Historia

Jan Łaski – pierwszy polski kodyfikator prawa

Ostatnia aktualizacja: 19.05.2020 05:50
- W czasach działalności Jana Łaskiego istniał ruch kodyfikacji praw, zebrania w jedną księgę podstawowych zasad funkcjonowania ustroju i państwa, do których można było się odwoływać - mówił o "Statucie Łaskiego" prof. Janusz Tazbir na antenie Polskiego Radia.
Audio
  • "Jan Łaski i jego statuty" - audycja Elizy Bojarskiej z cyklu "Z dziejów parlamentaryzmu". (PR, 7.11.1993)
Jan Łaski, źr. Biblioteka NarodowaWikimedia Commonsdp
Jan Łaski, źr. Biblioteka Narodowa/Wikimedia Commons/dp

19 maja 1531 roku zmarł Jan Łaski, prymas, kanclerz wielki koronny, twórca pierwszego polskiego kodeksu praw – "Statutu Łaskiego".

Pochodził z średnio zamożnej rodziny szlacheckiej. Dopiero jego działalność wydźwignęła ród Łaskich do pozycji magnackiej.

- Badacze zarzucają mu ustępliwość wobec własnej rodziny i to, że torował im drogę do majątków i godności. Uważano też, że prowadził zbyt miękką politykę wobec Turcji – wyjaśniał prof. Janusz Tazbir w audycji Elizy Bojarskiej z cyklu "Z dziejów parlamentaryzmu". 

Pierwszy po królu

Jako sekretarz królewski brał udział w misjach dyplomatycznych. W 1503 roku otrzymał godność kanclerza, co równało się z przyznaniem mu szerokich uprawnień w dziedzinie polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa: uczestniczył między innymi pracach nad konstytucją Nihil Novi i traktatem krakowskim, który określał podległość lenną Prus względem Polski.

Największe zasługi położył jednak w kwestii prawodawstwa. Przyczynił się do pierwszej w historii kraju kodyfikacji prawa. W 1506 roku ukazał się tzw. Statut Łaskiego. Należy jednak podkreślić, że opracowanie kodeksu było zasługą kancelistów podległych kanclerzowi.

- Był człowiekiem bardzo zajętym, dygnitarzem, który opatrzył własnym nazwiskiem zbiór praw – wyjaśniał historyk.

Wielka miłość, wielki zawód

Łaski był gorliwym zwolennikiem kontrreformacji. Przeciwdziałał rozszerzaniu się wpływów luterańskich i kalwińskich w Polsce. Liczył, że schedę po nim przejmie jego bratanek, również Jan, którego przygotowywał do przejęcia po sobie godności prymasowskiej i najwyższych urzędów w państwie. Bratanek wybrał jednak inną drogę: został protestantem. Jego działalność w Polsce i na zachodzie Europy uczyniły z młodszego Jana Łaskiego najsłynniejszego polskiego przedstawiciela reformacji.

- Bratanek był wielką miłością i wielkim zawodem starego prymasa - mówił prof. Janusz Tazbir.

Posłuchaj audycji.

bm

Czytaj także

Biskup Werner - śmierć średniowiecznego dyplomaty

Ostatnia aktualizacja: 05.02.2020 05:00
Jeden z najważniejszych hierarchów kościelnych z czasów początku rozbicia dzielnicowego Polski, został zamordowany przez możnowładcę Bolestę. Możliwe, że śmierć ta była elementem większej politycznej gry.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Franciszek Krasiński – tolerancyjny biskup

Ostatnia aktualizacja: 10.04.2018 06:00
Złoty wiek w dziejach Polski to zasługa nie tylko Jagiellonów, ale i światłych urzędników. Jednym z nich był biskup krakowski, który w imię interesu państwa nie obawiał się działać wbrew Stolicy Apostolskiej.
rozwiń zwiń