Historia

Święto Ofiarowania Pańskiego w dawnej Polsce

Ostatnia aktualizacja: 02.02.2019 08:01
W polskiej tradycji ludowej święto było znane pod nazwą Matki Boskiej Gromniczej. Tego dnia wierni w kościołach święcili świece, które miały chronić domy przed burzami i piorunami.
Sprzedaż gromnic w dzień Matki Boskiej Gromnicznej w Warszawie w 1926 roku.
Sprzedaż gromnic w dzień Matki Boskiej Gromnicznej w Warszawie w 1926 roku.Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Geneza święta

Przypadające na 2 lutego w Kościele Katolickim święto Ofiarowania Pańskiego jest obchodzone na pamiątkę ofiarowania małego Jezusa Chrystusa przez rodziców w świątyni. Według tradycji żydowskiej rodzice 40 dni po urodzeniu pierworodnego syna mieli zanieść go do świątyni, by symboliczne podarować Bogu to, co mieli najcenniejszego. W przypadku Jezusa Chrystusa obrzęd ten był nie tylko wyrazem wierności wobec Boga-Ojca i zasadom zapisanym w Prawie, ale także znakiem ofiarowania Bogu całej ludzkości.

Święto obchodzone jest również przez wyznawców prawosławia (15 lutego) i protestantów. Nazywane bywa również "Spotkaniem Pańskim" oraz "Oczyszczeniem Najświętszej Maryi Panny". W polskiej tradycji ludowej święto jest znane jako Matki Boskiej Gromnicznej.

Poświęcenie gromnic

Już w średniowieczu wierni tego dnia przynosili do poświęcenia woskowe świece zwane gromnicami. Świeca ozdobiona kolorową wstążką oraz przybrana zieloną gałązką symbolizowała światło wiary i łaskę Bożą. Podczas Mszy św. obserwowano palące się świece. Gdy obficie kapał z nich wosk – zima miała być jeszcze długa i mroźna. Skwiercząca się świeca miała zwiastować wiele wiosennych deszczy i letnich burz. Po obrzędzie poświęcenia świec starano się tak przynieść je do domu, by po drodze nie zgasł ogień.

Kopcenie belki

Po powrocie do domu – niezależnie od regionu Polski – podnoszono świece wysoko do góry i kopcono nią belki stropowe chaty tak, by powstał na nich znak krzyża. Wierzono, że dzięki temu zabiegowi dom ocaleje w czasie burzy. Po zgaszeniu gromnicy niekiedy połykano jej dym wierząc, że zapobiega to bólowi gardła i próchnicy zębów. Na ziemi chełmskiej opalano sobie nią końcówki włosów, uznając, że dzięki temu w taką osobę nie uderzy piorun.

Ochrona przed piorunami

W całej Polsce wierzono, że poświęcona w kościele gromnica ma moc ochrony domostwa przed burzami, piorunami i ogniem. W czasie burz stawiano zapaloną w oknie lub obchodzono z nią dom i całe obejście. Gromnice wkładano także do rąk umierającym ludziom, aby zaprowadziła ich do zbawienia. Krople zastygłego na gromnicy wosku wkładano pod fundamenty  i w szczeliny budowanego domu, by szczęście nie omijało jego mieszkańców. Poświęcone świece wykorzystywano także w trakcie różnych zabiegów medycznych.

Wierzenia związane ze świętem

Na Matki Boskiej Gromniczej miała przypadać połowa zimy. Tego dnia tradycja ludowa przedstawiała Maryję jako kroczącą przez zimowy, wiejski krajobraz i doglądającą ozimin. Ciemności miała odganiać świecą, którą także odpędzała wilki podchodzące do wiosek. Według podań tego dnia niedźwiedzie na chwilę miały budzić się w swych gawrach. Jeżeli dzień był mroźny oznaczało to, że wkrótce nadejdzie wiosna i zwierz częściowo rozwalał swoje siedlisko. Dodatnia temperatura oznaczała, że na wiosnę trzeba jeszcze poczekać, więc niedźwiedź musiał poprawić swoją gawrę.

Koniec okresu świątecznego

Święto Ofiarowania Pańskiej kończyło okres świąteczny po Bożym Narodzeniu w kalendarzu liturgicznym Kościoła Katolickiego. Był to ostatni dzień, kiedy można było śpiewać kolędy i przyjmować w domach kolędników. Corocznie 2 lutego w Warszawie odbywały się wielkie i wystawne jasełka przygotowywane przez dzeci i młodzież podsumowujące cały okres świąteczny.

Sandra Błażejewska

Źródła: Barbara Ogrodowska, Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne, wyd. 2010, Oskar Kolberg, Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce: Chełmskie (wyd.1890), Krakowskie t. I (wyd.1871), Mazowsze, t. I (wyd. 1895), Tarnowsko-Rzeszowskie (wyd.1964).

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Zapusty – staropolski karnawał

Ostatnia aktualizacja: 20.01.2019 08:00
Karnawał to czas uciech i zabaw, który trwa od święta Trzech Króli do wtorku poprzedzającego Środę Popielcową. Polskie zapusty były pełne fantazji.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Święto Jordanu - pamiątka chrztu Chrystusa

Ostatnia aktualizacja: 19.01.2019 07:00
Święto Jordanu należy do jednych z najważniejszych świąt cerkiewnych. Przez wyznawców prawosławia obchodzone jest bardzo uroczyście 19 stycznia.
rozwiń zwiń