X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka" - walczył o wolną Polskę

Ostatnia aktualizacja: 12.03.2019 10:00
- Wypowiedzieliśmy walkę na śmierć lub życie tym, którzy za pieniądze, ordery lub stanowiska z rąk sowieckich mordują najlepszych Polaków - pisał Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka".
Audio
  • - On niósł w sobie tradycję polskiej kawalerii - mówił jeden z bohaterów "Epitafium dla Łupaszki", reportażu Alicji Maciejowskiej i Aliny Głowackiej o Zygmuncie Szendzielarzu. (PR, 20.02.2001)
  • - Nigdy się kulom nie kłaniał, trzymał dyscyplinę, dawał poczucie bezpieczeństwa - wspomnienia Józefa Ruska, ps. Bylina, łącznika w oddziale Łupaszki. (PR, 24.08.2013)
Oddział majora Zygmunta Szendzielarza Łupaszki
Oddział majora Zygmunta Szendzielarza "Łupaszki"Foto: album "Żołnierze wyklęci - antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 roku". Oficyna Wydawnicza Volumen, 2013

Zygmunt Szendzielarz urodził się 12 marca 1910 w Stryju, na terenie dzisiejszej zachodniej Ukrainy. W 1934 roku ukończył Podchorążówkę w Grudziądzu i uzyskał stopień podporucznika. Trafił do 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie i w tej jednostce walczył podczas kampanii wrześniowej. Wtedy dostał się do sowieckiej niewoli, z której po kilku dniach uciekł. Po nieudanych próbach przedostania się na Węgry, jesienią 1939 roku wrócił do Wilna. Od początku 1940 roku zaangażował się w działalność konspiracyjną. Przyjął wtedy pseudonim "Łupaszka", na cześć Jerzego Dąbrowskiego, legendarnego kresowego zagończyka z okresu wojny z bolszewikami, zamordowanego przez NKWD.

Zygmunt Szendzielarz ps. Łupaszka - zobacz serwis historyczny

Działalność w konspiracji

W kwietniu 1943 roku Zygmunt Szendzielarz nawiązał kontakt z Komendą Wileńskiego Okręgu Armii Krajowej. W sierpniu został skierowany do oddziału partyzanckiego AK działającego na Pojezierzu Wileńskim pod dowództwem ppor. Antoniego Burzyńskiego "Kmicica". Po dotarciu na miejsce dowiedział się, że sowieccy partyzanci rozbroili oddział, a "Kmicica" wraz z 80 żołnierzami zamordowali.

Zygmunt
Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka" (czwarty od prawej) z żołnierzami V Brygady Wileńskiej AK, sierpień 1945. Źr.: album "Żołnierze wyklęci - antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 roku". Oficyna Wydawnicza Volumen, 2013

Na czele V Brygady Wileńskiej AK

Szendzielarz z resztek oddziału utworzył nową jednostkę - V Brygadę Wileńską Armii Krajowej. Walczyła ona z wojskami niemieckimi i litewskimi jednostkami, które z nimi kolaborowały, a także z wrogo nastawioną sowiecką partyzantką. W starciu z Niemcami pod Worzianami 31 stycznia 1944 został ranny. Kilka miesięcy później, w kwietniu 1944 roku, podczas pobytu w Wilnie, został aresztowany przez Niemców. Udało mu się uciec i powrócić do oddziału.

Żołnierze Wyklęci - zobacz serwis historyczny

V Brygada Wileńska, zgodnie ze wcześniejszymi ustaleniami z komendantem okręgu, nie brała udziału w operacji wileńskiej. Jej żołnierze, walcząc z niemieckimi jednostkami, wycofywali się na zachód. 23 lipca 1944 roku Brygada została częściowo rozbrojona przez Armię Czerwoną. Wielu jej żołnierzy przedarło się jednak na zachód. W sierpniu 1944 roku część z nich ponownie znalazła się pod dowództwem Szendzielarza w rejonie Bielska Podlaskiego. Po podporządkowaniu się Komendzie Białostockiego Okręgu AK "Łupaszka" z niewielkim oddziałem przeszedł do Puszczy Różańskiej. W listopadzie 1944 roku awansowany został na stopień majora.

Akcje przeciwko NKWD, UB, MO i KBW

Wiosną 1945 roku odbudowana V Brygada Wileńska liczyła około 250 żołnierzy. Przeprowadzili oni kilkadziesiąt akcji przeciwko NKWD, Urzędowi Bezpieczeństwa, Milicji Obywatelskiej i Korpusowi Bezpieczeństwa Wewnętrznego. We wrześniu 1945 roku na rozkaz dowództwa Szendzielarz rozformował V Brygadę Wileńską. Jesienią wyjechał na Pomorze, gdzie po nawiązaniu kontaktu z konspiracyjnymi strukturami podporządkował się komendantowi eksterytorialnego Wileńskiego Okręgu AK ppłk. Antoniemu Olechnowiczowi "Pohoreckiemu".

Zygmunt
Zygmunt Szendzielarz (w środku) z żołnierzami V Brygady Wileńskiej AK. Źr.: album "Żołnierze wyklęci - antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 roku", Oficyna Wydawnicza Volumen, 2013

W 1946 roku wrócił do walki, rozpoczynając działalność dywersyjną. W kwietniu odtworzył w Borach Tucholskich V Brygadę Wileńską i stanął na jej czele. Jej liczebność wynosiła w tym czasie około 70 ludzi. Brygada działała na terenie województwa zachodniopomorskiego, gdańskiego i olsztyńskiego.

Marzec 1946 roku, z ulotki "Łupaszki": Nie jesteśmy żadną bandą, tak jak nas nazywają zdrajcy i wyrodni synowie naszej Ojczyzny. My jesteśmy z miast i wiosek polskich. My chcemy, by Polska była rządzona przez Polaków oddanych sprawie i wybranych przez cały Naród, a ludzi takich mamy, którzy i słowa głośno nie mogą powiedzieć, bo UB wraz z kliką oficerów sowieckich czuwa. Dlatego też wypowiedzieliśmy walkę na śmierć lub życie tym, którzy za pieniądze, ordery lub stanowiska z rąk sowieckich, mordują najlepszych Polaków domagających się wolności i sprawiedliwości.

Jesienią 1946 roku razem z niewielką grupą żołnierzy przeniósł się na teren Białostocczyzny, gdzie dołączył do VI Brygady Wileńskiej, dowodzonej przez ppor. Lucjana Minkiewicza "Wiktora". W marcu 1947 roku opuścił oddział. Początkowo przebywał w Warszawie. Później ukrywał się w Osielcu koło Makowa Podhalańskiego. 30 czerwca 1948 roku został aresztowany przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.

Pokazowy proces

Śledztwo trwało blisko dwa i pół roku. Proces "Łupaszki" i innych oficerów podziemia niepodległościowego miał charakter pokazowy. Był transmitowany przez radio i szeroko opisywany przez prasę. Oskarżonym zarzucono zamachy na funkcjonariuszy sowieckiej i polskiej bezpieki, prowadzenie działalności wywiadowczej na rzecz obcego państwa oraz współpracę z Niemcami w okresie okupacji.

Archiwalne nagrania z procesu "Łupaszki" znajdują się w serwisie specjalnym poświęconym historii życia Zygmunta Szendzielarza.

2 listopada 1950 Zygmunt Szendzielarz skazany został przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na karę śmierci. Wyrok wykonany został 8 lutego 1951 roku w warszawskim więzieniu na Mokotowie.

W tym samym dniu strzałem w tył głowy zamordowano jeszcze trzech innych oficerów wileńskiej AK: ppłk. Antoniego Olechnowicza "Podhoreckiego", por. Lucjana Minkiewicza "Wiktora" i por. Henryka Borowskiego "Trzmiela".

pd/mk