X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Kalkstein, Świerczewski, Kaczorowska – zdrajcy, którzy wydali Grota-Roweckiego

Ostatnia aktualizacja: 20.06.2019 11:00
To był największy cios dla Armii Krajowej od początku jej istnienia. Za aresztowanie Komendanta Głównego AK odpowiedzialni byli agenci Gestapo, którzy doskonale znali strukturę wywiadu AK, bo… sami w nim służyli.
Audio
  • Kulisy zdrady i śmierci gen. Grota-Roweckiego. Audycja Hanny Marii Gizy z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego"
  • "Zdrada" - audycja poświęcona tajemnicy zadenuncjowania gen. Grota-Roweckiego
Ludwik Kalkstein, Blanka Kaczorowska, Eugeniusz Świerczewski - zdrajcy, którzy wydali gen. Grota-Roweckiego
Ludwik Kalkstein, Blanka Kaczorowska, Eugeniusz Świerczewski - zdrajcy, którzy wydali gen. Grota-RoweckiegoFoto: Wikimedia Commons/dp

75 lat temu, 20 czerwca 1944, żołnierze oddziału "993/W" Wydziału Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Oddziału II Komendy Głównej AK wykonali wyrok śmierci na Eugeniuszu Świerczewskim, agencie Gestapo w wywiadzie AK i bezpośrednim sprawcy aresztowania Komendanta Głównego AK gen. Stefana Roweckiego "Grota". Mężczyznę przesłuchano, a po przyznaniu się do winy powieszono. Ciało zdrajcy zakopano pod podłogą.

Wsypa generała

Stefan Grot-Rowecki wpadł w ręce Niemców nieco ponad rok wcześniej, 30 czerwca 1943. "Grot" już od jakiegoś czasu obawiał się denuncjacji.

- Jakiś mężczyzna mu się ukłonił, ojciec odpowiedział, później sam do siebie powiedział "za dużo ludzi mi się przygląda, muszę zmienić skórę" – wspominała córka generała, Irena Rowecka-Mielczarska.

Dowódca planował wyjechać, być może – jak sugerowała jego córka – zrobić sobie operację plastyczną. Nie zdążył. Wpadł w swoim dwupokojowym mieszkaniu na ul. Spiskiej 14 na warszawskiej Ochocie pod nazwiskiem Jerzy Malinowski. Niemcy zorganizowali wielką obławę, zamknęli całą ulicę. Nie udałoby się to, gdyby nie Eugeniusz Świerczewski, członek siatki wywiadowczej Gestapo w łonie wywiadu Armii Krajowej, który znał osobiście "Grota" z czasów wojny polsko-bolszewickiej. 

Schwytanie "Grota" było wielkim sukcesem szefa SD i policji dystryktu warszawskiego Ludwiga Hahna i Ericha Mertena, szefa warszawskiej komórki kontrwywiadowczej Gestapo. Rowecki został aresztowany i przewieziony do specjalnego więzienia Zellenbaum na terenie obozu koncentracyjnego Sachsenchausen. O wymianę Komendanta Głównego apelował Delegat Rządu na Kraj Jan Stanisław Jankowski i Tadeusz Bór-Komorowski. Gen. Kazimierz Sosnkowski i premier Stanisław Mikołajczyk chcieli, by propozycję wysunęli Brytyjczycy, niestety – bezskutecznie. "Grot" został zamordowany kilka dni po wybuchu Powstania Warszawskiego.

Grupa Kalksteina

Eugeniusz Świerczewski był członkiem siatki agentów Gestapo w łonie wywiadu AK i zarazem szwagrem jej przywódcy – Ludwika Kalksteina. Siatka Kalksteina była odpowiedzialna nie tylko za złapanie „Grota”, ale też za zadenuncjowanie około 500 dowódców i oficerów wywiadu AK, w tym prawdopodobnie także m.in. za największą „wsypę” w dziejach Armii Krajowej – pojmanie 89 osób z elitarnego oddziału Kedywu Armii Krajowej "Osa-Kosa".

Przywódca grupy, Ludwik Kalkstein, został zwerbowany przez Gestapo po aresztowaniu w kwietniu 1942 roku. Kalkstein był agentem wywiadu AK i twórcą polskiej siatki wywiadowczej „Hanka”, która miała agentów w całej Europie Środkowowschodniej. Oficer wpadł w ręce  Niemców, gdy ci zastawili na niego pułapkę w jednym z warszawskich mieszkań. Złamał się po tym, jak na jego oczach Gestapo torturowało jego rodziców i siostrę.

Po tym, jak Kalkstein zgodził się pójść na współpracę (podczas przesłuchań miał zadeklarować, że czuje się Niemcem), Gestapo rozpuściło plotkę o tym, że oficer został zamordowany. To dało zdrajcy możliwość zbudowania siatki opartej o ówczesną kochankę, Blankę Kaczorowską, i szwagra, Eugeniusza Świerczewskiego.

Kontrwywiad AK w ciągu roku od aresztowania "Grota" rozpracował źródło "wsypy". Tylko Świerczewskiego dosięgła sprawiedliwość. Likwidatorzy AK pochwycili też Blankę Kaczorowską, wówczas już żonę Kalksteina, ale oszczędzili ją ze względu na to, że kobieta była w zaawansowanej ciąży. Szef siatki zdrajców ukrył się z kolei w niemieckiej alei Szucha. Wkrótce przywdział mundur SS i walczył po stronie okupanta w Powstaniu Warszawskim.

Zdrajca, który podszywał się pod współpracownika Pileckiego

Po wojnie Kalkstein zmienił nazwisko i udał się na tzw. Ziemie Odzyskane. Zamieszkał w Szczecinie, gdzie pisał socrealistyczne opowiadania o ludziach morza i wygłaszał radiowe pogadanki. W audycji archiwalnej wspominał go Bohdan Tomaszewski, późniejsza legenda polskiego dziennikarstwa sportowego.

W 1953 roku został rozpoznany przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i aresztowany. Został skazany na karę śmierci, ale wyrok zmieniono na dożywotnie więzienie.

 W zakładzie karnym Kalkstein nawiązał współpracę z bezpieką – jako pracownik więziennej biblioteki miał dostęp i sposobność, by rozmawiać z więźniami i zbierać od nich informacje. Po wyjściu z więzienia w 1965 roku związał się Teresą Ciesielską, wdową po Edwardzie Ciesielskim, który w czasie okupacji uciekł razem z Witoldem Pileckim z Auschwitz. Kalkstein przejął tożsamość Ciesielskiego, gdy w połowie lat 80.  – najprawdopodobniej w charakterze agenta Służby Bezpieczeństwa – pojawił się w Monachium jako bibliotekarz Polskiej Misji Katolickiej. Jego prawdziwą tożsamość odkrył dopiero dziennikarz Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa - Witold Pronobis. Jak do tego doszło? Posłuchaj audycji.

Kalkstein zmarł w 1994 roku. Jego wojenna partnerka w zbrodni, Blanka Kaczorowska zmarła dekadę później. Do końca życia mieszkała w domu spokojnej starości dla Polaków zasłużonych w walce o niepodległość, wśród osób, których towarzyszy broni wysyłała na śmierć.

 

 bm 

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

75. rocznica śmierci gen. Stefana Grota-Roweckiego. Został zamordowany na rozkaz Himmlera

Ostatnia aktualizacja: 02.08.2019 06:14
Niemcy zamordowali komendanta Sił Zbrojnych AK, a władze Ludowe PRL skazały go na zapomnienie. Bardzo długo nie wspominano o gen. Grocie-Roweckim na lekcjach historii.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Gen. Grot-Rowecki – architekt Polskiego Państwa Podziemnego

Ostatnia aktualizacja: 25.07.2014 06:00
Gen. Stefan Grot-Rowecki był organizatorem i pierwszym dowódcą Armii Krajowej. Zamordowali go Niemcy, a władze Ludowe PRL skazały na zapomnienie. Bardzo długo nie wspominano o generale na lekcjach historii.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pomnik "Grota" w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen

Ostatnia aktualizacja: 04.11.2014 10:00
We wtorek 4 listopada w Sachsenhausen nastąpi osłonięcie pomnika poświęconego pamięci generała Stefana "Grota” Roweckiego. Dowódca Armii Krajowej zginął tam 70 lat temu.
rozwiń zwiń