X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Bitwa pod Korsuniem – zgubne skutki hetmańskiego pijaństwa

Ostatnia aktualizacja: 26.05.2019 06:00
Gdyby nie skłonność hetmana Potockiego do sięgania po kieliszek, największa kozacka rebelia być może nie rozpoczęłaby się od dwóch poważnych klęsk Rzeczypospolitej.
Audio
  • Gawęda prof. Władysława Czaplińskiego na temat bitew pod Żółtymi Wodami i Korsuniem z cyklu "Glosa do Trylogii". (PR, 15.06.1972)
Spotkanie Tuhaj-beja z Chmielnickim na obrazie Juliusza Kossaka.
Spotkanie Tuhaj-beja z Chmielnickim na obrazie Juliusza Kossaka.Foto: Wikipedia/domena publiczna

26 maja 1648 doszło do klęski wojsk polskich pod Korsuniem. Zbuntowani Kozacy pod wodzą Bohdana Chmielnickiego rozbili oddziały hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Potockiego, a jego samego przekazali w jasyr.

Między doświadczeniem a butą

Od początku 1648 roku tliło się na terenach dzisiejszej Ukrainy powstanie kozackie Chmielnickiego. Człowiekiem, który odpowiadał za to, żeby stłumić bunt w zarodku był hetman wielki koronny Mikołaj Potocki.

Magnat miał już doświadczenie w walce z Kozakami, to on zadał 11 lat wcześniej decydujący cios buntownikom kozackim Pawła Pawluka w bitwie pod Kumejkami. Przeciwnikowi nie pomogła wówczas pięciokrotna przewaga liczebna. Nic dziwnego, że Potocki spodziewał się, że i tym razem do stłumienia rebelii wystarczą niewielkie siły. "Nie dobywszy broni, strachem samym wojnę skończę" przekonywał w liście króla Władysława IV.

- Zdecydował się Mikołaj Potocki rozpocząć kampanię, od początku zresztą źle pomyślaną. Podzielił swoje i tak szczupłe siły. Posłał przodem swojego syna, Stefana Potockiego, w towarzystwie doświadczonego żołnierza Stefana Czarnieckiego. Przy czym oddział ten miał się jeszcze podzielić – mówił prof. Władysław Czapliński w radiowej gawędzie z cyklu "Glosa do Trylogii". Posłuchaj audycji.

Wojsko polskie ruszyło lądem. Kozacy rejestrowi, czyli ci, którzy otrzymywali żołd od Rzeczpospolitej, popłynęli łodziami Dnieprem.

Pod Żółtymi Wodami

Po tygodniowym marszu oddział lądowy starł się z kozacko-tatarskimi siłami Bohdana Chmielnickiego pod Żółtymi Wodami. Bitwa toczyła się ze zmiennym szczęściem przez dwa tygodnie. Chmielnicki miał przewagę liczebną, ale jego wojsko – zwłaszcza Tatarzy – byli gorzej uzbrojeni. Zmianę układu sił przyniosło dopiero przeciągnięcie przez Chmielnickiego Kozaków rejestrowych na swoją stronę.

Polacy pojęli, że sytuacja staje się beznadziejna. Wynegocjowano możliwość wycofania się do głównych sił. Rozejm okazał się pułapką. Polski tabór został rozbity przez wojska Chmielnickiego, a Stefan Czarniecki dostał się do tatarskiej niewoli. Pierwsza bitwa między siłami Rzeczpospolitej i powstańcami Chmielnickiego zakończyła się kompletną klęską wojsk koronnych.

Odwrót pod Korsuń

Tymczasem główne siły hetmana parły powoli na spotkanie z przednią strażą pod dowództwem jego syna, Stefana Potockiego. Wieści o klęsce pod Żółtymi Wodami dotarły 18 maja, co skłoniło dowódcę do podjęcia decyzji o wycofaniu wojsk 60 kilometrów na północ, pod Korsuń.

- Można by się dziwić, dlaczego hetman, który tak odskoczył od Kozaków, zatrzymał się akurat tam. Po pierwsze w Korsuniu znajdowały się stare szańce, które postanowiono wykorzystać do stworzenia warownego obozu. W Korsuniu były dość znaczące zapasy żywności, które mogły być wykorzystane do zaopatrzenia wojska. Decydująca była wiadomość od księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, że jest on w stanie przyprowadzić tam swoją liczącą 6 tys. żołnierzy armię – wyjaśniał prof. Władysław Czapliński.

"Broniąc się w miejscu – pewna zguba"

Mikołaj Potocki nie był jedynym dowódcą obozującym w Korsuniu. Jego podwładnym z buławą hetmana polnego był Marcin Kalinowski. Wkrótce między dowódcami zaognił się spór. Kalinowski był zwolennikiem walnej bitwy z nieprzyjacielem przed obozem. Potocki, w obawie przed całkowitą klęską, wolał okopać się w obozie. Jego decyzję zmieniły informacje o liczebności nieprzyjaciela, które pozyskano od schwytanych Kozaków. Potocki wolał się wycofać.  

- W ciasno zakreślonym obozie nie było miejsca, na którym można było wypasać konie. W wypadku utracenia koni, groziło wojsku polskiemu całkowite unieruchomienie. Ponadto obawiano się, że Kozacy zmienią bieg małej rzeczki Roś, przepływającej obok Korsunia i pozbawią Polaków wody – wyjasniał historyk.

Polskie Kanny

Wymarsz z obozu pod Korsuniem rozpoczął się o świcie 26 maja. Hetman rozkazał zsiąść żołnierzom z koni i otoczyć tabór. Ewakuacja przebiegała bez problemu, dopóki oddziały nie zostały zmuszone do wkroczenia w gęsty las. Wąski dukt wymusił rozciągnięcie się linii wojska. Kozacy pod dowództwem Maksyma Krzywonosa przygotowali pułapkę. W leśnym wąwozie wykopali doły, w które teraz powpadały wozy taborowe. Zamieszanie w polskiej kolumnie wykorzystali ukrywający się do tej pory buntownicy.

Natarcie zamieniło się w rzeź. Sam hetman Potocki został 3 razy ranny w głowę. On i jego zastępca dostali się w jasyr, z którego wydostali się dzięki okupowi dopiero dwa lata później. Bitwa odbiła się szerokim echem w ówczesnej Rzeczypospolitej. Rozbite zostały właściwie jedyne poważne siły stacjonujące na wschodnich rubieżach kraju. Właściwie jedyną siłą zdolną przeciwstawić się buntownikom były wojska kniazia Jaremy. Grozę klęski spotęgowała wieść o śmierci króla Władysława IV.

Zgubne skutki…

Odpowiedzialność za klęskę pod Żółtymi Wodami i Korsuniem spada na barki dwóch hetmanów. Kalinowski, jako podwładny Potockiego, nie cieszył się takim posłuchem, jak przełożony. Na dodatek był krótkowidzem, co znacznie przeszkadzało mu w dowodzeniu dużymi związkami taktycznymi.

Wszystkie błędy, jakie popełnił od początku kampanii Potocki znajdują wytłumaczenie w jego skłonności do nadużywania napojów wyskokowych. W zgodnej opinii kronikarzy i pamiętnikarzy jawi się jako butny alkoholik. Chyba najdobitniej opisał Potockiego pod Korsuniem pamiętnikarz Bogusław Maskiewicz: "I diabła tam miał być dobry rząd, kiedy pan krakowski, (…) Mikołaj Potocki ustawnie się opił gorzałką, jako i w te czasy pijany w karecie siedział".

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Bohdan Chmielnicki - wróg Rzeczypospolitej, bohater Ukrainy

Ostatnia aktualizacja: 06.08.2018 06:05
- Nie on zgromadził tę beczkę prochu, która wybuchła w 1648 roku, ale on zapalił lont i on sprowadził na ojczystą ziemię najstraszliwszego przeciwnika – mówił prof. Henryk Wisner, oceniając Bohdana Chmielnickiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jan Kazimierz - król w pożodze wojny

Ostatnia aktualizacja: 22.03.2019 06:09
Na kartach "Potopu" Sienkiewicz kreuje z Jana Kazimierza postać tragiczną i heroiczną. - Na pewno był znakomitym dowódcą, królem nie był na miarę czasów - oceniał Jana Kazimierza prof. Henryk Wisner.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Iwan Mazepa – marzenia o niepodległej Ukrainie

Ostatnia aktualizacja: 02.10.2015 06:00
- Mazepa był ostatnim człowiekiem, który próbował uratować niezależność Kozaczyzny – przekonywał prof. Paweł Wieczorkiewicz na antenie Polskiego Radia.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stefan Chmielecki – szeryf polskiego Dzikiego Zachodu

Ostatnia aktualizacja: 20.02.2018 06:00
Już za życia krążyły o nim legendy. Podobno tatarskie matki straszyły nim dzieci. Pogromca Tatarów był bohaterem ludności kresów Rzeczpospolitej, pieśni o tym sokole stepów śpiewano jeszcze długo po jego śmierci.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Historia Polski bez Kresów nie istnieje

Ostatnia aktualizacja: 05.03.2016 20:06
- Polskość i Kresy są nierozerwalne. To tak, jakby mówić o naszej literaturze bez imion Adam i Juliusz - tłumaczył w Jedynce dyrektor Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego dr Jan Malicki.
rozwiń zwiń