X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Porozumienie z Cieszyna - tymczasowe wyznaczenie granicy

Ostatnia aktualizacja: 25.02.2019 07:00
Umowa podpisana 25 lutego 1919 roku w Cieszynie pomiędzy przedstawicielami wojsk polskich i czechosłowackich, tymczasowo wyznaczała granice państw zainteresowanych wcieleniem Śląska Cieszyńskiego w swoje terytorium.
Audio
  • O zawiłościach stosunków polsko-czechosłowackich w dwudziestoleciu międzywojennym mówił prof. Tadeusz Kisielewski w audycji Andrzeja Sowy "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Czechosłowacja, cz.II". (PR, 16.11.1998)
  • Czeski historyk Jaroslav Valenta opowiedział o polityce zagranicznej Czechosłowacji i Polski w dwudziestoleciu międzywojennym w audycji Jerzego Gruma pt. "Stosunki między Polską a Czechosłowacją". (PR, 15.01.1989)
  • Prof. Tadeusz Kisielewski przybliżył konflikt polsko-czechosłowacki o granicę w audycji Andrzeja Sowy "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Czechosłowacja, cz. I". (PR, 9.11.1998)
Wkroczenie polskich wojsk do Cieszyna po rozejmie z Czechosłowacją w 1919 roku
Wkroczenie polskich wojsk do Cieszyna po rozejmie z Czechosłowacją w 1919 rokuFoto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zarzewie polsko-czechosłowackiego konfliktu o granice sięga okresu jeszcze przed odzyskaniem niepodległości przez te dwa państwa, które były zainteresowane wcieleniem w swoje granice Śląska Cieszyńskiego oraz Spisza i Orawy. By pogodzić interesy 5 listopada 1918 roku doszło do zawarcia układu pomiędzy Polską Radą Narodową Śląska Cieszyńskiego a Czeską Radą Narodową z siedzibą w Ostrawie. W wyniku zawartych w układzie ustaleń, doszło do podziału Śląska Cieszyńskiego według kryterium narodowościego. Tereny zamieszkane w większości przez Polaków miały zostać przyłączone do Polski, natomiast te zamieszkałe przez Czechów - do Czechosłowacji.

Jednak Czechosłowacja była zainteresowana przyłączeniem do swojego państwa Śląska Cieszyńskiego. Dlaczego? Dowiedz się tego z audycji "Stosunki między Polską a Czechosłowacją".

Początek wojny

23 stycznia 1919 roku wojska czechosłowackie niespodziewanie najechały Cieszyn, rozpoczynając tym samym wojnę z Polską o granicę. Z każdym dniem Czesi posuwali się coraz dalej w głąb Polski. Do czeskiej niewoli trafiło ponad tysiąc polskich żołnierzy i karwińskich górników, którzy w obliczu najazdu postanowili bronić kraju.

- Ten konflikt o granicę stał się kością niezgody we wzajemnych stosunkach przez cały okres dwudziestolecia – powiedział prof. Tadeusz Kisielewski w audycji "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Czechosłowacja, cz.II".

Więcej o przebiegu wojny polsko-czechosłowackiej przeczytasz w książce komendanta Franciszka Latinika "Walka o Śląsk Cieszyński" z 1934 roku na stronach Śląskiej Biblioteki Cyfrowej.

Rozejm

W ostatnich dniach stycznia 1919 roku, pod naporem nacisków Ententy, zostały zatrzymane działania zbrojne. Polsko-czechosłowacki konflikt o granice stał się jednym z punktów obrad konferencji pokojowej w Paryżu. Dzięki staraniom państw Wielkiej Czwórki: Francji, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Włoch, reprezentujący Polskę Roman Dmowski oraz reprezentant Czech Edvard Beneš, 3 lutego 1919 roku, podpisali rozejm w sprawie Śląska Cieszyńskiego. Zapisy umowy zakładały przestrzeganie ustaleń z 5 listopada 1918 roku, łącznie z poszanowaniem praw mniejszości narodowych. Jednak nie wszystkich sprawy zostały rozstrzygnięte, np. wojska czeskie jednak nie musiały wycofać się z pozycji, z których rozpoczęły atak.

Ponowny atak

Postanowienia rozejmu nie zadowoliły ani strony czeskiej, ani polskiej. W związku z tym Czesi w nocy z 23 na 24 lutego 1919 roku ponowili atak zbrojny na tereny Śląska Cieszyńskiego znajdujące się w rękach polskich. Tym razem strona polska była już przygotowana na taką ewentualność. Dzięki przemyślanej strategii doszło do skutecznego oporu wojsk polskich i powstrzymania ofensywy czechosłowackiej.

- Jednak nie doszło do kontrofensywy polskiej, która miałaby na celu odebranie tych ziem, które zostały zajęte przez wojska czeskie. Polacy liczyli na załatwienie tej sprawy w drodze rokowań – skomentował profesor Tadeusz Kisielewski w audycji "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej-Czechosłowacja, cz.I".

Porozumienie

25 lutego 1919 roku, czyli dzień po powstrzymaniu ataku czeskiego, doszło do zawarcia polsko-czechosłowackiej umowy wojskowej. Na mocy umowy paryskiej do Cieszyna przybyła delegacja państw Ententy, która nakazała opuścić wojskom czeskim obszar polskiego Śląska.

W ramach tej umowy dokładnie rozgraniczono tereny sporne. Ustalono linię demarkacyjną między Polską a Czechosłowacją. Sygnatariuszami umowy, poza członkami delegacji, byli komendant wojsk polskich Franciszek Latinik i czeskich Silvestr Blaha.

Ustalenia porozumienia

Według zawartej umowy stronie polskiej przypadł cały Cieszyn oraz miasta Trzyniec i Jabłonków. Część linii kolejowej z Bogumina do Cieszyna i Jabłonkowa, znajdującej się pomiędzy północną granicą Cieszyna a ostrowsko-karwińskim zagłębiem węglowym, mogła zostać zajęta przez wojska czeskie, podczas gdy południowy odcinek tej linii, z miastem Cieszynem włącznie aż do Jabłonkowa został powierzony polskiemu nadzorowi wojskowemu. Granica, której nie mogły przekroczyć wojska polskie została wytyczona na linii: rzeka Olza-Czerwin-Nowa Wieś-Skrzeczoń-Gorankowo-Polska Lutynia-fabryka Steingut-Frysztat.

Wojska czechosłowackie mogły zająć miejscowości, ale nie przekroczyć terenów położonych na linii: Bogumin-linia ciągnąca się na 500 metrów na wschód od linii kolejowej Karwina-Cieszyn aż do spotkania się tej linii z rzeką Olzą.

Jako termin rozpoczęcia zajmowania poszczególnych terenów przez wojska czechosłowackie wyznaczono 25 lutego 1919 roku o godz. 8 na całej rozciągłości frontu. Ruchy wojsk polskich miały rozpocząć się dzień później nie wcześniej niż o godz. 8 rano. Jako trasę polskich wojsk poza rzekę Olzę celem zajęcia obszaru na północ od strefy węglowej, wytyczono przez most Kąkolna z wyjątkiem miejsc bardziej położonych na południe. Uzgodniono również, że za wszystkie akty przemocy ze strony przemieszczających się wojsk wobec cywilów, miały odpowiadać dowódca jednostki, pod którego znajdował się sprawca wykroczenia.

Na mocy porozumienia wojska polskie i czechosłowackie nie mogły również posiadać więcej niż cztery bataliony (3000 ludzi z wyłączeniem artylerii).

Szczegóły porozumienia poznasz w książce komendanta Franciszka Latinika "Walka o Śląsk Cieszyński" z 1934 roku na stronach Śląskiej Biblioteki Cyfrowej.

Wycofanie się wojsk czechosłowackich z Cieszyna

"Powoli znikały czeskie uniformy, aż nareszcie, we środę 26 lutego bm. przed południem opuścił rynek cieszyński ostatni oddział czeski pod komendą majora Blahi, który przed wymarszem przemówił do żołnierzy czeskich i zapewniał <<ustoupime, ale zwicieżime>>. Żołnierze czescy, którzy 27 stycznia br. Wchodzili do Cieszyna z butą, krzykiem i hałasem, opuszczali <<proklate>> miasto milczkiem i minami rzadkiemi. O godz. 11:30 przed południem stanął pierwszy patrol polskiej konnicy w obrębie miasta, witany z radością, zapałem i obrzucany kwiatami przez publiczność" - donosiła lokalna gazeta "Gwiazdka Cieszyńska" z 28 lutego 1919 roku.

Wkroczenie wojsk polskich

26 lutego 1919 roku, na tereny ustalone w podpisanym dzień wcześniej porozumieniu, wkroczyły wojska polskie, które były radośnie i entuzjastycznie witane przez ludność polską zamieszkującą wioski znajdujące się na trasie ich przemarzu. Szczególne powitanie zapewnili polskim żołnierzom mieszkańcy Cieszyna.

"Wzdłuż całej drogi z frontu skoczowskiego aż do Cieszyna witała ludność polska z niebywałem entuzjazmem postępujące ku Cieszynowi wojska polskie. […] Przy bramie, prowadzącej na wielki plac koszarowy, powitały brygadiera Latinika i wojska polskie panie, w imieniu których pani Maria Sojkowa z Oldrzychowic ofiarowała chleb i sól. Poczem brygadier i całe wojsko wmaszerowało na wielki plac przez szpaler dziewcząt polskich, gdzie spotkało się z szalonym entuzjazmem niezliczonych tłumów, mogących wynosić od 50.000 do 60.000 osób, przybyłych przeważnie pieszo z dalekich okolic naszego kraju z licznymi kapelami. Wiwatom i okrzykom nie było końca, a entuzjazm doszedł do zenitu, kiedy maszerowały bataliony, z których każdy żołnierz przyozdobiony był małą chorągiewka jednego z państw Ententy, wystającą z lufy karabinu. […] Szkoda, że Czesi nie mogli już zobaczyć olbrzymich tłumów, bo byłaby im mina zrzędła i byliby doszli do przekonania, że tu nie da się już nic zrobić, że <<Cieszyńsko>> jest i będzie polskie" - relacjonowała "Gwiazdka Cieszyńska" z 28 lutego 1919 roku.

Więcej o wkroczeniu wojsk polskich do Cieszyna przeczytasz w archiwalnym numerze "Gwiazdki Cieszyńskiej" z 28 lutego 1919 roku na stronach Bibilioteki Cyfrowej Polona.

- To porozumienie miało prowizoryczny charakter do czasu ostatecznych ustaleń politycznych – dodał prof. Tadeusz Kisielewski w audycji "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej-Czechosłowacja, cz.II".

Plany plebiscytu

Sprawą zawartej w Cieszynie polsko-czechosłowackiej umowy zajęła się Komisja Międzysojusznicza, jednakże przedłożone przez nią propozycje dotyczące podziału terytorium nie zadowoliły obu stron konfliktu. W związku z tym na wniosek premiera Polski Ignacego Paderewskiego w lipcu 1919 roku w Krakowie zorganizowano konferencję polsko-czechosłowacką, na której strona polska zaproponowała przeprowadzenie plebiscytu.

Jak dalej ułożyły się plany dotyczące zorganizowania plebiscytu? Posłuchaj audycji "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Czechosłowacja, cz.I".

Ostatecznego podziału podziału Śląska, Orawy i Spisza pomiędzy Czechosłowację i Polskę dokonała konferencja ambasadorów w Paryżu 27 września 1920 roku. W wyniku decyzji podjętych na konferencji po stronie czechosłowackiej znalazło się 100 tysięcy osób narodowości polskiej. Spór z Czechosłowacją o granicę stał się główną przyczyną złych relacji polsko-czechosłowackich przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego. W 1938 roku, Polska dokonując zajęcia Zaolzia, posłużyła się właśnie argumentem etnicznym.

seb



 

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Zaolzie - sporny punkt na granicy Polski

Ostatnia aktualizacja: 02.10.2019 06:00
81 lat temu, 2 października 1938 roku Wojska Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Śląsk" pod dowództwem gen. Władysława Bortnowskiego wkroczyły na Zaolzie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zajęcie Śląska Cieszyńskiego - początek wojny z Czechosłowacją o granicę

Ostatnia aktualizacja: 23.01.2019 09:00
Sto lat temu wojska czechosłowackie zajęły Śląsk Cieszyński, rozpoczynając tym aktem polsko-czechosłowacki konflikt zbrojny o granicę. Były ofiary śmiertelne. Do niewoli dostało się ponad tysiąc Polaków biorących udział w walkach.
rozwiń zwiń