X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Obóz koncentracyjny w środku Warszawy. 75. rocznica likwidacji Gęsiówki

Ostatnia aktualizacja: 27.07.2019 07:00
KL Warschau znajdował się w mieście, a historycy do dzisiaj zadają sobie wiele pytań, na które ciężko jest znaleźć odpowiedzi. Jednym z nich jest to, czy na jego terenie działały komory gazowe. 
Audio
  • Radiowa Mapa Powstania Warszawskiego - uwolnienie więźniów Gęsiówki. (PR, 29.07.2014)
  • Prof. Tadeusz Wolsza o KL Warschau w audycji z cyklu "Historyczne wydarzenie tygodnia". (PR, 21.07.2019)
  • Audycja o KL Warschau z udziałem sędzi Marii Trzcińskiej i prof. Kazimierza Kąkola z Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce - Instytutu Pamięci Narodowej. (PR, 29.05.1989)
Uwolnieni więźniowie Gęsiówki wraz ze swoimi wybawicielami z 5 batalionu AK Zośka, 5 sierpnia 1944.
Uwolnieni więźniowie Gęsiówki wraz ze swoimi wybawicielami z 5 batalionu AK "Zośka", 5 sierpnia 1944.Foto: Wikimedia Commons/Domena Publiczna

To był jedyny taki obóz, umieszczony przez Niemców w europejskiej stolicy. KL Warschau, zwany Gęsiówką, powstał w lipcu 1943 roku w ruinach getta warszawskiego, kiedy na gruzowisku po dzielnicy żydowskiej próżno już było szukać żywych ludzi.

KL Warschau

Gęsiówka pierwotnie znajdowała się w dawnym budynku Koszar Wołyńskich, w którym podczas wojny mieścił się Areszt Centralny w getcie warszawskim. Jeden budynek szybko stał się zbyt ciasny na potrzeby wojennego przemysłu śmierci i ostatecznie Gęsiówka przerodziła się w obóz koncentracyjny, rozciągający się od ulicy Okopowej, aż po Zamenhofa. Obecnie to teren osiedla Muranów.

Tablica ostrzegawcza przy ogrodzeniu obozu koncentracyjnego KL Warschau, 10 maja 1945.
Tablica ostrzegawcza przy ogrodzeniu obozu koncentracyjnego KL Warschau, 10 maja 1945

Pierwszy transport więźniów dotarł do KL Warschau 19 lipca 1943 roku. Przywieziono ich z Buchenwaldu, przeważali kryminaliści, więźniowie polityczni i tzw. elementy aspołeczne. Byli przeznaczeni do roli obozowych kapo, a Żydzi przetrzymywani w Gęsiówce wspominali ich jak najgorzej.

Niebawem Niemcy zaczęli sprowadzać Żydów do KL Warschau. Od 31 sierpnia do 27 listopada 1943 roku przybyły pierwsze transporty z Auschwitz. Gęsiówka przyjmowała kolejnych więźniów do lata 1944 roku. Byli to głównie Żydzi, którzy pochodzili spoza Polski. Taki zabieg służył uniemożliwieniu komunikacji z cywilną ludnością Warszawy i utrudnieniu możliwości potencjalnej ucieczki.

Więźniowie Gęsiówki byli zatrudnieni przy porządkowaniu ruin getta i wynajdowaniu w nim drogocennych przedmiotów. Historycy oceniają, że w czasie funkcjonowania KL Warschau zginęło w nim ok. 20 tys. osób. W tej liczbie zawierają się ofiary egzekucji mieszkańców Warszawy, wykonywanych na terenie obozu i ruin getta przez okupanta.

Akcja likwidacyjna

27 lipca 1944 roku rozpoczęła się likwidacja Gęsiówki. Niemcy postanowili zatrzeć ślady swoich zbrodni i rozpoczęli ewakuację. 400 więźniów niezdolnych do wymarszu rozstrzelano na terenie obozu. Reszta z nich podążyła do Kutna, z którego 2 sierpnia została odesłana do Dachau. W marszu śmierci mogło zginąć nawet 2000 osób. W tym czasie w Warszawie pozostało jeszcze ok. 400 więźniów przeznaczonych do pracy przy ostatecznej likwidacji obozu.

Niemcy początkowo nie chcieli ewakuować więźniów Gęsiówki, ponieważ obawiali się uwolnienia ich przez polską ludność. Wyjście z obozu wspominał Oskar Paserman. Był jednym z niewielu polskich Żydów uwięzionych w warszawskim obozie.

"O godzinie 4.00 byliśmy już gotowi do wymarszu. Każdy musiał wziąć swoje dwa koce. Ustawiono nas w grupach po stu, w sumie było nas 4 tysiące ludzi. Ponad czterystu pozostało jeszcze w obozie. […] 4 tysiące ludzi maszerowało w najlepszym porządku przez miasto. Na każdych pięciu więźniów był jeden esesman, na końcu jechały samochody z karabinami maszynowymi". 

Odbicie Gęsiówki

Obóz koncentracyjny został uwolniony przez żołnierzy Armii Krajowej w czasie Powstania Warszawskiego. 5 batalion "Zośka" zajął go 5 sierpnia 1944 roku.

– Gdy już przegoniliśmy Niemców, nagle zostaliśmy otoczeni przez setki więźniów w pasiakach. Dopiero wtedy zorientowaliśmy się, że uwalniamy Żydów. Pewna ich grupa ustawiła się w dwuszeregu, jeden z nich wystąpił i zameldował naszemu dowódcy plutonu pancernego, że zgłasza ochotników do naszego wojska – opowiadał uczestnik walk, Witold Sikorski ps. Boruta, w cyklu Radiowa Mapa Powstania Warszawskiego.

Duża część więźniów KL Warschau zdecydowała się wstąpić w szeregi powstańców i dołączyć do walki ze swoimi prześladowcami.

Po II wojnie światowej na terenie Gęsiówki ponownie więziono ludzi. Obóz przejął Urząd Bezpieczeństwa. Trzymano tutaj przede wszystkim niemieckich jeńców wojennych, których wykorzystywano do pracy przy odbudowie Warszawy. Zostali zwolnieni w 1949 roku, ale nie oznaczało to końca istnienia więzienia. Powstało tam wówczas Centralne Więzienie - Ośrodek Pracy w Warszawie. Aż do 1956 roku przetrzymywano w nim więźniów politycznych i kryminalnych.

sa

Wypowidź świadka pochodzi z: J. Galdamesz, Odbicie Gęsiówki, "Karta", 99, 2019.

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Pierwsze ofiary piekła KL Auschwitz

Ostatnia aktualizacja: 14.06.2019 08:04
14 czerwca 1940 przybył do Auschwitz pierwszy masowy transport polskich więźniów politycznych, liczący 728 więźniów z więzienia w Tarnowie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jak zmienia się pamięć o Holokauście?

Ostatnia aktualizacja: 19.04.2018 19:02
19 kwietnia przypada 75. rocznica powstania w getcie warszawskim i 70. rocznica utworzenia państwa Izrael. Jaki jest stosunek mieszkańców Izraela do współczesnej polityki historycznej?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Podczas Powstania warszawiacy czuli niezwykłą wspólnotę

Ostatnia aktualizacja: 01.08.2018 16:40
Po 10 latach ukazało się drugie wydanie książki o takich konkretnych ludziach "Czterdzieści twardych. Wojenne losy Polaków i Żydów. Prawdziwe historie". Książka pokazuje czym była wojna i okupacja dla ludności cywilnej, kiedy żyło się w poniżeniu. Wśród opowieści, które dzieją się w różnych miejscach w Polsce jest kilka, które dzieją się w Warszawie.
rozwiń zwiń