X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Czesław Centkiewicz - talent pisarski odnaleziony pod biegunem północnym

Ostatnia aktualizacja: 18.10.2019 06:15
115 lat temu urodził się Czesław Centkiewicz, pisarz i polarnik. – Życie przynosi niespodzianki. Mnie w darze przyniosło wyprawę polarną, spełnienie moich młodzieńczych marzeń – mówił na antenie Polskiego Radia.
Audio
  • Czesław i Alina Centkiewicz opowiadają o swoim pierwszym spotkaniu w audycji "Parnasik". (PR, 26.12.1976)
  • Czesław i Alina Centkiewicz wspominają swoje powojenne życie. (PR, 18.10.1988)
  • Czesław i Alina Centkiewiczowie opowiadają o wyprawach polarnych i swojej twórczości. (PR, 17.05.1975)
  • Czesław Centkiewicz opowiada o wyprawie na Wyspę Niedźwiedzią i debiucie literackim. (PR, 07.01.1975)
Czesław i Alina Centkiewiczowie podczas spotkania autorskiego w 1963 roku.
Czesław i Alina Centkiewiczowie podczas spotkania autorskiego w 1963 roku.Foto: NAC

Czesław Centkiewicz urodził się 18 października 1904 roku w Warszawie, gdzie wychował się i rozpoczął naukę. Nie był jednak człowiekiem stworzonym do przesiadywania w szkolnych ławkach. Wykształcił się na elektryka, ale sławę miały mu przynieść jego podróże i pisana na ich podstawie proza.

Polarnik i naukowiec

W 1932 roku spełniły się młodzieńcze marzenia Czesława Centkiewicza. Stanął na czele pierwszej polskiej ekspedycji polarnej, która aż do 1933 roku prowadziła badania na Wyspie Niedźwiedziej w archipelagu Svalbard w Arktyce. Polacy już wcześniej brali udział w ekspedycjach na bieguny, ale była pierwszą samodzielną wyprawą badawczą, która została zorganizowana przez polskich naukowców.

Zorganizowanie takiej wyprawy było dużym wydatkiem dla budżetu Polski, która wciąż odczuwała skutki I wojny światowej i ponosiła olbrzymie koszty budując niepodległe państwo od listopada 1918 roku. Z tego powodu wyprawa na Wyspę Niedźwiedzią dysponowała dość niskim budżetem, który pozwolił na wysłanie jedynie trzech naukowców.

Czesław Centkiewicz wspominał trudne warunki panujące w Arktyce w audycji Jana Piaseckiego "Nasz debiut literacki" z 1974 roku: - Pochłonięty byłem pracą, a tej nie brakowało. Od obserwacji pomiarów naukowych poczynając, a kończąc na całkowicie przyziemnych, jak wykopywanie węgla spod śnieżnych zasp, palenie w piecach, gotowanie, pranie, cerowanie.

Pomimo trudności ekspedycja okazała się dużym sukcesem. W jej trakcie udało się wykonać badania nad geomagnetyzmem, zjawiskami elektrycznymi w atmosferze i klimatem arktycznym.

Literat i reportażysta

Na podstawie doświadczeń z ekspedycji Centkiewicz napisał swoje debiutanckie książki: "Wyspę mgieł i wichrów" i "Czeluskina", obie wydane w 1934 roku. Zwłaszcza ta pierwsza została entuzjastycznie przyjęta przez czytelników.

Sam oceniał swój debiut literacki jako "niecodzienny i niezamierzony". Swój talent odkrył przypadkowo, kiedy relacjonował awarię radiostacji na Wyspie Niedźwiedzi w liście do swojej partnerki Aliny. – To mną wstrząsnęlo do głębi. To było to, na co podświadomie czekałem, tym przeżyciem musiałem się podzielić. Pod koniec nocnego dyżuru ze zdumieniem zobaczyłem przed sobą stos zapisanych pospiesznie kartek. Taki był początek listu do Aliny, który pod koniec zimowania na Wyspie Niedźwiedzi liczył sobie stron czterysta. Bo tylko początek jest trudny - wspominał. 

Wybuch wojny światowej w 1939 roku spowodował tymczasowe przerwanie jego kariery literackiej. Po upadku Powstania Warszawskiego w 1944 roku trafił do obozu przejściowego w Neuengamme, nieopodal Hamburga. Po zakończeniu wojny szybko powrócił do Polski.

– To był piękny okres. Jeden z najpiękniejszych w moim życiu. Zostałem powołany przez pełnomocnika rządu na energetyka – tak wspominał swoją pracę w Zjednoczeniu Energetycznym Okręgu Dolnośląskiego po wojnie.

Do pisania wrócił po wojnie. Współautorką książek od tego czasu była żona Alina, którą poślubił w 1939 roku. W Archiwum Polskiego Radia zachowały się wspomnienia małżonków o ich niecodziennym pierwszym spotkaniu w Alpach w latach 20.

Posłuchaj całej rozmowy w audycji "Parnasik" Adama Wielowieyskiego i Jerzego Janickiego z 1976 roku.

W 1950 roku Cetkiewiczowie przeprowadzili się do Legionowa. Pisarz kontynuował swoją przedwojenną pracę w Państwowym Instytucie Hydrologiczno-Meteorologicznym. W 1956 roku małżonkowie przenieśli się do Warszawy. Od tego czasu utrzymywali się z pisania książek. 

Do końca lat 70., Centkiewicz wydał samodzielnie oraz wspólnie z żoną Aliną kilkadziesiąt książek. Był jednym z największych polskich popularyzatorów wiedzy na temat Arktyki.

Zmarł 10 lipca 1996 roku w Warszawie.

sa/im

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Małgorzata Wojtaczka pierwszą Polką na Biegunie Południowym

Ostatnia aktualizacja: 25.01.2017 14:59
Małgorzata Wojtaczka jest pierwszą Polką i jedną z niewielu kobiet na świecie, która dotarła do Bieguna Południowego samotnie, bez asysty. Jej marsz na Antarktydzie trwał 69 dni. 51-letnia wrocławianka pokonała dystans 1300 km, ciągnąc za sobą ważące około 100 kg sanie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Spitsbergen. Jedna z mniej znanych ambasad polskiej nauki

Ostatnia aktualizacja: 06.03.2017 21:23
- Na dalekiej północy znacznie bardziej widoczne są m.in. zmiana klimatu, wycofujące się lodowce, zwiększanie się ilości tundry, co powoduje większą migrację choćby reniferów - opowiada prof. Piotr Głowacki, wieloletni Kierownik Zakładu Badań Polarnych i Morskich Instytutu Geofizyki PAN.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Grenlandczycy. Historie ludzi północy

Ostatnia aktualizacja: 05.09.2018 16:00
- Interesują mnie Grenlandczycy, bo jest ich niezwykle mało, a każdy z nich ma swoją ciekawą historię. Wszystkie ułożyły się w opowieść, która przerodziła się w książkę – mówiła w Dwójce Ilona Wiśniewska, autorka reportażowej książki "Lud. Z grenlandzkiej wyspy".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Polacy na biegunie

Ostatnia aktualizacja: 28.12.2018 20:50
Polska po odzyskaniu niepodległości planowała co najmniej kilka dalekich wypraw w różne egzotyczne zakątki świata, aby zaznaczyć tam swoją obecność. W ramach II Międzynarodowego Roku Polarnego (1932-1933) zorganizowano wyprawę do Arktyki. Jednak stałe polskie stacje arktyczne powstały dopiero w drugiej połowie XX wieku.
rozwiń zwiń