X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Strajk w KWK "Piast"- najdłuższy strajk stanu wojennego

Ostatnia aktualizacja: 28.12.2019 06:10
Przez dwa tygodnie 650 metrów pod ziemią ponad tysiąc górników protestowało przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego. Ich strajk zakończył się po dwóch tygodniach, 28 grudnia 1981.
Audio
  • Wspomnienia Stanisława Trybusia, fragment audycji Marzanny de Latour "Grudzień 81 - kronika wydarzeń". (PR, 14.12.2001)
  • Janusz Pioskowik wspomina szósty dzień pod ziemią, fragment audycji Marzanny de Latour "Grudzień 81 - kronika wydarzeń". (PR, 20.12.2001)
  • Życie codzienne 650 metrów pod ziemią w czasie strajku, wspomnienia Janusza Pioskownika, audycja Marzanny de Latour z cyklu "Grudzień 81 - kronika wydarzeń". (PR, 21.12.2001)
  • Audycja propagandowa Polskiego Radia z czasów stanu wojennego. Zawiera fragmenty rozmów telefonicznych żon, dzieci i sąsiadów górników ze strajkującymi w "Piaście". (PR, 29.12.1981)
Bieruń, 14.12.2016. Historyczna rekonstrukcja wydarzeń z 14 grudnia 1981 roku, 14 bm. w kopalni Piast w Bieruniu.
Bieruń, 14.12.2016. Historyczna rekonstrukcja wydarzeń z 14 grudnia 1981 roku, 14 bm. w kopalni Piast w Bieruniu.Foto: PAP/Andrzej Grygiel

Wszystko zaczęło się 14 grudnia o godzinie 13. To wtedy górnicy pierwszej zmiany na wieść o zatrzymaniu Eugeniusza Szelągowskiego, zastępcy przewodniczącego Komisji Zakładowej "Solidarności", i przewodniczącego KZ "Solidarności" Przedsiębiorstwa Robót Górniczych z Mysłowic Stanisława Dziwaka, zdecydowali się pozostać pod ziemią.

Przed stanem wojennym

Porozumienia z sierpnia 1980 roku otworzyły drogę do powstawania struktur "Solidarności" w  bieruńskiej kopalni. Przewodniczącym związku w zakładzie został Wiesław Zawadzki. Wkrótce niemal 4 tysiące spośród 7 tys. pracowników kopalni przyłączyło się do NSZZ. Stosunki między dyrekcją, kierownictwem PZPR w zakładzie i przedstawicielami "Solidarności" układały się poprawnie. Dowodem na to może być to, że miesiąc przed wprowadzeniem stanu wojennego w "Piaście" założono samorząd pracowniczy.

"Państwo podziemne"

Wszystko zmienił stan wojenny. Eugeniusz Szelągowski został zatrzymany przez ZOMO w drodze do "Piasta", gdzie miał nadzieję rozpocząć akcję strajkową. W odpowiedzi jeden z górników, Stanisław Trybuś, przekonał kolegów z pierwszej zmiany do pozostania pod ziemią, na poziomie 650 metrów. Później dołączyli do nich górnicy z drugiej wachty. Do bieruńskiej kopalni zbliżały się już oddziały ZOMO.

src="http://static.prsa.pl/3ab8a157-2f35-48fb-bac0-16cf62734030.file"

Początkowo obie strony konfliktu próbowały załagodzić sytuację. Dyrektor kopalni, Czesław Gelner, przekonywał górników do zakończenia strajku, został jednak wygwizdany. Z kolei przedstawiciele strajkujących udali się na powierzchnię, żeby negocjować warunki zawieszenia strajku. Gdy jednak przekazali górnikom, że kwestia uwolnienia Szelągowskiego zostanie rozpatrzona z chwilą, gdy w kopalni zapanuje spokój. Taka deklaracja ze stron władz wojskowych tylko rozsierdziła górników. Ostatnią próbę negocjacji podjął Jeremiasz Sitek, pracownik kopalni i członek PZPR. Przekonywał, że trzeba podporządkować się stanowi wojennemu. W odpowiedzi usłyszał, że stan wojenny jest na górze, a tutaj, pod ziemią jest zupełnie inne państwo.

Dwa tygodnie strajku

Przedstawiciele strajkujących postanowili pozostać z górnikami pod ziemią. Spędzili tam dwa tygodnie, podobnie jak połowa z dwóch tysięcy ich kolegów, którzy rozpoczęli strajk. Protest był dobrowolny, każdy mógł wyjechać na powierzchnię, kiedy uznał to za stosowne.

Strajkująca załoga była rozrzucona po wielu kilometrach podziemnych korytarzy. Codzienność pod ziemią opisywał w swoim dzienniku Janusz Pioskowik.

- Od godziny 10 zaczynamy organizować dzienny tryb postępowania. Tworzą się brygady do obchodów ścian. Reszta kolegów zajmuje się czymś, żeby wolny czas minął jak najszybciej. Odbywają się rozgrywki w szachy, cymbergaja. Układają wiersze, skecze i piosenki – przytaczał na antenie Polskiego Radia fragmenty relacji Janusz Pioskowik. - Nadchodzą dalsze informacje ze świata, m.in. że  ambasador PRL w Waszyngtonie prosi władze amerykańskie o azyl polityczny, RFN wystąpiło o zwrot długów zaciągniętych przez rząd polski. Jaruzelski oświadcza, że nasz kraj nie jest w stanie teraz spłacić odsetek z tej sumy, a co dopiero ją samą.  Fala strajku włoskiego. Całkowicie zatrzymana jest pomoc Zachodu dla Polski. W drodze do Polski jest wysłannik papieża, jadący na rozmowy z prymasem Józefem Glempem. To trochę nas podbudowało. Myśleliśmy, że wszystko idzie w dobrym kierunku.

"Tatuś, co my mamy robić?"

Nie szło. Większość ze strajków w 25 kopalniach Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego upadła. Pozostania pod powierzchnią nie ułatwiała działalność władz na górze. Rozważano różne sposoby zakończenia strajku. W grę wchodziło nawet użycie gazu obezwładniającego.

Wojskowy wojewoda katowicki, gen. Roman Paszkowski wiedział, że górników mogą przekonać duchowni. Na mediację między władzą a górnikami zgodził się bp Herbert Bednorz pod warunkiem, że po zakończeniu strajku wobec uczestników nie zostaną wyciągnięte konsekwencje.

Dzień przed Wigilią wstrzymane zostały dostawy żywności. Problemem było też to, że nie pozwalano na wymianę zużytych lamp. Życie pod ziemią stawało się coraz trudniejsze.

Najważniejsza była jednak presja psychologiczna. Górnikom pozwalano na kontakt telefoniczny z rodzinami. Władze zastraszały żony i dzieci strajkujących. Nakazywano im przekazywanie kłamstw dotyczących sytuacji na powierzchni. W Archiwum Polskiego Radia zachowały się przejmujące nagrania rozmów dzieci ze strajkującymi ojcami. Posłuchaj.  

Zaskakująca decyzja sędziego

W drugi dzień świąt Bożego Narodzenia górnicy zaczęli rozważać przerwanie strajku. 28 grudnia o godz. 18 ostatni górnicy opuścili poziom 650 m, który przez dwa tygodnie był ich domem. Mimo zapewnień władzy o niewyciąganiu konsekwencji wobec strajkujących, wkrótce zatrzymano 18 uczestników protestu. Jedenastu internowano, siedmiu zostało postawionych w stan oskarżenia.

12 maja 1982 przed sądem wojskowym w Katowicach zapadł wyrok w sprawie siedmiu górników strajkujących w „Piaście”. Prokuratorzy, por. Bogdan Pikala i por. Janusz Brol, zażądali dla organizatorów strajku od 15 do 10 lat więzienia. Niespodziewanie przewodniczący składu sędziowskiego, kpt. Józef Medyk, uniewinnił wszystkich oskarżonych. Uznał, że materiał dowodowy jest zbyt wątły, by wydać inny wyrok. Po ogłoszeniu wyroku rozentuzjazmowana sala zaczęła intonować "Jeszcze Polska nie zginęła…".

Radość siedmiu górników nie trwała długo. Jeszcze tego samego dnia zostali zatrzymani przez Służbę Bezpieczeństwa i internowani. Konsekwencje ponieśli też inni uczestnicy strajku. Dyscyplinarnie zwolniono około 1000 pracowników kopalni.

Z dokumentów odnalezionych po latach wynika, że komunistyczne władze planowały pacyfikację kopalni. Przygotowano szczegółowe plany interwencji milicji i wojska, a także użycia wozów bojowych i broni palnej. Prawdopodobnie fakt strajkowania pod powierzchnią ziemi uniemożliwił te plany i sprawił, że górnicy uniknęli losu zabitych kolegów z kopalni "Wujek".

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Pacyfikacja kopalni "Wujek". Tragedia, której nie można zapomnieć

Ostatnia aktualizacja: 16.12.2016 19:00
- Śmierć górników oznaczała na Śląsku porzucenie jakichkolwiek złudzeń co do istoty ustroju PRL, co do intencji. Górnicy w "Manifeście Lipcowym" czy w "Wujku" nie wyobrażali sobie, że milicja będzie do nich strzelała na terenie ich zakładu pracy. To był niewyobrażalny szok. To była również tragedia rodzin, tragedia niezakończona wraz ze śmiercią najbliższej osoby - mówił Grzegorz Majchrzak przypominając, że ginący górnicy to w wielu przypadkach byli jedyni żywiciele rodzin. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

36. rocznica pacyfikacji kopalni "Wujek"

Ostatnia aktualizacja: 16.12.2017 08:43
36 lat temu, 16 grudnia 1981 roku, podczas pacyfikacji kopalni Wujek w Katowicach zginęło dziewięciu górników a 23 zostało rannych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Jedna z najtragiczniejszych kart w powojennej historii Polski"

Ostatnia aktualizacja: 16.12.2017 17:53
W Katowicach uczczono pamięć ofiar pacyfikacji kopalni "Wujek" z 16 grudnia 1981 roku. Pod pomnikiem poległych górników kwiaty złożyła wicepremier Beata Szydło, odczytano też list od prezydenta.
rozwiń zwiń