X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Wielki Czwartek - pamiątka Ostatniej Wieczerzy

Ostatnia aktualizacja: 18.04.2019 06:00
Wielki Czwartek otwiera Triduum Paschalne - najważniejsze dni w roku liturgicznym. Dzień ten związany jest z wieloma wyjątkowymi obrzędami.
Audio
  • Księża: Wacław Oszajca, Tomasz Kot i Roman Swoboda mówili o znaczeniu Wielkiego Czwartku w audycji Wiesława Molaka pt. "Wielki Czwartek". (PR, 13.04.2006)
  • Obrzęd palenia Judasza w Pruchniku koła Jarosławia zarejestrował dziennikarz Piotr Kędziorek. (PR, 7.08.1997)
  • Ksiądz Adam Sawicki z Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego wyjaśniał znaczenie Wielkiego Czwartku w audycji "Prawosławne święta prawosławne". (PR, 7.04.2007)
Fragment drogi krzyżowej w Kalwarii Zebrzydowskiej w latach 70. XX wieku. Na pierwszym planie widoczni mężczyźni odgrywający role Jezusa Chrystusa i żołnierzy rzymskich.
Fragment drogi krzyżowej w Kalwarii Zebrzydowskiej w latach 70. XX wieku. Na pierwszym planie widoczni mężczyźni odgrywający role Jezusa Chrystusa i żołnierzy rzymskich.Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Ostatnia Wieczerza

Wielki Czwartek obchodzi się na pamiątkę Ostatniej Wieczerzy, którą spożył Jezus Chrystus ze swoimi dwunastoma uczniami - apostołami. Podczas spotkania podzielił się nimi z chlebem i winem. Częstując ich jedzeniem, wypowiedział słowa: "To jest ciało moje wydane za was. Czyńcie to samo na moją pamiątkę", ustanawiając tym samym sakrament Eucharystii i kapłaństwa. Zapowiedział także, że zostanie zdradzony przez jednego z uczniów oraz że wkrótce umrze w męczarniach. Proroctwo wypełniło się tuż po wieczerzy. Chrystus podczas modlitwy w ogrodzie oliwnym został aresztowany przez rzymskich strażników. Swojego mistrza wydał za trzydzieści srebrników jeden z apostołów - Judasz.

O teologicznym znaczeniu tego dnia dowiesz się z audycji Polskiego Radia "Wielki Czwartek" oraz "Prawosławne święta wielkanocne".

Nabożeństwa w Wielki Czwartek

Obecnie w Wielki Czwartek rano odprawiana jest msza krzyżma świętego. Biskup dokonuje wtedy poświęcenia olejów oraz udziela błogosławieństwa katechumenom - dorosłym osobom, które przygotowują się do przyjęcia chrztu. Wieczorem, na pamiatkę Ostatniej Wieczerzy, odprawiana jest Liturgia Wieczerzy Pańskiej. Oficjalnie kończy ona Wielki Post i otwiera Triduum Paschalne. W czasie nabożeństwa, po raz pierwszy od Środy Popielcowej, śpiewa się hymn "Chwała na wysokości", podczas którego biją kościelne dzwony, stopniowo zastępowane przez klekot małych drewnianych instrumentów - kołatek. Później kapłan zdejmuje z ołtarza świece, mszał, krzyż i obrusy, a Najświętszy Sakrament przenosi do pomieszczenia zwanego ciemnicą. Ten zwyczaj odnosi się do odarcia szat z Chrystusa.

Nieodłącznym elementem wielkoczwartkowej jest obrzęd umycia nóg, najczęściej ubogim lub starszym mężczyznom. W dawnej Polsce robili to biskupi, a nawet magnaci i królowie, jak np. Zygmunt III Waza. Był to gest wyrażający pokorę, miłość bliźniego i braterstwo. Następnie biedaków ubierano w najlepsze szaty i zapraszano na wykwintną ucztę. Służącymi tego dnia byli wyjątkowo monarcha i dworzanie. Gościom na zakończenie kolacji wręczano różne prezenty i pieniądze.

Droga Krzyżowa

Niegdyś w Wielki Czwartek licznie odwiedzano kalwarie, czyli zespoły kapliczek upamiętniających mękę Chrystusa. Zazwyczaj budowano je na wzgórzach. W takich miejscach odprawiano nabożeństwo zwane Drogą Krzyżową, którego początki sięgają XII wieku. Zatrzymując się przy każdej ze stacji, rozważa się dzieje Męki Pańskiej. Zostało one wymyślone przez jerozolimskich franciszkanów, chcących w ten sposób przybliżyć miejsca związane z ostatnimi chwilami życia Chrystusa przybywającym do Ziemi Świętej pielgrzymom. Nabożeństwo zyskało na popularności i już w średniowieczu przybyło do Polski. 

Najwięcej kalwarii powstało na ziemiach polskich w XVII i XVIII wieku. W swym zamyśle miały zastępować wiernym pielgrzymki do Ziemi Świętej. Najbardziej znaną polską kalwarią jest Kalwaria Zebrzydowska. Corocznie odbywa się tam okazała Droga Krzyżowa, gromadząca wiernych przybyłych nawet z odległych stron kraju. Podczas nabożeństwa w role postaci znanych z Biblii wcielają się parafianie.

Zwyczaje ludowe związane z Wielkim Czwartkiem

W dawnej Warszawie przygotowania do Triduum Paschalnego rozpoczynały się już w środę. Podczas porannego nabożeństwa kapłan po każdym odśpiewanym psalmie gasił jedną świecę aż do momentu nastania ciemności. Później uderzał psałterzem i brewiarzem o ławki i ołatrz, oznajmiając tym samym, że rozpoczęły się główne obchody Wielkiego Tygodnia. Na tę chwilę uparcie wyczekiwali chłopcy. Tłumacząc, że biorą przykład z duchownych, wpadali do kościoła czyniąc rwetes i zamieszanie oraz tłukli kijkami o ławki.

W przeszłości w całej Polsce, w środę, w Wielki Czwartek lub Piątek, odbywał się obrzęd zwany pogrzebem Judasza bądź judaszkami. Kukłę z workowego płótna wypychano trocinami lub różnymi śmieciami. Przed wschodem słońca wieszano ją na wysokim drzewie, by wraz z nastaniem dnia wszyscy mieszkańcy danej miejscowości mogli poznać oblicze zdrajcy. W Pruchniku na ziemi rzeszowskiej, przed nastaniem południa, Judasza odcinano ze stryczka. Wybrany sposród społeczności oskarżyciel i sędzia w jednym, wlókł go przez całą wieś, pozwalając, by gawiedź używając niewybrednego słownictwa, okładała kukłę kijami. Krakowscy żacy zawieszali Judasza na kościelnych wieżach. Wsie Górnego Śląska przemierzali chłopcy poprzebierani za diabłów, którzy targali za sobą kukłę Judasza. Odwiedzali gospodarzy, chwaląc się, że pojmali zdrajcę i żądali za ten czyn różnych przysmaków.

Obrzęd pogrzebu Judasza został zarejestrowany przez dziennikarza Polskiego Radia. Posłuchaj relacji.

Na ziemi łęczyckiej młodzi mężczyźni na drewnianym wózku wozili figurkę lub żywego koguta i święty obraz. Zachodząc do każdego obejścia, śpiewali pobożne pieśni, dostając w zamian jajka.

Na ziemi tarnowsko-rzeszowskiej od Wielkiego Czwartku do Wielkiej Soboty rzemieślnicy nie wykonywali żadnych prac. Rolnicy ograniczali się do wykonania tych najbardziej potrzebnych. W tych stronach utrzymywano, że w Wielkim Tygodniu do spowiedzi przystępują jedynie osoby ze szczególnie ciężkimi grzechami, dlatego starano się wcześniej pójść do spowiedzi wielkanocnej.

W Wielki Czwartek po powrocie z liturgii zasiadano do wieczerzy złożonej wyłącznie z ryb. Po posiłku niektórzy zaczynali utrzymywać ścisły post aż do Wielkiej Soboty, posilając się przez ten czas jedynie wodą święconą.

Niezależnie od regionu Wielki Czwartek zwiastował początek bezpośrednich przygotowań do Wielkanocy. Rozpoczynało się intensywne gotowanie i sprzątanie.

seb

Barbara Ogrodowska, Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne, wyd. 2010, Oskar Kolberg, Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce: Chełmskie (wyd. 1890), Kaliskie (wyd. 1890), Kujawy (wyd. 1867), Krakowskie (wyd. 1871), Łęczyckie (wyd. 1964), Mazowsze, cz. I (wyd. 1963), Lubelskie (wyd. 1888), Przemyskie (wyd. 1964), Sanocko-Krośnieńskie (wyd. 1964), Śląsk (wyd. 1965),Tarnowsko-Rzeszowskie (wyd. 1964), Wielkie Księstwo Poznańskie (wyd. 1967).


Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Wielki Czwartek w Kościele katolickim

Ostatnia aktualizacja: 28.03.2013 16:00
Rozpoczęło się Triduum Paschalne. Jest to najważniejsze wydarzenie w roku liturgicznym katolików, którego istotą jest celebracja męki, śmierci i zmartwychwstania Chrystusa.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pogrzeb żuru, walatka, śmigus-dyngus i inne wielkanocne tradycje ludowe

Ostatnia aktualizacja: 12.04.2017 07:00
Wielkanoc jest najważniejszym świętem w kalendarzu chrześcijańskim. Upamiętnia Misterium paschalne Jezusa Chrystusa: jego mękę, śmierć i zmartwychwstanie. To święta bogate w różnorodną symbolikę i związane z wieloma tradycjami sięgającymi nawet XIV wieku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dziś Wielki Czwartek - wieczorem rozpoczynamy Triduum Paschalne

Ostatnia aktualizacja: 13.04.2017 10:50
W Wielki Czwartek Kościół rozpoczyna Triduum Paschalne. To czas przygotowania do poranka wielkanocnego - zmartwychwstania Chrystusa. W kościołach katedralnych rano odprawiana jest Msza Krzyżma, podczas której poświęcane są nowe oleje przeznaczone do namaszczeń podczas sakramentów. Księża odnawiają także przyrzeczenia kapłańskie. Wieczorem w kościołach parafialnych odprawiana jest Msza Wieczerzy Pańskiej.
rozwiń zwiń