Historia

Kajetan Koźmian – zapominany klasyk

Ostatnia aktualizacja: 31.12.2015 06:01
Poeta doczekał się surowej oceny historyków literatury, którzy uznali go za obskuranta, wstecznika, pozbawionego talentu rymotwórcę. Przy tym za ciasnego dogmatyka, z uporem zwalczającego nową myśl romantyczną w imię klasycystycznych norm i prawideł estetycznych. Czy słusznie?
Audio
  • Kajetan Koźmian - sylwetka poety w audycji z cyklu "Szkic do portretu" (PR, 05.03.1981)
Kajetan Koźmian, Wikimedia Commonsdomena publiczna
Kajetan Koźmian, Wikimedia Commons/domena publiczna

31 grudnia 1771 urodził się Kajetan Koźmian, polski poeta, publicysta i pamiętnikarz.

W historii literatury częste są przypadki, kiedy to pisarz, niegdyś ogromnie popularny i ceniony, traci z czasem swoją pozycję w hierarchii literackiej i świadomości społecznej. Zaczyna być oceniany krytycznie, a jego dorobek dyskryminowany.

Klasycznym przykładem takiej ewolucji sądów jest Kajetan Koźmian, autor sławnych niegdyś ód napoleońskich, poematów i wierszy okolicznościowych. Zacięty wróg romantyzmu i Adama Mickiewicza. Przywódca tzw. grupy pseudoklasyków warszawskich w latach 20. XIX wieku. Podzielił on zresztą los innych twórców z czasów Księstwa Warszawskiego, jak Kanterbery Tymowski, Franciszek Wężyk, Jan Paweł Woronicz, czy Cyprian Godebski, których działalność na polu literatury została przyćmiona przez poezję wielkich romantyków.

Kajetan Koźmian doczekał się jednak najsurowszej oceny historyków literatury, którzy uznali go za obskuranta, wstecznika, pozbawionego talentu rymotwórcę. Przy tym za ciasnego dogmatyka, z uporem zwalczającego nową myśl romantyczną w imię klasycystycznych norm i prawideł estetycznych.

Niektórzy współcześni badacze oświecenia usiłują wydobyć na światło dzienne fakty obalające dotychczasowe, zbyt jednostronne sądy na temat Koźmiana. Podkreśla się, że był on w swoich czasach wzorem poety-obywatela, kreowanego niemal przez społeczeństwo epoki napoleońskiej na reprezentanta nadziei, dążeń i nastrojów narodu.

Udział poety w politycznym życiu kraju był bezsporny. Wielokrotnie deklarował swoją patriotyczną postawę i osobiste zaangażowanie w wydarzenia dla całego społeczeństwa najistotniejsze.

Jednakże poetycka twórczość Koźmiana wydaje się już niemożliwa do wskrzeszenia w świadomości społecznej. Dwa największe jego dzieła, poematy "Ziemiaństwo polskie" i "Stefan Czarniecki", wzorowane na antycznych utworach Wergiliusza ukazały się już po sukcesie "Pana Tadeusza", który do dziś stanowi nieprześcigniony w poezji polskiej wzór epiki.

Twórczość Koźmiana została zapomniana. Pozostała jedynie pamiątką po pewnym pokoleniu. Świadectwo tytanicznej pracy nad formalną doskonałością dzieła.

Sam Koźmian natomiast na trwałe wszedł do historii, jako autor niezwykle barwnych, znakomicie napisanych pamiętników, obejmujących swoim zakresem schyłek XVIII i początek XIX wieku. W dziele tym znaleźć można wiele świetnych portretów ludzkich, zapisów ważnych wydarzeń i przemyśleń autora, które do dziś stanowią cenne źródło dla badaczy historii, kultury i obyczajów minionej epoki.

Czytaj także

Stanisław Barańczak: poeta musi mówić prawdę

Ostatnia aktualizacja: 26.12.2020 06:00
- Nie odrzucam polityki czy spraw społecznych jako tematu wiersza, raczej staram się zawsze widzieć je jako fragment wszystkich tych uwikłań, w których się człowiek znajduje - mówił poeta Stanisław Barańczak.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Krzysztof Kamil Baczyński - poeta, który zamienił pióro na karabin

Ostatnia aktualizacja: 01.08.2018 06:05
- Krzysztof Kamil Baczyński nie uważał poezji za swoje powołanie. Jego wielkim pragnieniem było zostać żołnierzem - wspominał Bogdan Deczkowski, powstańczy dowódca poety.
rozwiń zwiń