Lubelszczyźnie, gdzie odniósł rany. Jego ojciec, major rezerwy Jarosław Garliński, który również uczestniczył w kampanii wrześniowej, był więziony w Starobielsku i w 1940 roku został zamordowany przez NKWD, najprawdopodobniej w Charkowie. Józef po powrocie z niemieckiej niewoli wrócił do Warszawy, gdzie włączył się w działalność konspiracyjną. W kontrwywiadzie ZWZ, a później Armii Krajowej zajmował się m.in. tzw. wywiadem więziennym, czyli kontaktami z osobami przetrzymywanymi przez Gestapo. Był również kierownikiem Wydziału Bezpieczeństwa Komendy Głównej AK. Równolegle uczęszczał na tajne komplety i w 1942 roku ukończył rozpoczęte przed wojną studia.

Numer 121421

20 kwietnia 1943 pomyłkowo został aresztowany zamiast Tadeusza Garlińskiego, z zawodu inżyniera radiomechanika, poszukiwanego przez Gestapo w związku z tajną produkcją aparatów radiowych w Warszawie. Osadzono go na Pawiaku, a następnie wywieziono do obozu Auschwitz, gdzie został oznaczony numerem 121421. Później więziony był w Neuengamme i jego filiach, gdzie ostatecznie w podobozie Ludwigslust doczekał końca wojny 4 maja 1945. Niemcy do końca nie wiedzieli o pomyłce i o tym, jak ważną dla polskiego podziemia osobę uwięzili.

AUSCHWITZ - ZOBACZ SERWIS SPECJALNY POLSKIEGO RADIA >>>>>

Żona Józefa - Eileen, przeżyła wojnę w okupowanej stolicy, pracując konspiracyjnie dla Delegatury Rządu i biorąc udział w Powstaniu Warszawskim jako sanitariuszka. Po wojnie szczęśliwie spotkali się w Londynie – Józef postanowił nie wracać do okupowanego przez Sowietów kraju, a Eileen zdecydowała się na wyjazd.

Na emigracji

Prawdziwą pasją Józefa Garlińskiego stało się jednak pisarstwo historyczne. Opublikował blisko dwadzieścia książek, w tym kilka wydań obcojęzycznych. Zaczynał od wspomnień "Dramat i Opatrzność" z 1961, "Matki i żony" z 1962 i okupacyjnych opowiadań "Ziemia" z 1964 oraz dwóch książek zbliżonych do eseju historycznego "Między Londynem a Warszawą", 1966 i "Politycy i żołnierze", 1968.

Prawdziwy rozgłos przyniosła mu jednak praca "Oświęcim walczący" na temat obozowego ruchu oporu w KL Auschwitz. Jej pierwsze fragmenty były drukowane w 1970 roku na łamach paryskich "Zeszytów Historycznych". Trzy lata później Garliński obronił w języku angielskim jako pracę doktorską w London School of Economics and Political Science monografię oświęcimskiej konspiracji, zatytułowaną "Fighting Auschwitz" ("Oświęcim walczący"). Książka ukazała się legalnie w Polsce dopiero w 1992 roku.

Kolejnymi pozycjami w dorobku Garlińskiego były "Ostatnia broń Hitlera" z 1977, "Enigma" z 1979, "Szwajcarski korytarz" z 1981, "Polska w drugiej wojnie światowej" z 1982 i "Niezapomniane lata" z 1987 roku. Garliński drukował także w prasie emigracyjnej. Jego książki były w Polsce bardzo trudno dostępne lub wręcz zakazane.

Józef Garliński był zapraszany przez liczne uczelnie na świecie. Prowadził wykłady historyczne m.in. w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii, walczył z powszechnym na Zachodzie przekonaniem, że Polacy nie byli więzieni w Auschwitz.
Za swoją twórczość Garliński otrzymał szereg nagród, m.in. w 1974 roku nagrodę Fundacji Jurzykowskiego i Związku Pisarzy na Obczyźnie za najlepszą książkę polską wydaną poza krajem - "Oświęcim walczący".

Józef Garliński współpracował również z Radiem Wolna Europa, przygotowując dla Rozgłośni Polskiej szereg audycji historycznych i literackich. Bodaj najważniejszy był cykl "Walki i prace Armii Krajowej", dokumentujący działalność zbrojną Polskiego Państwa Podziemnego.

Posłuchaj audycji "Walki i prace Armii Krajowej" w serwisie Polskiego Radia - Radia Wolności >>>

47 lat na obczyźnie

Józef Garliński pierwszy raz przyjechał do Polski wiosną 1990 roku. Miało to miejsce wkrótce po śmierci jego żony Eileen. Tablica upamiętniająca jej bohaterską postawę podczas okupacji hitlerowskiej znajduje się w katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie.

W latach 90. Józef Garliński wydał w wolnej Polsce swoją ostatnią książkę - wspomnienia "Świat mojej pamięci". W jej zakończeniu napisał: "Okrutna przeszłość przeminęła. Przebaczamy i prosimy o przebaczenie. Powtarzam te piękne słowa, bo sam cudem wyrwałem się z kręgu przemocy i nienawiści.

Kustosz pamięci

W 1990 roku decyzją ministra kultury i sztuki utworzona została Międzynarodowa Rada Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, składająca się z wybitnych znawców problematyki II wojny światowej, obozów koncentracyjnych i holokaustu. Józef Garliński został jej członkiem w 1993 roku. Dzięki zbiórce pieniędzy przeprowadzonej przez niego wśród Polonii angielskiej możliwe było otwarcie w bloku nr 11 stałej ekspozycji "Obozowy i przyobozowy ruch oporu w KL Auschwitz" .

Dwa lata później, 25 maja 1995, Józef Garliński został uhonorowany Krzyżem Oświęcimskim. 9 października ambasador RP udekorował Józefa Garlińskiego w Londynie Krzyżem Komandorskim Polonia Restituta z Gwiazdą. Było to dla niego - obok wojennego krzyża Virtuti Militari - najcenniejsze odznaczenie. W 2003 roku Józef Garliński został uhonorowany przez IPN tytułem Kustosza Pamięci Narodowej.

Józef Garliński, był współtwórcą Polskiego Ośrodka Społeczno-Kulturalnego w Londynie oraz prezesem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie i profesorem Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie. Zmarł w Londynie 29 listopada 2005.

Posłuchaj archiwalnych dźwięków o Józefie Garlińskim >>>

mf

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Trybunał w Norymberdze - rozliczenie z nazizmem

Ostatnia aktualizacja: 01.10.2017 06:01
8 sierpnia 1945 cztery mocarstwa okupujące Niemcy powołały Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze w celu ukarania zbrodniarzy wojennych. Oskarżonym postawiono cztery główne zarzuty: udział w spisku w celu popełnienia zbrodni międzynarodowej, zbrodnie przeciwko pokojowi, zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości. Wyroki zapadły 1 października 1946.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wspomnienia z Auschwitz

Ostatnia aktualizacja: 19.01.2015 13:44
Przejmujące świadectwa ludzi kultury – pisarzy, dziennikarzy – którzy przeżyli obóz zagłady.
rozwiń zwiń