X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Kanały i barykady w Powstaniu Warszawskim. Z Archiwum IPN

Ostatnia aktualizacja: 21.08.2019 06:15
Jerzy Nowak opracował precyzyjny plany barykad i miejsc, które były zarówno dla powstańców jak i ludności cywilnej niezwykle istotne. Jego dokumenty trafiły do Archiwum IPN ze zbiorów komunistycznej bezpieki, która aresztowała go w 1951 roku, a komunistyczny sąd skazał go na 8 lat więzienia.
Audio
  • Kanały i barykady w Powstaniu Warszawskim - audycja Witolda Banacha z cyklu "Z Archiwum IPN". (PR, 21.08.2019)
Barykada oddzielająca plac Napoleona od ul Szpitalnej w czasie Powstania Warszawskiego
Barykada oddzielająca plac Napoleona od ul Szpitalnej w czasie Powstania WarszawskiegoFoto: IPN

Barykady budowali powstańcy i cywile

Jerzy Nowak opracował precyzyjny plany barykad i miejsc, które były zarówno dla powstańców jak i ludności cywilnej niezwykle istotne. Jego dokumenty trafiły do Archiwum IPN ze zbiorów komunistycznej bezpieki, która aresztowała go w 1951 roku, a komunistyczny sąd skazał go na 8 lat więzienia.

W depozycie Jerzego Nowaka znajdują się między innymi dokumenty, ukazujące plany podziemnej komunikacji między piwnicami budynków, a także rozmieszczenie barykad. Starszy kustosz archiwum IPN Michał Dołowy wyjaśnia, że jednym z ciekawszych rysunków jest rzut przyziemia kamienicy przy ulicy Widok 23, gdzie są ukazane otwory pomiędzy kolejnymi piwnicami. Służyły one do tego, by ludzie mogli się przemieszczać, unikając kontaktu z Niemcami. Kolejny szkic przedstawia barykadę w Alejach Jerozolimskich, to plan, na którym zaznaczona jest barykada pomiędzy kamienicami pod numerami 21-24.

- Barykady były niezwykle ważnymi strategicznie obiektami - przypomina dyrektor Biura Edukacji IPN Adam Hlebowicz, który tłumaczy, że początku powstania budowali je nie tylko powstańcy, ale też ludność cywilna. - Jest wiele zdjęć, które ukazują zaangażowanie Warszawiaków, między innymi to, na którym widać dwóch małych chłopców, którzy taszczą kafel chodnikowy, po to żeby wzmocnić barykadę - wyjaśnia.

Barykady pełniły różne role. - Niektóre były takimi, nazwijmy to, przeszkadzajkami dla czołgów czy samochodów opancerzonych, inne były takimi klasycznymi barykadami, na których były stanowiska ogniowe - mówi Adam Hlebowicz.

Jedną z najsłynniejszych barykad Powstania, jest ta, która znajdowała się w Alejach Jerozolimskich. Ponieważ Śródmieście było podzielone na części północną i południową, ta barykada stwarzała możliwość utrzymania łączności pomiędzy tymi częściami Śródmieścia. Powstańcom, mimo ostrzału niemieckiego, udało się utrzymać tę barykadę od 1 sierpnia do drugiego października. Barykada ta, była ciągle była modyfikowana, oprócz tego co było u góry usypane, to był tam również wykopany rów, to po to żeby przede wszystkim w miarę bezpiecznie przechodzić. Korzystali z tej możliwości łącznicy i sanitariuszki ale też i cywile.

Adam Hlebowicz przypomina również, że aby przejść przez niektóre barykady, tak było właśnie na tej słynnej w barykadzie w Alejach Jerozolimskich, trzeba było mieć przepustki. Były tam specjalne warty, które pilnowały i nawet jak przechodził uzbrojony oddział, czy oficerowie bez przepustek nie byli przepuszczani.

Kanały drogami ewakuacji

Wśród dokumentów Jerzego Nowaka znajdują się także precyzyjne plany kanałów warszawskich, które były wykorzystywane przez powstańców. Na jednej mapce widać ciemniejszymi kolorami zaznaczone główne kanały w Warszawie, są tam też małym kropkami zaznaczone włazy, które były najczęściej wykorzystywane. Najbardziej znany właz znajdował się przy Placu Krasińskich. Tym włazem po bohaterskiej obronie Starego Miasta, grupa 5300 powstańcow przedostala się 2 września na Żoliborz i do Środmieścia.

Adam Hlebowicz przypomina, że kanały były wyjątkowo tragicznymi miejscami dla czasu Powstania Warszawskiego. Były wykorzystywane w sytuacjach, kiedy łączność pomiędzy dzielnicami ustawała, a także kiedy Niemcy gwałtownie atakowali.

Mówiąc o kanałach trzeba pamiętać o specjalnej grupie ludzi, o przewodnikach kanałowych, często to były młode kobiety. Tylko część kanałów miała oświetlenie, w związku z tym oprócz fetoru, oprócz wody i wilgoci i tego wszystkiego co możemy znaleźć w kanalizacjach, przejście było dodatkowo utrudnione. Dzięki przewodnikom kanałowym, szlaki zostały oznakowane, co ułatwiało przemieszczanie.

Niemcy nie schodzili do kanałów, natomiast zostawiali tam pułapki czy wrzucali granaty, kiedy się zorientowali, że przebiega tam droga komunikacji czy droga ewakuacji. Było to dodatkowe zagrożenie.

- Trzeba wspomnieć też - mówi Adam Hlebowicz - o bardzo trudnych sytuacjach, jak na przykład na Mokotowie pod koniec września, kiedy padł rozkaz ewakuacji walczących jeszcze tam oddziałów, natomiast nie było możliwości ewakuacji ludności cywilnej.

Dochodziło wtedy do dramatyczny scen, bo żołnierze byli przygotowani żeby zejść do kanałów, a ludność cywilna czuła się opuszczona, i była pełna obaw, że może ją spotkać to co mieszkańców Woli czy Ochoty.

Po raz pierwszy do ewakuacji powstańców użyto kanału na Ochocie. 11 sierpnia 1944 roku 83 obrońców "Reduty Wawelskiej" przeszło kilometrowy odcinek kanału. Pokonanie tego dystansu zajęło im 6 godzin.

W kolejnych tygodniach walk kanały dawały nadzieje na przeżycie, często jednak stawały się też miejscem męczeństwa polaków. Jednym z najtragiczniejszych przykładów może być dramat do jakiego doszło 27 września na Mokotowie, gdzie Niemcy zamordowali około 120 żołnierzy i cywilów wychodzących z włazu kanałowego na ulicy Dworkowej.

Cykl prezentuje szczególnie ciekawe archiwalia znajdujące się w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, związane z Powstaniem Warszawskim i II wojną światową. Audycję, która poświęcona jest właśnie powstańczym barykadom oraz dramatom, które rozgrywały się podczas Powstania w kanałach na podstawie o depozytu Jerzego Nowaka - opracował Witold Banach.


Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Powstanie Warszawskie. Jakie historie kryją biało-czerwone opaski

Ostatnia aktualizacja: 08.08.2019 09:00
- Biało-czerwone opaski dla żołnierzy Armii Krajowej, w tym powstańców warszawskich, miały wyjątkowe znaczenie - przypomina historyk doktor Waldemar Grabowski z Instytutu Pamięci Narodowej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Powstanie Warszawskie. Pamiętniki Zofii Rogowskiej

Ostatnia aktualizacja: 12.08.2019 07:00
W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajduje się pamiętnik Zofii Rogowskiej, która opisuje, jak wyglądało życie cywilów na Żoliborzu w czasie walk o stolicę. Autorka dzienników opisuje, że po początkowej radości z powodu rozpoczęcia walk, kolejne tygodnie stawały się coraz trudniejsze dla cywilów.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Batalion "Zośka" - elitarni harcerze z Batorego. Z Archiwum IPN

Ostatnia aktualizacja: 19.08.2019 08:00
Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Zawadzki "Zośka", Jan Rodowicz "Anoda", Jan Bytnar "Rudy" - łączyła ich nie tylko walka w czasie okupacji ale przede wszystkim szkoła - Gimnazjum i Liceum imienia Stefana Batorego.
rozwiń zwiń