Historia

Komu zawdzięczamy pierwszą szopkę bożonarodzeniową?

Ostatnia aktualizacja: 21.12.2021 03:55
W liliowej Umbrii czy w tęczowej Granadzie, za kołem polarnym czy w indiańskiej chacie, w słonecznej Prowansji czy w krakowskim śniegu, wystrugana czy ulepiona, szopka bożonarodzeniowa wywodzi się z groty niedaleko wioski Greccio.
Bożonarodzeniowa szopka w bazylice Franciszkanów.
Bożonarodzeniowa szopka w bazylice Franciszkanów. Foto: PAP/Andrzej Grygiel
Kluczową rolę w tradycji budowania szopek odegrał św. Franciszek (ur. 1181 w Asyżu, zm. 3 października 1226 w Porcjiunkuli) włoski duchowny katolicki, średniowieczny mistyk i stygmatyk, założyciel zakonu żebraczego.
24 grudnia 1223 roku zorganizował on w Greccio pierwszą na świecie żywą szopkę bożonarodzeniową. Przedstawiała ona wnętrze stajenki betlejemskiej w naturalnej skali wraz z osobami i żywymi zwierzętami.
W znajdującej się na wysokości 750 m n.p.m. włoskiej miejscowości Greccio mieścił się klasztor franciszkański. Miejsce pod jego budowę zostało podarowane Franciszkowi przez szlachcica Jana Wetlinę. To tam, w pobliskiej grocie, Święty po raz pierwszy zbudował szopkę z okazji Wigilii Bożego Narodzenia
Św. Franciszek pragnął w ten sposób przybliżyć prostym ludziom tajemnicę zbawienia. Grotę wypełniono sianem. Braciszkowie złożyli na nim wyrzeźbioną w drzewie figurkę Jezusa, a obok niego ustawili żywego woła i osła. W postacie Świętej Rodziny wcielili się mieszkańcy Greccio. Odegrali oni na żywo scenę Bożego narodzenia.
Tomasz Celano, pierwszy biograf Świętego, pisał: „Nadszedł dzień radości, dzień wesela. Z wielu miejsc zostali wezwani bracia. Mężowie i niewiasty owej ziemi z radością przygotowywali, wedle możności, świece i pochodnie dla oświetlenia nocy, która błyszczącą gwiazdą oświetliła wszystkie dni i lata. Przybył wreszcie Święty Boży, a znalazłszy wszystko przygotowane, ucieszył się. Przygotowano żłób, kładąc w nim siano, a do groty wprowadzono wołu i osła. Prostota otoczona jest czcią, wywyższone zostaje ubóstwo, zalecona wszystkim pokora, a Greccio staje się jakby nowym Betlejem”.
Gdy w 1225 roku zmarł św. Franciszek, jego zakon kontynuował zwyczaj budowania szopek. Okazało się, że ten prosty sposób prezentowania treści ewangelicznych w szczególny sposób trafia do wiernych.
Szopki w Europie
Początkowo szopki powstawały przy klasztorach franciszkańskich, jednak z czasem tradycja ich budowania rozpowszechniła się w całej Europie. Najbardziej rozwinęła się we Włoszech, gdzie można je oglądać nie tylko w czasie Bożego Narodzenia.
W Polsce tradycja ta zapoczątkowana została u schyłku XIII wieku przez zakon franciszkanów, który w tym czasie osiedlił się w naszym kraju. Do dzisiaj szopki cieszą się dużą popularnością. Obecnie są stawiane niemal we wszystkich świątyniach.

Kluczową rolę w tradycji budowania szopek odegrał św. Franciszek z Asyżu (1181-1226), włoski duchowny katolicki, średniowieczny mistyk i stygmatyk, założyciel zakonu żebraczego.

24 grudnia 1223 roku zorganizował on w Greccio pierwszą na świecie żywą szopkę bożonarodzeniową. Przedstawiała ona wnętrze stajenki betlejemskiej w naturalnej skali, wraz z osobami i żywymi zwierzętami.


Posłuchaj
10:23 historia szopek.mp3 O historii szopek na Boże Narodzenie mówi historyk sztuki Małgorzata Kempa. Archiwalna audycja Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.

 

W znajdującej się na wysokości 750 m n.p.m. włoskiej miejscowości Greccio mieścił się klasztor franciszkański. Miejsce pod jego budowę zostało podarowane Franciszkowi przez szlachcica Jana Wetlinę. To tam, w pobliskiej grocie, Święty po raz pierwszy zbudował szopkę z okazji wigilii Bożego Narodzenia.

Franciszek pragnął w ten sposób przybliżyć prostym ludziom tajemnicę zbawienia. Grotę wypełniono sianem. Braciszkowie złożyli na nim wyrzeźbioną w drzewie figurkę Jezusa, a obok niego ustawili żywego woła i osła. W postacie Świętej Rodziny wcielili się mieszkańcy Greccio. Odegrali oni na żywo scenę narodzenia. Tomasz Celano, pierwszy biograf świętego, pisał:

"Nadszedł dzień radości, dzień wesela. Z wielu miejsc zostali wezwani bracia. Mężowie i niewiasty owej ziemi z radością przygotowywali, wedle możności, świece i pochodnie dla oświetlenia nocy, która błyszczącą gwiazdą oświetliła wszystkie dni i lata. Przybył wreszcie Święty Boży, a znalazłszy wszystko przygotowane, ucieszył się. Przygotowano żłób, kładąc w nim siano, a do groty wprowadzono wołu i osła. Prostota otoczona jest czcią, wywyższone zostaje ubóstwo, zalecona wszystkim pokora, a Greccio staje się jakby nowym Betlejem".

Gdy w 1225 roku zmarł św. Franciszek, jego zakon kontynuował zwyczaj budowania szopek. Okazało się, że ten prosty sposób prezentowania treści ewangelicznych w szczególny sposób trafia do wiernych.


Posłuchaj
18:46 O tym jak święty Franciszek szopkę betlejemską w apenińskiej grocie zgotował.mp3 O tym, jak święty Franciszek szopkę betlejemską w apenińskiej grocie zgotował - opowieść Aleksandry Stypułkowskiej. (RWE, 24.12.1967)

 

Szopki w Europie

Początkowo szopki powstawały tylko przy klasztorach franciszkańskich, jednak z czasem tradycja ich budowania rozpowszechniła się w całej Europie. Najbardziej rozwinęła się we Włoszech, gdzie można je oglądać nie tylko w czasie Bożego Narodzenia.

W Polsce tradycja ta zapoczątkowana została u schyłku XIII wieku przez zakon franciszkanów, który w tym czasie osiedlił się w naszym kraju. Do dzisiaj szopki cieszą się dużą popularnością. Obecnie są stawiane niemal we wszystkich świątyniach.

mk

Czytaj także

Otton I - świecka głowa europejskiego chrześcijaństwa

Ostatnia aktualizacja: 07.08.2017 06:07
- Nigdy imię niemieckie w Europie nie znaczyło w Europie więcej niż w X i XI wieku za saskich i pierwszych salickich cesarzy – pisał niemiecki historyk Leopold von Ranke. Posłuchaj dyskusji polskich znawców epoki.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Mikołaj - święty nie tylko od prezentów

Ostatnia aktualizacja: 24.12.2021 05:45
Przez wieki święty był otaczany żywym kultem przez katolików i prawosławnych. Dziś kojarzony jest głównie jako postać przynosząca dzieciom prezenty.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Wyspa Bożego Narodzenia. Mały punkt na mapie świata

Ostatnia aktualizacja: 24.12.2021 05:35
- Na tej wyspie jest dużo śniegu, jest zimno i jest tam bardzo dużo choinek - tak Wyspę Bożego Narodzenia wyobrażają sobie dzieci. Posłuchaj, jak naprawdę wygląda miejsce, które 378 lat temu odkrył Brytyjczyk, kpt. William Mynos.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Wigilie Adama Mickiewicza. Posłuchaj wspomnień córki poety

Ostatnia aktualizacja: 24.12.2021 05:50
W domu poety Wigilia zawsze była dniem uroczystym - oprócz oczekiwania na Boże Narodzenie świętowano urodziny i imieniny romantycznego wieszcza.
rozwiń zwiń