X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Józef Dowbór-Muśnicki – dowódca Powstania Wielkopolskiego

Ostatnia aktualizacja: 25.10.2019 07:10
Karierę dowódcy zwycięskiej insurekcji przerwał konflikt z Piłsudskim i kontrowersyjna postawa w dobie wojny polsko-bolszewickiej. Człowiek, który sprowadził do kraju żołnierzy I Korpusu Polskiego i przywrócił Rzeczpospolitej Wielkopolskę za życia nie doczekał się żadnego polskiego odznaczenia wojskowego. Order Orła Białego przyznał mu pośmiertnie dopiero 19 grudnia 2018 roku prezydent Andrzej Duda. Generał urodził się 152 lata temu, 25 października 1867 roku.
Audio
  • Gen. Józef Dowbor-Muśnicki - audycja Andrzeja Sowy. (PR, 11.11.1994)
  • Na historycznej wokandzie - gen. Józef Dowbor- Muśnicki. (PR, 1997)
Józef Piłsudski podczas wizyty w Poznaniu 27 października 1919. Z lewej: gen. Józef Dowbor-Muśnicki, z prawej mjr Bolesław Wieniawa-Długoszowski
Józef Piłsudski podczas wizyty w Poznaniu 27 października 1919. Z lewej: gen. Józef Dowbor-Muśnicki, z prawej mjr Bolesław Wieniawa-DługoszowskiFoto: Dopmena publiczna/źr. Centralne Muzeum Wojskowe

Błyskotliwa kariera malowanego konwertyty

Przyszedł na świat w majątku Garbów koło Sandomierza. Pochodził ze starego szlacheckiego rodu wywodzącego się z Litwy. W wieku 14 lat zdecydował się pójść w ślady o dekadę starszego brata Konstantego i rozpocząć karierę wojskową. Wstąpił do petersburskiego Korpusu Kadetów.

- Dowbór-Muśnicki przeszedł drogę typową dla ludzi jego pokolenia, pokolenia urodzonego po klęsce Powstania Styczniowego – wyjaśniał dr Maciej Łętowski, który w audycji Andrzeja Sowy z cyklu "Na historycznej wokandzie" wcielił się w rolę obrońcy.

Droga awansu w carskim wojsku była dla katolików zamknięta. Z tego powodu Dowbór-Muśnicki przeszedł na kalwinizm (według innych: tylko podawał się za kalwina). Polskie pochodzenie i wyznanie wymusiły na nim wzmożoną pracę nad samym sobą.

- Był człowiekiem bardzo pracowitym i inteligentnym – oceniał prof. Marian Marek Drozdowski, gość audycji Katarzyny Jankowskiej "Ludzie niepodległości".

Służył w carskiej armii podczas wojny rosyjsko-japońskiej i na frontach I wojny światowej. Walki z Niemcami i Austriakami przyniosły mu szybki awans z rangi pułkownika na generała.

I Korpus Polski

Na skutek rewolucji lutowej w 1917 roku zaistniały warunki dla tworzenia nowych polskich formacji wojskowych w rosyjskiej armii. Powstał Naczelny Polski Komitet Wojskowy, który tworzenie nowej jednostki, I Korpusu Polskiego, powierzył Dowbor-Muśnickiemu. Chaos w Rosji narastał. Po wybuchu rewolucji bolszewickiej, generał ogłosił neutralność wobec stron wojny domowej. Ten stan nie utrzymał się jednak długo. Żołnierze I Korpusu Polskiego zostali zaatakowani przez Gwardię Czerwoną. Starcie zakończyło się polskim zwycięstwem.

Wkrótce Niemcy i bolszewicy podpisali pokój brzeski, a oddziały Dowbór-Muśnickiego zostały otoczone przez niemiecką armię, która okupowała zachodnie gubernie Rosji. Piłsudczycy związani z Polską Organizacją Wojskową próbowali nakłonić generała do walki z Niemcami. On jednak nie chciał się na to zgodzić, prawdopodobnie w obawie przed masakrą swoich oddziałów. Peowiacy dokonali nawet nieudanego puczu wojskowego i przejęcia dowództwa nad Korpusem. W maju 1918 roku Dowbór- Muśnicki zdecydował się przekazać Korpus.

- W tym czasie nikt w miarę rozumny nie postrzegał Rady Regencyjnej jako czegoś więcej niż marionetki – podkreślał dr Janusz Osica, który w audycji Andrzeja Sowy wcielił się w rolę oskarżyciela. – Dowbór-Muśnicki miał alternatywę, mógł powierzyć los swoich żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej i dołączyć do wojsk ententy walczących z bolszewikami.

Decyzja wiązała się z rozformowaniem Korpusu, ale z drugiej strony oznaczała powrót ponad 20 tys. żołnierzy polskich na polskie ziemie.

Powstanie – najjaśniejsza karta

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zgłosił się do Wojska Polskiego. Granice odrodzonej Rzeczpospolitej płonęły. 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu wybuchło Powstanie Wielkopolskie, którego uczestnicy domagali się powrotu ziem zaboru pruskiego do Polski.

Dowbór-Muśnicki, doświadczony generał znany ze swoich endeckich sympatii, wydawał się naturalnym kandydatem na głównodowodzącego powstania w Wielkopolsce, w której zwolennicy Romana Dmowskiego cieszyli się największym poparciem. Według niektórych historyków, Piłsudski liczył, że nielubiany przez niego, proendecki generał poniesie porażkę.

- Organizowanie i dowodzenie armią powstańczą podczas Powstania Wielkopolskiego dało generałowi miejsce w panteonie polskich dowódców – oceniał dr Janusz Osica.

Generał szybko zorganizował liczącą 100 tys. żołnierzy Armię Wielkopolski. Jego talent dowódczy przyczynił się do zwycięstwa w Powstaniu. Piłsudski powierzył Dowbor-Muśnickiemu dowództwo nad Frontem Wielkopolskim – związkiem taktycznym, którego celem miało być osłanianie zachodnich granic Polski.

Kontrowersyjna postawa

Gwoździem do politycznej i wojskowej trumny generała była jego postawa w czasie wojny polsko-bolszewickiej. 7 sierpnia 1920 roku generał odmówił Piłsudskiemu przyjęcia dowodzenia  nad frontem południowowschodnim. Bolszewickie hordy parły na zachód, stolica była zagrożona. Decyzja o nieprzyjęciu dowództwa nad wojskiem w chwili groźby utraty państwowości graniczyła ze zdradą.  

- Ta decyzja zszokowała nawet politycznych przyjaciół Dowbór-Muśnickiego – podkreślał prof. Rafał Habielski w rozmowie z red. Andrzejem Sową.

Zaraz po wojnie Piłsudski przeniósł generała w stan spoczynku. Dowbor-Muśnicki osiadł w Wielkopolsce. Zamieszkał pod Poznaniem, gdzie zajmował się gospodarstwem. Nie mieszał się do polityki, z wyjątkiem zamachu majowego, kiedy gotów był organizować wyprawę na pomoc legalnym władzom w Warszawie.

Córki – ofiary okupantów

Za życia nigdy nie otrzymał żadnego polskiego odznaczenia wojskowego. Zmarł 26 października 1937. Przy dolnej części jego nagrobka stoją dwie urny. Jedna wypełniona jest ziemią z Palmir. Tam w 1940 roku została rozstrzelana przez Niemców Agnieszka, córka generała. Druga zawiera ziemię katyńską – tam zginęła z rąk Sowietów jego druga córka, Janina Lewandowska.

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Tadeusz Malinowski - adiutant generała Hallera

Ostatnia aktualizacja: 14.07.2019 06:00
14 lipca 1888 urodził się Tadeusz Malinowski, generał, żołnierz Legionów Polskich, organizator Błękitnej Armii i Armii Ochotniczej w 1920 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tadeusz Rozwadowski - główny strateg bitwy warszawskiej

Ostatnia aktualizacja: 18.10.2019 06:20
Był jednym z najwybitniejszych dowódców dwudziestolecia. Po zwycięskiej bitwie warszawskiej, drogi jego i Józefa Piłsudskiego rozeszły się. Generał i Marszałek stanęli po przeciwnych stronach barykady podczas zamachu majowego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Komitet Narodowy Polski - gabinet nieistniejącego państwa

Ostatnia aktualizacja: 15.08.2019 07:00
Organ, który narodził się, by przejąć kierownictwo nad powstającą na Zachodzie polską armią, stał się wkrótce swoistym rządem nieistniejącego jeszcze państwa polskiego, który cieszył sie wsparciem państw Ententy. To jego przedstawiciele kładli podpis pod postanowieniami traktatu wersalskiego. Dziś 102. rocznica powstania Komitetu Narodowego Polskiego.
rozwiń zwiń