X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Nicolas de Condorcet – filozof rewolucji francuskiej

Ostatnia aktualizacja: 17.09.2016 06:07
- Jako filozof wszedł do świata polityki. Jako polityk przegrał, lecz śmierć zamienił w zwycięstwo swej filozofii – pisał Stanisław Salmonowicz w książce "Sylwetki spod gilotyny".
Audio
  • Przyczyny i konsekwencje rewolucji francuskiej - audycja Hanny Marii Gizy z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego". (PR, 12.07.2014)
  • Przerwana rewolucja 1789 roku - audycja Andrzeja Sowy z cyklu "Historia na opak". Gośćmi programu są dr Janusz Osica i prof. Janusz Tazbir. (PR, 26.05.1995)
Portret Nicolasa de Condorcet, fot. WIkimedia Commonsdomena publiczna
Portret Nicolasa de Condorcet, fot. WIkimedia Commons/domena publiczna

17 września 1743 urodził się Marie-Jean-Antoine-Nicolas de Caritat, markiz de Condorcet. Ten wybitny francuski matematyk i filozof niewiele, poza mnogością imion i tytułem, odziedziczył po swoich przodkach.

Kontynuator myśli Oświecenia

Nicolas de Condorcet, być może największy umysł rewolucyjnej Francji, już w młodości dał się poznać jako genialny matematyk. Twórca koncepcji "matematyki społecznej" (próby oparcia nauk społecznych na zdobyczach geometrii) pełnił funkcję sekretarza francuskiej Akademii Nauk.

Znajomość z najwybitniejszymi umysłami epok otworzyła przed Condorcet świat filozofii. Rozpoczął walkę na rzecz panowania rozumu, przeciw przesądom i ciemnocie.

Jean D’Alembert, Anne Robert Turgot, Jan Jakub Rousseau, Denis Diderot, czy Voltaire - w 1789 roku, momencie wybuchu rewolucji francuskiej, żaden z nich nie żyje. Nicolas de Condorcet w ich imieniu czynnie angażuje się w wir rewolucyjnego chaosu.

Rewolucjonista-filantrop

Od samego początku pisał, przemawiał i działał. Widząc nadchodzące zagrożenia nawoływał do umiaru, systematycznego działania i budowy solidnych fundamentów. Sprzeciwiał się rozwiązaniom gwałtownym i skrajnym.

W 1791 roku wszedł w skład Zgromadzenia Prawodawczego. Cieszył się ogólnym autorytetem, nie nadawał się jednak na przywódcę mas. Cechowała go surowa moralność, niechęć do bogactwa i prostota w obejściu. Reprezentował wszystkie cechy prawdziwego demokraty, dla którego hasła Liberté-Égalité-Fraternité były czymś więcej niż zwykłym sloganem propagandowym.

Jednak rewolucjonista Condorcet nadal chciał pozostać filantropem i przyjacielem całej ludzkości. Dążył do utworzenia idealnego ustawodawstwa i postulował stworzenie nowego systemu kształcenia przyszłych pokoleń.

To nie mogło się udać. Między innymi do niego Maximilien de Robespierre skierował swe głośne słowa: "Obywatele, wy chcecie rewolucji bez rewolucji".

"Uczenie" pogmatwana konstytucja

Nicolas de Condorcet za punkt honoru postawił sobie przygotowanie nowej konstytucji. Nie był to jednak projekt udany. Jakiś czas później Napoleon Bonaparte załamywał ręce nad dziełem filozofa. Sam mówił, że konstytucje należy pisać krótko i niejasno. Projekt autorstwa Condorceta liczył 402 artykuły, a zaczynał się pełną wzniosłego patosu preambułą.

Żyrondyści

W dobie Konwentu (1792-1795) Condorcet związał się politycznie z grupą polityków skupioną wokół Brissota de Warwille i salonu pani Roland. Żyrondyści, jak ich nazywano, wyrażali interesy szerokich mas mieszczaństwa, zwalczających arystokrację i władzę królewską.

Wkrótce rozpoczęli zbrojną krucjatę przeciwko feudalnym monarchom Europy. Klęski na froncie doprowadziły do utraty zaufania społeczeństwa. Władzę przejęli żądni krwi Jakobini. Dni polityków żyrondy, tym samym Condorceta, były policzone.

Testament filozoficzny

Nastąpiła fala proskrypcji, aresztowań i egzekucji. Condorcet przez całą jesień i zimę 1793 roku ukrywał się w Paryżu. W czasie, gdy rewolucja wchodziła w okres największego terroru filozof w trudnych warunkach pisał swoje największe dzieło "Szkic obrazu postępu ducha ludzkiego poprzez dzieje".

W swoim testamencie filozoficznym pisał: "Od czterech lat nie miałem ani jednej idei, ani jednej pasji, która nie miałaby na celu wolności mego kraju. Zginę jak Sokrates i Sidney dlatego, że jej służyłem, nie chcąc nigdy brać udziału w intrygach i namiętnościach partyjniactwa, które ją rozszarpały".

Dzieło Condorceta ujawnia utopię mentalności rewolucyjnej. W tym dziele swoje najwyższe ukoronowanie znalazła idea postępu w historii. Condorcet podsumował cały dorobek filozofii Oświecenia. Przewidywał powstanie w przyszłości państwa idealnego – republiki liberalnej i tolerancyjnej. Nigdy też nie potępił rewolucji. Wierzył, że zwycięży, ale oczyszczona z terroru.

Sua sponte, czyli z własnej woli

W marcu 1794 roku Condorcet nie chciał dłużej się ukrywać. Według przekazu ostatniej nocy usiadł w karczmie w podparyskim Clamart, mając ze sobą jedynie truciznę i tomik wierszy łacińskiego poety. Tam aresztowany, lecz nierozpoznany przez miejscowych rewolucjonistów, trafił do więzienia w Bourg-la-Reine. 28 marca 1794 popełnił w celi samobójstwo.

Dzień po jego śmierci aresztowano Dantona i Desmoulinsa. Robespierrowi zostały jeszcze nieco ponad cztery miesiące życia.

Rewolucja trwała i pożerała własne dzieci.

Dowiedz się więcej o rewolucji francuskiej słuchając archiwalnych audycji Polskiego Radia.

mjm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Maximilien de Robespierre – poszedł o krok za daleko

Ostatnia aktualizacja: 28.07.2019 06:09
"Terror bez cnoty jest zgubny, cnota bez terroru jest bezsilna" - tak tłumaczył swoją działalność w czasie rewolucji francuskiej Maximilien de Robespierre.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ludwik XVI – człowiek, którego jedyną winą było to, że został królem

Ostatnia aktualizacja: 21.01.2018 06:05
Był władcą, który nie sprostał wymaganiom czasów, w których przyszło mu żyć. Rewolucja 1789 roku zmiotła go z tronu i zaprowadziła na gilotynę. Jej pocałunek poczuł 225 lat temu, 21 stycznia 1793.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Georges Danton - rewolucja pożera własne dzieci

Ostatnia aktualizacja: 26.10.2016 06:44
Danton był jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci Rewolucji Francuskiej. Z jednej strony wybitny polityk i patriota, a z drugiej demagog i skorumpowany człowiek.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Bastylia – znienawidzony symbol absolutyzmu

Ostatnia aktualizacja: 14.07.2019 06:42
Zbudowana przez Karola V twierdza zyskała międzynarodową sławę w czasie Rewolucji Francuskiej. Zdobycie Bastylii 14 lipca 1789 przez lud Paryża stało się jednym z symboli rewolucji.
rozwiń zwiń