X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Alfred Tarski – jeden z największych logików w dziejach świata

Ostatnia aktualizacja: 26.10.2018 05:30
Był filozofem, logikiem i matematykiem, który zdolał rozwiązać jeden z najpoważniejszych sporów naukowych początku XX wieku - ustalił definicję prawdy.
Audio
  • O dokonaniach Alfreda Tarskiego rozmawiali prof. Stanisław Domoradzki, prof. Marek Kordos, prof. Damian Niwiński i prof. Jan Woleński w rozmowie z Barbarą Schabowską w audycji "Sezon na dwójkę". (PR. 24.10.2013)
Alfred Tarski w 1968 r.
Alfred Tarski w 1968 r.Foto: George M. Bergman / Wikimedia / CC

Urodził się 14 stycznia 1901 roku jako Alfred Tajtelbaum w rodzinie żydowskiej. Choć rodzina praktykowała judaizm i pielęgnowała żydowskie tradycje, nie miała problemów asymilacyjnych w otoczeniu. Alfred już w dzieciństwie biegle władał polskim i rosyjskim. W 1915 roku rozpoczął naukę w Szkole Mazowieckiej - polskim gimnazjum w Warszawie. Tam poznał m.in. niemiecki, francuski, grekę, łacinę, filozofię, matematykę i logikę. W 1923 roku Alfred wraz z bratem zmienił nazwisko na "Tarski" i konwertował na katolicyzm. Zaczął także uważać się za Polaka. Nie krył również swojego patriotyzmu.

Szkoła Lwowsko- Warszawska

W 1923 roku podjął studia biologiczne na Uniwersytecie Warszawskim, ale po roku zmienił kierunek studiów na filozofię. Początek jego studiów przypadł na moment niezwykłego rozwoju filozofii w Warszawie i we Lwowie. Pod względem formacji intelektualnej Tarski był absolwentem Szkoły Lwowsko-Warszawskiej założonej przez profesora Kazimierza Twardowskiego pod koniec XIX wieku. Twardowski preferował tzw. małą filozofię, opartą na analizie pojęć, jasnym wyrażaniu myśli i unikaniu problemów, które uważano za zbyt abstrakcyjne. Ten typ filozofii w naturalny sposób sprzyjał rozwojowi logiki. Uczniami Twardowskiego byli m.in. Stanisław Leśniewski, późniejszy promotor Tarskiego, Jan Łukasiewicz i Tadeusz Kotarbiński. W 1915 roku na reaktywowanym Uniwersytecie Warszawskim profesorem został najpierw Łukasiewcz, a później Leśniewski. Był również wychowankiem szkoły matematycznej Zygmunta Janiszewskiego, który zajmował się m.in. logiką matematyczną.

- W tym czasie atmosfera w Warszawie była unikatowa na skalę światową. To się później rozniosło na wszystkie polskie uniwersytety. Dla porównania na początku lat 20. XX wieku w Polsce było aż pięć katedr logiki, a w Niemczech jedna – mówił prof. filozofii Jan Woleński w audycji Barbary Schabowskiej z cyklu "Sezon na Dwójkę" z 2013 roku.

Na czym jeszcze polegała wyjątkowość Szkoły Lwowsko-Warszawskiej? Posłuchaj w audycji.

Spór o prawdę

- Pod koniec XIX wieku przestano uważać matematykę za naukę przyrodniczą. Zaczęto zastanawiać się nad tym, gdzie w matematyce leży prawda – powiedział prof. Marek Kordos.

Dowiedz się, dlaczego matematyka przestała być uważana za naukę przyrodniczą w audycji "Sezon na Dwójkę".

Najwybitniejsi matematycy początków XX wieku – David Hilbert, Bertrand Russel - głowili się na czym polega istota matematyki i gdzie leży prawda. Polska szkoła matematyczna również postanowiła zająć się tym problemem.

Alfred Tarski zaproponował swoją definicję prawdy matematycznej.

- Tak naprawdę chodzi o prawdziwość, czyli to, kiedy możemy ustalić, czy zdanie napisane lub wypowiedziane jest prawdziwe - wyjaśnił prof. Damian Niwiński.

Tarski swoją definicję zawarł w książce "Pojęcie prawdy w językach nauk dedukcyjnych" z 1933 roku. W publikacji rozważał problem teorii poznania jako dyscypliny filozoficznej. Zdefiniował prawdę w sposób semantyczny, nawiązując do popularnej w Polsce tradycji arystotelesowskiej, tzn. takiej, która w każdej sytuacji stara się znaleźć rozsądne rozwiązanie problemu. Chciał zdefiniować prawdę w ten sposób, by rozważanie nie prowadziło do tzw. paradoksów semantycznych (jak np. w przypadku paradoksu kłamcy, który można zilustrować słowami: "czy jeśli kłamca mówi, że kłamie, to kłamie czy mówi prawdę?").

Już pod koniec lat 30. XX wieku definicja prawdy Tarskiego stała się podstawą w jednym z najważniejszych działów współczesnej logiki, czyli teorii modeli, będącej połączeniem algebry uniwersalnej i logiki. Teoria modeli znalazła bardzo częste zastosowanie nie tylko w logice, ale również w matematyce. Bez tej teorii nie dało się rozwiązać wielu problemów matematycznych.

Zrewolucjonizowanie logiki

Tarski udowodnił, że pojęcie prawdy i pojęcie dowodu w matematyce nie pokrywają się. Obecnie stanowi to fundamentalną tezę dla logiki i matematyki. Największym osiągnięciem ideowym Tarskiego było udowodnienie, że pewne pojęcia semantyczne są treściowo bogatsze od pojęć synktatycznych. Tzn., że znaczenie jednego słowa może być ważniejsze niż cała budowa zdania, w którym występuje. Np. w zdaniu "Drzwi są zamknięte, ponieważ Jan przekręcił klucz w zamku" lub "Jan przekręcił klucz w zamku, dlatego drzwi są zamknięte" najważniejsze jest to, że drzwi nie można otworzyć, a nie jak zbudowane są zdania, które to oznajmiają). Odkrycie filozofa zrewolucjonizowało sposób myślenia o systemach formalnych, czyli zbiorów zawierających niepodważalne tezy - aksjomaty - i systemy ich wnioskowania.

Na czym dokładnie polega teoria prawdy Tarskiego? Posłuchaj prof. Damiana Niwińskiego, gościa Polskiego Radia.

Dziedzictwo Tarskiego

Obecnie nie istnieje żadna poważna książka filozoficzna o pojęciu prawdy bez wzmianki o Tarskim. W 1936 roku przetłumaczono książkę Tarskiego na język niemiecki, co pomogło w popularyzacji jego teorii. Od tego czasu jego kariera rozwinęła się błyskawicznie.

Tuż przed wybuchem II wojny światowej, Tarski wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Po wojnie nie powrócił do Polski. W 1945 roku przyjął obywatelstwo amerykańskie. Wykładał logikę i matematykę na wielu prestiżowych uczelniach m.in. na Harvardzie, Uniwersytecie Nowojorskim, Princeton i Berkeley. Wizytował też różne uczelnie na świecie.

Do końca życia podkreślał swoje przywiązanie do Polski. W swoim domu chętnie gościł polskich emigrantów. Zmarł 26 października 1983 roku w Berkeley.

seb

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Blaise Pascal - genialny oszczerca

Ostatnia aktualizacja: 19.06.2018 06:07
Dla rozrywki rozwiązał jeden z najtrudniejszych problemów geometrycznych i rzucił na papier myśli o najwyższych prawdach boskich i ludzkich, w których ukazał niedościgłe wzory najzręczniejszej drwiny i nieodpartej argumentacji.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stefan Banach. Genialny matematyk i wielki patriota

Ostatnia aktualizacja: 30.04.2017 17:00
Bohaterem audycji był Stefan Banach - jeden z najwybitniejszych matematyków XX wieku, współtwórca lwowskiej szkoły matematycznej.
rozwiń zwiń